Liczne przykłady pokazują, że polityka gospodarcza taka jak ta, którą uprawia Donald Trump, zawsze kończy się katastrofą. Pytanie brzmi, jak długo potrwa, zanim nadejdzie dla Ameryki moment prawdy. Ostatnie sygnały z rynków sugerują, że nie będziemy musieli długo czekać.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Prezydent USA Donald Trump zawiesił rozmowy handlowe z Kanadą i ogłosił dodatkowe 10-procentowe cło na kanadyjskie towary. Powodem była finansowana przez prowincję Ontario reklama telewizyjna, w której wykorzystano nagranie byłego prezydenta Ronalda Reagana potępiającego cła. To wymowne – po raz kolejny Trump udaje, że broni długoletnich zasad gospodarczych Partii Republikańskiej, a w rzeczywistości realizuje politykę stanowiącą ich całkowite odrzucenie.
Wielu zwolenników Trumpa przyjmuje tę zmianę z zadowoleniem, ale powinni uważać, czego sobie życzą. Historia pełna jest przykładów populizmu w stylu Trumpa, który prowadził do wysokiej inflacji i gospodarczego upadku — a wyborcy obecnego prezydenta – od plantatorów soi na Środkowym Zachodzie po robotników na Florydzie, którzy wkrótce stracą ubezpieczenie zdrowotne – zaczynają teraz płacić za to cenę.
Jeśli Partia Republikańska — od Calvina Coolidge’a po George’a H.W. Busha — twardo się za czymś opowiadała, to — przynajmniej w teorii — za potrzebą zrównoważonego budżetu i kontrolowania długu publicznego, aby nie obciążać przyszłych pokoleń skutkami dzisiejszej rozrzutności. Jak podobno zażartował były prezydent Herbert Hoover: „Błogosławieni młodzi, bo odziedziczą dług narodowy”. Ale to nie tylko kwestia sprawiedliwości międzypokoleniowej. Historyk gospodarki Niall Ferguson twierdzi, że dług „zawsze był zgubą wielkich mocarstw”.
Eksplozja długu. Trump destabilizuje przyszłość gospodarki USA
Zamiast jednak zahamować narastanie długu publicznego w Ameryce, Trump wysadził w powietrze i tak niezrównoważony już budżet, który odziedziczył. Przeforsował szeroko zakrojone reformy podatkowe i wydatkowe, które według Biura Budżetowego Kongresu (CBO) zwiększą deficyt budżetowy o ok. 3,4 bln dol. w ciągu następnej dekady. W dającej się przewidzieć przyszłości utrzyma to deficyt na poziomie przekraczającym 6 proc. PKB, a stosunek długu publicznego do PKB w ciągu dekady osiągnie 128 proc., czyli poziom podobny do tego, jaki miała Grecja na początku swojego kryzysu zadłużeniowego w 2010 r.
Innym tradycyjnym priorytetem Republikanów, który Trump odrzucił, jest wolny handel. Od czasu inauguracji samozwańczy „Człowiek Cło” podniósł średnią efektywną stawkę celną z mniej niż 3 proc. do około 17,5 proc. – najwyższego poziomu od prawie stu lat. Odzwierciedlając jego uproszczone, zero-jedynkowe rozumienie handlu międzynarodowego, Trump twierdzi, że dzięki temu zmniejszą się deficyty handlowe USA.
Używa jednak ceł również jako narzędzia do wymuszania ustępstw politycznych od partnerów handlowych USA. Zanim ukarał Kanadę za reklamę telewizyjną, nałożył 50 proc. cła na import z Brazylii jako karę za ściganie byłego prezydenta Jaira Bolsonaro za próbę unieważnienia porażki w wyborach w 2022 r.
Skutki gospodarcze są poważne. Chaotyczne podejście Trumpa – pełne gróźb i ich odwoływania, podwyżek i ich cofania – powoduje niepewność zarówno wśród przedsiębiorstw, jak i inwestorów. Według Yale Budget Lab polityka celna Trumpa zredukuje wzrost PKB USA o pół punktu procentowego w latach 2025–2026. To z kolei sprawi, że gospodarka USA będzie mniejsza o 0,4 pkt proc., niż byłaby bez ceł. Z powodu ich nałożenia wzrosnąć mogą także ceny — o 1,7 pkt proc.
Sposób, w jaki USA próbują poradzić sobie z długiem, rodzą kolejne obawy
To prowadzi nas do kolejnego odejścia Trumpa od republikańskiego kanonu – zamiast uznawać kluczowe znaczenie stabilności cen dla prawidłowego funkcjonowania gospodarki, Trump wydaje się robić wszystko, by podsycać inflację. Oprócz kapryśnej polityki celnej i fiskalnej rozrzutności, obejmuje to również frontalny atak na niezależność Rezerwy Federalnej USA (FED).
Trump chce, by bank centralny obniżył stopy procentowe o trzy punkty procentowe, mimo że inflacja utrzymuje się powyżej 2 proc. celu FED. W tym celu publicznie krytykuje przewodniczącego Jerome’a Powella, którego następca – Trump może go mianować w maju przyszłego roku – z pewnością przyjmie „gołębie” stanowisko, jakiego Trump oczekuje. Prezydent próbował również (na razie bezskutecznie) zwolnić członkinię zarządu FED Lisę Cook, by zapewnić sobie większość lojalnych nominatów w Radzie Gubernatorów. Taka większość niemal na pewno oznaczałaby erę wyższej inflacji.
Być może jednak najbardziej szokującym odejściem Trumpa od gospodarczych zasad Partii Republikańskiej jest jego rażąca interwencja w rynek. Przejęcie przez administrację Trumpa 10 proc. udziałów w firmie Intel oraz wymuszenie na Nvidia i AMD 15 proc. udziału w ich sprzedaży w Chinach bardziej przypomina socjalizm niż kapitalizm wolnorynkowy. Ponadto wprowadzenie przez Trumpa opłaty w wysokości 100 tys. dol. za wniosek o wizę H-1B ogranicza sektorowi technologicznemu dostęp do wykwalifikowanych pracowników zagranicznych, a drakońska polityka imigracyjna prezydenta wywoduje braki siły roboczej w sektorach takich jak rolnictwo i budownictwo. To nie jest przyjazne dla biznesu podejście, które Partia Republikańska od dawna propagowała.
Od Ameryki Łacińskiej po Turcję widzieliśmy już, że taki rodzaj gospodarczego populizmu zawsze kończy się katastrofą. Pytanie brzmi, jak długo potrwa, zanim nadejdzie dla Ameryki moment prawdy. Ostatnie sygnały z rynków, w tym: 10- proc. spadek wartości dolara, 50-proc. wzrost cen złota i utrzymujące się wysokie rentowności obligacji, sugerują, że nie będziemy musieli długo czekać. Wygląda na to, że zagraniczni inwestorzy tracą wiarę w amerykański gospodarczy wyjątkowy status i coraz bardziej obawiają się, że Stany Zjednoczone spróbują „rozwodnić” swoje długi przez inflację.
Jeśli istnieje jakakolwiek dobra strona tego narastającego, wywołanego przez Trumpa gospodarczego chaosu, to taka, że po raz kolejny potwierdzi on słuszność ortodoksyjnej polityki gospodarczej, którą współczesna Partia Republikańska odrzuciła.
Desmond Lachman, starszy współpracownik American Enterprise Institute, był zastępcą dyrektora Departamentu Rozwoju Polityki i Przeglądu w Międzynarodowym Funduszu Walutowym oraz głównym strategiem ds. gospodarek wschodzących w Salomon Smith Barney.
Tekst pochodzi z serwisu Project Syndicate. Tytuł, lead, śródtytuły i skróty od redakcji „Newsweek Polska”
