Pałac Prezydencki mówi dziś rządowi: jedziemy tam, gdzie ja chcę, albo zaciągnę hamulec i nie pojedziemy nigdzie. Jest oczywiste, że żaden rząd nie może ulec takiemu szantażowi ze strony prezydenta.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Po pierwszej serii wet, od których Karol Nawrocki zaczął urzędowanie, komentatorzy zastanawiali się, czy prezydent uzna, że pokazał już rządowi, jaka jest siła jego najpotężniejszej politycznie prerogatywy i będzie z niej w przyszłości korzystał — jak wszyscy jego poprzednicy — tylko w wyjątkowych okolicznościach, czy też przy każdej, najbardziej technicznej nawet ustawie rząd będzie musiał zastanawiać się, „czy duży Pałac nam tego nie zawetuje”.
Nowa seria wet pokazuje, że przynajmniej na razie prezydent realizuje scenariusz numer dwa. W ostatnich dniach Nawrocki użył weta, by zablokować uszczelnienie zasad opodatkowania fundacji rodzinnych, ustawę regulującą rynek kryptowalut, reformę kodeksu wyborczego wprowadzającą nowe przepisy w kwestii wysyłania pakietów wyborczych za granicę, wreszcie — „ustawę łańcuchową”.
Czy te weta mają jakiś polityczny wspólny mianownik? Można wskazać dwa. Po pierwsze, spór z rządem. Po drugie, pozycjonowanie się Nawrockiego w centrum prawicowego obozu, w równej odległości wobec PiS i Konfederacji.
Weta Nawrockiego, weta konfederackie
Przynajmniej dwa z ostatnich wet — to w sprawie kryptowalut i fundacji rodzinnych — mają politycznie „konfederacki” charakter. To środowiska bliskie partii Sławomira Mentzena zawsze najgłośniej promowały kryptowaluty i broniły interesów branży. Co więcej, gdy nieznajoma osoba zaczyna mówić nam, jak wspaniałą inwestycją jest krypto, z dużym prawdopodobieństwem możemy założyć, że w ostatnich wyborach głosowała na Mentzena. Konfederacja, budując swój wizerunek partii, która najlepiej w Polsce rozumie nowoczesną gospodarkę, z dumą podkreślała, że jej liderzy — w przeciwieństwie do Kaczyńskiego i jego pokolenia — doskonale zdają sobie też sprawę, czym jest Bitcoin.
Wetując ustawę, Nawrocki wysyła do prawicowego elektoratu sygnał: nie jestem pisowskim dinozaurem. Argumenty prezydenta na rzecz weta szły całkowicie po konfederackiej linii. Ustawa miała sięgać za daleko, wprowadzać nadmierne regulacje, nakładać na działające w branży podmioty zbyt duże obciążenia, „dusić” „innowacyjny sektor” i w ogóle mieć za dużo stron. Wszystkie argumenty pochodzą wprost ze szkoły konfederackiego chłopskiego rozumu zakładającej, że im mniej regulacji, tym lepiej, a rząd nie powinien przeszkadzać ludziom, którzy znaleźli skuteczny sposób, jak się bogacić.
Dzięki wetu sektor zostaje bez regulacji, a klienci bez ochrony, jaką mogłaby im zapewnić ustawa. Wszystko to wygląda jeszcze gorzej, jeśli pamiętamy, że jedna z giełd kryptowalut była sponsorem konferencji CPAC w Jasionce pod Rzeszowem, gdzie tuż przed drugą turą wyborów zjechał się aktyw amerykańskiego MAGA, by wesprzeć kandydata PiS.
Także weto do ustawy o fundacjach rodzinnych to sygnał puszczony do wyborców Mentzena. Prezydent odmawia uszczelnienia instytucji wykorzystywanej dla agresywnej optymalizacji podatkowej, by wysłać Konfederatom sygnał: pamiętam o tym, co podpisałem Mentzenowi, i będą dbał, by wasze podatki były jak najniższe. Prezydent podpisał co prawda ustawę o podniesieniu podatku CIT dla banków, ale Przemysław Wipler od razu wytłumaczył, że nie było to złamanie umowy z Mentzenem, bo ta dotyczyła podatków dla osób fizycznych, a nie prawnych.
Nawrocki gra o wieś, psy nie dostaną „kawalerek”
Jednocześnie w kontekście relacji prezydenta z Konfederacją bardzo ciekawe jest to, że zdecydował się jednak podpisać ustawę o zakazie hodowli zwierząt na futra. Obok branży krypto żadna inna nie była w Polsce chyba tak podpięta pod Konfederację jak futrzarska i właśnie wśród polityków Konfederacji znajdowała największych obrońców.
Po podpisaniu ustawy na prezydenta po raz pierwszy posypała się fala krytyki ze strony polityków i zwolenników Konfederacji. Dlaczego więc Nawrocki zecydował się na taki krok? Powodem mogło być to, że zdaniem środowiska hodowców jest ona mniejszym złem, że bez ustawy gwarantującej długi okres przejściowy i odszkodowania, ich biznes mogą wykończyć regulacje unijne. Hodowla nie cieszy się też taką popularnością na wsi, bo wcale nie zapewnia wielu miejsc pracy, a te które daje, trudno uznać za atrakcyjne. A to właśnie wieś płaci cenę za hodowlę w postaci kosztów środowiskowych czy spadku cen nieruchomości położonych w pobliżu ferm.
Uzasadniając weto Nawrocki, mówił, że „dwie trzecie Polaków — w tym mieszkańców wsi” —popiera zakaz hodowli zwierząt na futra. Wbrew Konfederatom Nawrocki wybrał więc walkę o większość tego wiejskiego elektoratu. A to wiejski elektorat był kluczowy dla wyboru Nawrockiego w czerwcu i może znów odegrać kluczową rolę przy jego reelekcji. Wśród wielu przyczyn utraty przez PiS władzy w 2023 r. były też problemy z poparciem na wsi wywołane przez piątkę dla zwierząt — prezydent podejmując decyzje dotyczące wsi, musi więc postępować z najwyższą ostrożnością.
Stąd właśnie weto do ustawy łańcuchowej wprowadzającej nowe reguły przetrzymywania psów. Prezydent stwierdził, że nakłada ona na właścicieli zbyt duże ciężary, wymuszając „kojce dla psów wielkości kawalerek” oraz że „stygmatyzuje wieś”, zakładając, że jej mieszkańcy „krzywdzą zwierzęta”. I można przypuszczać, że to ten ostatni argument — a nie wielkość kojców — był kluczowy dla prezydenta. PiS co najmniej od 2015 r. wielokrotnie wygrywał, grając na polaryzacji między prowincją a metropoliami, przekonując mieszkańców obszarów wiejskich czy małych miast, że obóz skupiony wokół PO nimi gardzi, a o interesy i podstawową godność mieszkańców Polski lokalnej upomnieć się może wyłącznie formacja Kaczyńskiego.
Wetując ustawę łańcuchową, Nawrocki odpala ten stary pisowski skrypt, używa kwestii dobrostanu psów do tego, by uruchomić godnościową polaryzację na osi prowincja-metropolia. Weto zostanie fatalnie ocenione przez bardziej liberalny miejski elektorat — trzymanie psów na łańcuchu traktujący nie tylko jako brutalne pogwałcenie praw zwierząt, ale także jako praktykę przynoszącą Polsce wstyd na świecie. Ale prezydent wie, że to i tak nie jest jego elektorat i ważniejsze jest utrzymanie poparcia Polski spoza metropolii.
Prezydent Nawrocki wprasza się do rządu
Przy okazji kolejnej serii wet Nawrocki przypomniał rządowi, że jeśli chce uniknąć następnych, powinien z nim konsultować ustawy już na etapie ich powstawania. Jest to zupełnie zdumiewające żądanie, sprzeczne z duchem polskiej konstytucji i praktyką poprzedników Nawrockiego.
Obecny prezydent używa weta do tego, by „wprosić się” na radę ministrów, by ustawić się w roli „nadpramiera „sprawującego nadzór na legislacyjną aktywnością rządu. Nie temu miało służyć prawo weta w polskiej konstytucji, miało ono być hamulcem bezpieczeństwa do zaciągnięcia w naprawdę wyjątkowych sytuacjach. Pałac Prezydencki mówi dziś rządowi: jedziemy tam, gdzie ja chcę, albo zaciągnę hamulec i nie pojedziemy nigdzie. Jest oczywiste, że żaden rząd nie może ulec takiemu szantażowi ze strony prezydenta. Nawet gdyby premierem był ktoś z PiS albo Konfederacji, ciągłe posługiwanie się wetem i oczekiwanie konsultacji ustaw z Pałacem Prezydenckim doprowadziłoby prędzej czy później do bardzo ostrego konfliktu.
Konflikt osłabiający rząd i prowadzący do jego klęski w następnych wyborach jest jednak tym, na co gra Nawrocki i nic na razie nie wskazuje, by prezydent zmienił swoją filozofię używania prerogatywy weta.
