Prywatnie daleki jest od od swojej publicznej zaciętości — mówią o Przemysławie Czarnku inni politycy. W regionie ma budować dobre relacje nawet z politykami z konkurencyjnych sił, zwłaszcza PSL. Radykalizm kandydata PiS na premiera jest jego siłą, ale i słabością.
Przemysław Czarnek został kandydatem PiS na premiera. Od tego, by faktycznie objął urząd szefa rządu, byłego ministra edukacji dzieli jeszcze wiele, ale sama nominacja pokazuje, jak długa drogę pokonał w trakcie niecałych 11 lat, odkąd został wojewodą lubelskim. Gdy obejmował stanowisko w Lublinie, nie był specjalnie znany nawet lokalnym strukturom PiS, dziś z kolei jest jednym z najbardziej wyrazistych i rozpoznawalnych polityków po prawej stronie i przez co najmniej kilka następnych miesięcy to on będzie główną twarzą PiS, głosem reprezentującym przyszłość, jaką przynieść miałby ewentualny powrót do władzy tej partii.
Czarnek przez 11 lat konsekwentnie sytuował się na prawej flance PiS, prezentował się jako polityk bardzo wyrazisty, by nie powiedzieć radykalny — zarówno w treści głoszonych przez siebie poglądów, jak w ich formie: konfrontacyjnej, zamkniętej na kompromis, nieobawiającej się postawić kropki nad i.
I chociaż w ciągu ostatniej dekady z hakiem przez PiS przewinęło się wielu radykałów, nikt nie potrafił tak skutecznie skapitalizować politycznie swojego radykalizmu jak Czarnek. Polityk z Lublina umie bowiem łączyć wyrazistość poglądów z taktycznym sprytem, by nie powiedzieć pewnym strategicznym zamysłem. Choć kandydat PiS na premiera często mówi rzeczy, które nieprawicowym wyborcom mogą się wydawać zwyczajnie głupie, jak choćby to, co po przyjęciu nominacji mówił w sobotę o OZE i węglu, to nie można mu odmówić politycznej inteligencji.
Czarnek, wojewoda na froncie wojen kulturowych
Ten polityczny spryt Czarnka widać było już w latach 2015-2019, kiedy sprawował funkcję wojewody lubelskiego. Podobno nie był pierwszym kandydatem na to stanowisko, przed 2015 r. na pewno nie był wiernym, zaangażowanym działaczem PiS, tylko prawnikiem konstytucyjnym z KUL o wyraziście prawicowych poglądach. Stanowisko wojewody błyskawicznie jednak potrafił wykorzystać, by zbudować się jako postać, z którą lokalny PiS będzie musiał się liczyć.
Czarnek rozpoznał, że w Polsce kadencji PiS rozpoczetej w 2015 r. toczy się gwałtowny konflikt kulturowy, w który zaangażował się nie tylko osobiście, ale w który zaangażował też swój urząd. Na samym początku kadencji usunął z urzędu wojewódzkiego portrety swoich poprzedników z czasów PRL oraz flagi Unii Europejskiej. Pojawiał na demonstracjach organizowanych przez skrajną prawicę. W trakcie marszu ku pamięci żołnierzy wyklętych zorganizowanego przez ONR w 2017 r. wygłosił przemówienie, w którym padły słowa, że pamięć o bohaterach antykomunistycznego podziemia próbują dziś Polakom odebrać „malutkie garstki potomków ubeków, sowietów, komunistów, byłych esbeków i tajnych kapusiów. Tych, którzy dziś mówią, że walczą o demokrację”. Lokalne struktury partii Razem domagały się wtedy dymisji wojewody.
W przeciwieństwie do marszów ONR Czarmkowi nie podobały się inne — równości. Gdy w 2018 r. w Lublinie miał przejść pierwszy taki marsz w historii miasta, Czarnek stwierdził, że podobne wydarzenia służą wyłącznie promocji „zboczeń, dewiacji, wynaturzeń”, a ludzie, którzy w ten sposób „obnoszą się ze swoją seksualnością”, wykazują się „brakiem kultury”. Sprawa skończyła się procesem z organizatorem marszu Bartem Staszewskim. Czarnek najpierw opublikował przeprosiny w ramach ugody, a nastepnie powiedział, że podtrzymuje każde słowo swojej wypowiedzi o marszu. Staszewski próbował przekonać sąd, że Czarnek złamał warunki ugody, ale bez skutku.
Angażując się w podobne działania, Czarnek zaczął przebijać się do ogólnopolskiej świadomości — w zasadzie jako jedyny wojewoda w okresie 2015-2019. Stanowisko wojewody było początkiem politycznej kariery dla takich postaci, jak Zbigniew Bogucki (wojewoda zachodniopomorski) czy Tobiasz Bocheński (wojewoda łódzki i mazowiecki), ale żaden z nich nie stał się widoczny w skali kraju jeszcze jako wojewoda. To udało się tylko Czarnkowi.
Czarnek obraża ludzi w TVP
Działalność Czarnka została dostrzeżona i nagrodzona drugim miejscem na lubelskiej liście PiS w wyborach w 2019 r. Polityk zrobił na niej pierwszy wynik — ponad 87 tys. głosów — wyprzedzając o ponad 30 tys. głosów startującego z pierwszego miejsca Sylwestra Tułajewa, posła i kandydata PiS na prezydenta Lublina w 2018 r.
W Sejmie Czarnek nie złagodził retoryki. Stał się jednym z najbardziej zaciętych pisowskich zagończyków, ścigającym opozycję i angażującym się w najbardziej kontrowersyjne kulturowo-cywilizacyjne spory. W czerwcu 2020 r. w trakcie dyskusji w programie TVP wygłosił gniewną tyradę pod adresem społeczności LGBT+: „Brońmy rodziny przed tego rodzaju zepsuciem, deprawacją, absolutnie niemoralnym postępowaniem. Brońmy nas przed ideologią LGBT i skończmy słuchać tych idiotyzmów o jakichś prawach człowieka czy jakiejś równości. Ci ludzie nie są równi ludziom normalnym i skończmy wreszcie z tą dyskusją”. Słowa wywołały oburzenie, obrońcy posła przekonywali, że sformułowanie „ci ludzie nie są równi ludziom normalnym” dotyczyło osób utrwalonych na pokazanym wcześniej zdjęciu jednej z parad w USA, a nie osób nieheteronormatywnych w ogóle. Trudno jednak uwierzyć, by Czarnek był kiedyś w stanie publicznie powiedzieć, że osoby LGBT+ nie są nienormalne.
W czerwcu 2020 r. trwała kampania prezydencka, Andrzej Duda mobilizował elektorat, demonizując środowisko LGBT+ i obiecując chronić przed nim polską rodzinę. Radykalizm Czarnka raz jeszcze idealnie wpisał się w polityczną strategię jego środowiska. Nie przeszkodził mu też w dalszej politycznej karierze — rok po wyborze na posła Czarnek staje na czele połączonych resortów edukacji i nauki.
Czarnek, czyli minister kontrowersji narodowych
Szybko staje się najbardziej kontrowersyjnym ministrem pełniącym tę funkcję od czasów Jerzego Wiatra w rządzie Włodzimierza Cimoszewicza. Wiatr budził jednak kontrowersje głównie ze względu na swoją przeszłość w PRL, kiedy to kierował Zespołem Partyjnych Socjologów przy KC PZPR oraz Instytutem Podstawowych Problemów Marksizmu-Leninizmu, a nie na współczesne działania.
Czarnek tymczasem postanowił umieścić MEN w centrum dzielącego Polskę kulturowo-cywilizacyjnego sporu i zmienić go w narzędzie wzmacniające jedną z jego stron — tą najbardziej prawicową. Uznał bowiem, że celem MEN powinno być wychowywanie Polaków w duchu prawicowych wartości, a w kontrze do tych liberalnych i lewicowych. Temu miały służyć jego najbardziej istotne posunięcia w MEN: wprowadzenie przedmiotu historia i teraźniejszość (HiT), „lex Czarnek”, a nawet „willa plus”.
O ile sam pomysł przedmiotu takiego jak historia i teraźniejszość nie był zły, to w wersji zaproponowanej przez Czarnka, opartej na podręczniku Wojciecha Roszkowskiego HiT miał po prostu służyć indoktrynacji uczniów w prawicowym duchu. „Lex Czarnek” — zwiększając uprawnienia kuratorów i utrudniając dostęp do szkół organizacjom pozarządowym — miał w praktyce zablokować młodym ludziom kontakt z ideami niepodobającymi się szefowi MEN. Było na tyle radykalne, że ustawę dwukrotnie zawetował Andrzej Duda.
Także „willa plus” — miliony przekazane z funduszy MEN bliskim PiS organizacjom na takie cele jak zakup siedziby — miała wzmocnić prawicowe społeczeństwo obywatelskie, dać mu środki do prowadzenia ideowej walki także na czas po utracie władzy przez PiS.
Czarnek w MEN był jednym z powodów — obok drożyzny, kurszczyzny w TVP czy zaostrzenia przepisów aborcyjnych przez Trybunał Julii Przyłębskiej — mobilizujących w 2023 r. elektorat obecnej koalicji rządowej. Jednocześnie elektorat PiS nagrodził go, dając mu prawie 35 tys. głosów więcej niż w 2019 r. — w wyborach, gdy PiS tracił poparcie.
Pogoda dla radykała, Czarnek na premiera
Z całą pewnością utrata władzy przez PiS nie osłabiła notowań Czarnka w partii. To nie on kojarzył się z politykami odrzucanymi przez elektorat prawicy. Po wyborach stawał się coraz bardziej znaczącym głosem w PiS, a pod koniec 2024 r. jego nazwisko często pojawiało się w kontekście kandydata PiS w wyborach prezydenckich. Wielu ekspertów przekonywało, że byłby to dobry pomysł — twardy elektorat PiS bardzo cenił Czarnka, a przed wyborami mógłby jeszcze trochę złagodzić wizerunek, by powalczyć o bardziej umiarkowanych wyborców. Wśród polityków Czarnek ma zresztą opinię kogoś, kto prywatnie daleki jest od swojego publicznego radykalizmu, a już na pewno zaciętości, w regionie ma budować dobre relacje nawet z politykami z konkurencyjnych sił, zwłaszcza PSL.
Sam Czarnek od dawna powtarzał, że zwycięstwo Trumpa pokazało, że nie ma już wyborców umiarkowanych i prawica — także w Polsce — nie ma czego szukać w centrum. Choć nowy kandydat PiS na premiera nigdy nie obwieszał się gadżetami ruchu MAGA jak Dominik Tarczyński — mając świadomość, że reprezentuje jednak okręg lubelski, a nie Pensylwanię — to jest zapatrzony w USA i liczy, że wypłynie na fali MAGA.
W partii dzielonej przez wewnętrzne konflikty Czarnek ustawił się na prawej flance, wśród tak zwanych „maślarzy” — obok Tobiasza Bocheńskiego, Patryka Jakiego, Jacka Sasina — proponujących PiS marsz na prawo i niemalże odcięcie się od dokonań rządu Mateusza Morawieckiego. Jednocześnie ze wszystkich „maślarzy” najmniej spalił sobie mosty do innych frakcji. Potrafił np. wystąpić w podcaście kojarzonego z frakcją Morawieckiego Krzysztofa Szczuckiego i w przyjaznej atmosferze rozmawiać o kryzysie praworządności.
Radykalizm Czarnka jest jego siłą, ale i słabością, będzie mobilizował też drugą stronę. Największym błędem obecnej koalicji byłoby jednak zlekceważenie Czarnka jako zdolnego taktycznie przeciwnika i uznanie, że antypatia, jaką dziś bez wątpienia budzi, załatwi sprawę.