Do Zbigniewa Ziobry: Zazdroszczę bardzo, że będzie miał pan okazję wylegiwać się w leczniczych wodach, bo wspaniale wpływają na nerwy. Człowiek się uspokaja i staje się życzliwy światu, sprawdziłem na sobie.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Nie ma co ukrywać: zazdroszczę Zbigniewowi Ziobrze. Spędzenie reszty życia w Budapeszcie jest ideałem.
Zatem rozumiem doskonale, że właśnie to oszałamiające miasto nasz bohater wybrał jako miejsce docelowe ziemskiego bytowania. Owszem, związane są z tym pewne niedogodności, bo nie może się on ruszać poza Węgry. Stał się dobrowolnym więźniem jednego z najpiękniejszych miast Europy, a może i świata. Jest więc ekstaza, ale jest i udręka, jest rozkosz, ale i cierpienie. Opowiada o tym węgierska kultura, na przykład słynna sztuka „Portugalia”, kiedyś bijąca rekordy frekwencyjne. Bohater „Portugalii” chciał uciec z Budapesztu do tytułowego kraju, ale utknął po drodze w wiejskiej knajpie wśród pijanych rodaków. Portugalia ładnie się rymuje z pana losem, panie Zbyszku: to w Portugalii azyl polityczny zyskał upadły dyktator Węgier admirał Miklós Horthy, a teraz azyl w Budapeszcie uzyskał pan, uciekając z Polski.
Gdyby chciał pan nad morze, to odpada nawet Chorwacja, a przecież nad Adriatyk ze stolicy Węgier jest raptem kilka godzin samochodem. Ale więc zostaje wyłącznie „węgierskie morze”, czyli Balaton. Żabi skok z Budapesztu i już można dokazywać, pluskać się, w pełni korzystać z najsłynniejszego jeziora w Europie. Poza Ładogą i Onegą oczywiście, ale tam zimniej i mniej przyjaźnie. Choć w dalszej perspektywie, jeśli nie daj Boże wybory wygra opozycyjna Tisza, to wykopsają pana z Węgier natychmiast. I wówczas do wyboru zostaną wyłącznie jeziora rosyjskie, mroczne jak z Dostojewskiego.
Polecam poszaleć nad Balatonem, szczególnie na północnym brzegu. Południowy jest bardziej rozrywkowy, ale płyciutki i banalny, za to północny to wygasłe wulkany sprzed tysięcy lat, gdzie uprawia się winorośl, to ślady minionych wieków, to też jakże węgierska w swojej istocie historia ważnych samobójstw. Tam rzucił się pod pociąg Attila József, wielki poeta, za życia niedoceniony, który pisał jakby dla pana: „Niedługo zniknę, wsiąknę w miał/ niczym trop zwierza w leśnej dziczy/ Straciłem wszystko, co Bóg dał/ i w końcu trzeba się rozliczyć” (tłum. Jerzy Snopek). W tym samym miejscu kilkadziesiąt lat później to samo zrobił Zoltán Latinovits, największy amant węgierskiego kina, uosobienie madziarskiej melancholii. Proszę bardzo uważać na węgierską melancholię, ona zatruwa duszę i plącze umysł. Każdy, kto żyje długo na Węgrzech, zostaje zainfekowany przez smutek i melancholię.
Z pewnością zna już pan na pamięć „Pieśń narodową” Petőfiego, bo to zna każde dziecko, więc i pan musi. Ale skoro został pan prawie Węgrem, to czas najwyższy nauczyć się kolejnych wierszy. Na początek Endre Ady: „Moja węgierskość/ Bardziej niż piołun gorzka/Od wszystkiego prawdziwsza/ Moja węgierskość/ Taka krwawa i czarna/ Taka krwawa i smutna” (tłum. Bohdan Zadura). I „Węgierscy Mesjasze” też Adyego: „Tu łzy są bardziej słone/ Cierpienia inne nasze/ Tysiąckroć Mesjaszami/ Węgierscy są Mesjasze/ Tysiąckroć umierają/ I nie ma odkupienia/ Bo nic nie mogli zrobić/ Ach, próżne ich cierpienia” (tłum. Bohdan Zadura).
Budapeszt jest słynny z gorących źródeł, łaźni i kąpielisk, proszę koniecznie korzystać z tego dobrodziejstwa. Zazdroszczę bardzo, że będzie miał pan okazję wylegiwać się w leczniczych wodach, bo wspaniale wpływają na nerwy. Człowiek się uspokaja i staje się życzliwy światu, sprawdziłem na sobie. Polecam łaźnie św. Łukasza w Budzie, szczególnie bąble i masaże wodne w brodzikach w pięknym XIX-wiecznym dziedzińcu.
Lecznicze źródła mają jednak to do siebie, że moczenie się w nich wzmaga łaknienie. Po wyjściu z łaźni ciężko oprzeć się solidnemu węgierskiemu jedzeniu. Człowiek pragnie natychmiast zupy gulaszowej i pörköltu z galuszkami oraz mizerii ze śmietaną, a na deser koniecznie túrógombóc, czyli wielkie, sycące knedle z twarogiem. Uprzedzam jednak, że nie należy zamawiać i kociołka z zupą, i drugiego dania, bo nawet największy łakomczuch nie przemoże takiej ilości jedzenia. Zresztą po tylu tygodniach na Węgrzech z pewnością pan doskonale to wie, a nawet został pan koneserem tamtejszej kuchni. Może chadza pan na langosze z czosnkiem albo z serem i śmietaną? Jeśli jeszcze pan nie próbował, to proszę się z nimi zmierzyć, choć ciężkie to dla żołądka okrutnie. Pułapką węgierskiej kuchni jest to, że jak człowiek przesadzi z tłustym jedzeniem, to później zamawia palinkę na lepsze trawienie albo zbawienny likier ziołowy Unicum. Gdyby przesadził pan z palinką lub likierem, to następnego dnia do żywych powróci pan dzięki korhelyleves, czyli „zupie na kaca”. To kapuśniak z kiełbasą, wędzonką, śmietaną i papryką oczywiście, zakocha się pan w nim.
Szkoda byłoby strasznie, gdyby musiał się pan przenieść z Budapesztu na Białoruś. Bo nie dość, że na Białorusi nie ma morza, tak jak na Węgrzech, to na dodatek nie mają tam Dunaju. A przecież Dunaj jest tak piękny, że człowiek mógłby resztę życia spędzić, siedząc na jego brzegu, patrząc, jak majestatycznie płynie przez miasto, tak jak płynął zawsze, przez wieki. Jak obojętnie i wyniośle mijał ludzkie tragedie, życiowe dramaty i wymieranie całych pokoleń. Jak niewzruszony przyjmował ciała zamordowanych w czasie wojny i tych, którzy rzucali się w jego wody z powodu miłosnego zawodu. Zalecałbym usiąść na brzegu Dunaju i pomyśleć o swoim doczesnym bytowaniu i nieuchronnym odejściu. Wszak wszyscy odejdziemy, a pamięć o nas spłynie jak wody tej wielkiej rzeki ku morzu i tam rozpłynie się w nicości.
Skoro ma pan zostać w Budapeszcie na zawsze, to warto pomyśleć o miejscu wiecznego spoczynku. Cmentarz Kerepesi to reprezentacyjna nekropolia, gdzie leżą największe postacie węgierskiej historii i polityki, a więc także pan powinien tam spocząć. Obok Mauzoleum Lajosa Kossutha i grobów bohaterów rewolucji 1956 r., a pan w końcu jest wielkim bohaterem, o czym nieustannie sam nam przypomina.
Ja osobiście chciałbym zostać pochowany na cmentarzu Farkasréti, cudownie położonym na wzgórzach Budy, gdzie sądu ostatecznego oczekują wybitni pisarze, sportowcy, aktorzy, kompozytorzy. Choć przyznajmy, że jedynym naprawdę godnym miejscem dla takiej figury jak pan jest Bazylika św. Stefana. Mógłby pan tam leżeć obok tzw. Świętej Prawicy, czyli zmumifikowanej prawej ręki pierwszego króla Węgier, najważniejszej węgierskiej relikwii. Pan byłby drugą co do ważności relikwią, ale za to w całej okazałości. Jeśli oczywiście nie przeszkadza panu towarzystwo piłkarzy. Bo leży tam też połowa legendarnej „złotej jedenastki”: Puskás, Kocsis, Grosics, Buzánszky…
Tymczasem proponuję spacery po Kerepesi i Farkasréti. Na tym drugim cmentarzu śpi wiecznym snem Tamás Cseh, węgierski bard, człowiek legenda, którego „Budapeszt” znać musi każdy. To piękna piosenka i napisana bodaj specjalnie dla pana: „Powiedz mi, gdzie będziemy dalej mieszkać?/ Zostaniemy tu czy kiedyś ruszymy dalej?/ Tutaj jest miasto, jesteśmy jego mieszkańcami. / Zostaniemy tutaj: jego imię to Budapeszt”.
Tylko na wszelki wypadek proszę nie słuchać „Szomorú vasárnap”, czyli „Smutnej niedzieli”, choć to najpopularniejsza na świecie węgierska pościelówka. Mimo że obłędnie piękna, to jednak opowieść o samobójstwie. Bardzo sugestywna, zdarzało się, że ludzie po jej wysłuchaniu odbierali sobie życie. A przed panem przecież jeszcze długie samotne lata życia w tym pięknym, choć smutnym mieście.
