Spór prezydenta Karola Nawrockiego z szefem MSZ Radosławem Sikorskim o nominacje ambasadorskie szybko eskaluje. Z niektórych stolic zaczynają napływać sygnały irytacji tym, że Polska nie przysyła dyplomatów w odpowiedniej randze — dowiedział się „Newsweek”. Na zakończenie konfliktu się jednak nie zanosi. Najgorszy z możliwych scenariuszy? Pat do wyborów 2027 r. i znaczny spadek skuteczność polskiej dyplomacji.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Szanse na porozumienie są coraz mniejsze. Chcemy się dogadać z Pałacem Prezydenckim, ale rozmowa nie może polegać na tym, że prezydent przedstawia nam listę nazwisk i mówi: „Akceptujcie!”. To szantaż — mówi nam jeden z wysoko postawionych rozmówców w gmachu MSZ w Alei Szucha.
— Obawiamy się najgorszego, czyli obniżenia rangi stosunków z częścią państw — ostrzega nasz rozmówca.
Wojna Przydacza, test dla Nawrockiego
Spotkanie ministra Sikorskiego z prezydentem Nawrockim, które miało miejsce pod koniec stycznia, nie przyniosło żadnego przełomu. — Ustalono jedynie, że nazwiska kandydatów na ambasadorów, które przedstawiła kancelaria prezydenta, nie przeciekną do mediów. I obie strony dotrzymały jak dotąd słowa — słyszymy.
W opinii naszych źródeł doszło do pewnej deeskalacji, ale do kompromisu bardzo daleko. Kiedy pytam o to, czy zaproponowane przez środowisko prezydenta osoby są zawodowymi dyplomatami, na twarzy moich rozmówców pojawia się znaczący grymas. — Nie ujawniamy personaliów, ale w tym sporze nie tyle chodzi o nazwiska, ile o zasady — słyszę.
Listę miał skompletować sekretarz stanu, szef Biura Polityki Międzynarodowej w KPRM Marcin Przydacz. Zdaniem naszych rozmówców to właśnie on eskaluje spór. W tle są animozje i osobiste ambicje i niechęć do Sikorskiego. W pewnym momencie Przydacz miał zażądać nawet, by minister wycofał wszystkich dyplomatów, którzy pojechali na placówki po wyborach w październiku 2023 r.
O eskalowanie sporu Przydacz oskarża Sikorskiego. Zdaniem szefa prezydenckiego Biura Spraw Międzynarodowych minister najpierw powinien ustalić z prezydentem, czy dana kandydatura na ambasadora jest dla głowy państwa akceptowalna i czy jest w ogóle sens ją procedować.
— Prezydent Karol Nawrocki nie będzie blokował kandydatur tylko dlatego, że ma takie widzimisię, ale niedopuszczalna jest sytuacja, że dane nazwisko jest wysyłane najpierw do stolicy, do której kandydat ma trafić, albo do komisji sejmowej, by zaopiniowała kandydaturę, a dopiero na koniec do podpisu pana prezydenta — mówił kilka tygodni temu Przydacz w wywiadzie dla jednej ze stacji telewizyjnych. — Minister Sikorski odszedł od dobrej praktyki wielu lat i stąd ten problem. Tak grać nie będziemy. Prezydent Rzeczypospolitej nie będzie notariuszem pana Sikorskiego — przekonywał.
Polska ma 93 ambasady i 11 stałych przedstawicielstw przy różnych organizacjach międzynarodowych. Na podpis prezydenta Karola Nawrockiego czeka w sumie 49 nominacji — 35 osób, które już pojechały na placówki jako chargé d’affaires i wnioski o powołanie kolejnych 14 nowych, bo cały czas trwa rotacja.
Głowa państwa nie wywiązuje się ze swych konstytucyjnych obowiązków i nie podpisuje też odwołań. Dotyczy to 31 ambasadorów powołanych przez rząd PiS. Brak podpisów pod odwołaniami obciąża budżet resortu, bo „odwołani” ambasadorowie tkwią w zawieszeniu. Wrócili do domu, ale wciąż pobierają pensje, bo pozostają na etacie MSZ.
Zdaniem naszych źródeł w MSZ wielkim testem prezydenta będzie to, czy podpisze odwołanie z funkcji ambasadora Jana R., który w grudniu ubiegłego roku został zatrzymany przez CBA, a następnie w trybie pilnym odwołany przez ministra Radosława Sikorskiego. Dyplomata podejrzewany jest o wręczenie w 2012 r. łapówki rektorowi Collegium Humanum w zamian za dyplom EMBA.
Jan R. pojechał do Paryża w 2022 r. z namaszczenia PiS. — Ciekawe czy prezydent będzie zwlekał z podpisaniem odwołania osoby, przeciwko której toczy się śledztwo — zastanawiają się nasi rozmówcy. Pod nieobecność ambasadora placówką kieruje ambasador tytularny, b. wiceszef MSWiA Wiesław Tarka. Ponieważ Francja jest jednym z głównych partnerów Polski, brak ambasadora w Paryżu jest poważnym problemem dla rządu.
Dogadajcie się wreszcie
Nie wszystkie stolice są w stanie zrozumieć zawiłości polskiej kohabitacji, co niesie ze sobą ryzyko obniżenia rangi wzajemnych relacji. — Spór o ambasadorów trwa już na tyle długo, że zaczyna negatywnie wpływać na nasze relacje z niektórymi krajami — mówi mi jedna z wysoko postawionych osób z otoczenia min. Sikorskiego.
— Część krajów wie, że co dzieje się w Polsce i zachowuje sporą wyrozumiałość. Kierownicy placówek są tam traktowani tak jak ambasadorowie, to znaczy wszędzie się ich zaprasza, mają kontakt z ministrami i różnymi organizacjami. Są też jednak na świecie kraje, również w Europie, których rządy są zirytowane tym, iż Polska nie przysyła dyplomatów w odpowiedniej randze. Wysyłają do nas sygnały „dogadajcie się wreszcie!” — tłumaczy. Zdaniem naszych źródeł istnieje ryzyko, że część państw przestanie udzielać akredytacji dyplomatom bez nominacji ambasadorskich.
Wojna o ambasadorów zaczęła się wiosną 2024 r. za prezydentury Andrzeja Dudy. Sikorski zdecydował wówczas, że będzie wysyłał na placówki dyplomatów w randze chargé d’affaires, czyli pełniących obowiązki szefów przedstawicielstw czy ambasad RP.
O to, jak może się skończyć ten spór, pytałem wtedy Pawła Dobrowolskiego, byłego ambasadora w Kanadzie i rzecznika MSZ z czasów ministrów Rosatiego, Geremka, Bartoszewskiego i Mellera. — Chargé d’affaires będą takimi prawie ambasadorami, czyli przedstawicielami Polski bez nominacji prezydenckiej. Taka sytuacja może trwać dość długo. Może to być rozwiązanie nawet na stałe — tłumaczył mi Dobrowolski.
Przy okazji zapytałem wtedy Dobrowolskiego o tzw. ambasadorów prezydenckich. Duda chciał mieć swoich ludzi w Waszyngtonie, Pekinie w Watykanie, przy NATO i ONZ i wydawało się, że na tym może polegać kompromis. Weteran polskiej dyplomacji wskazał na rzecz zasadniczą, która wciąż jest osią sporu: „Skuteczną i stylową dyplomację można prowadzić tylko wówczas, jeśli ambasadorami zostają kompetentni ludzie. Oczywiście ambasadorowie reprezentują głowę państwa — w końcu prezydencka bandera na samochodzie, którą ambasador może używać, coś oznacza! Kluczem jest to, że ambasadorowie muszą realizować politykę zagraniczną rządu, bo to rząd zgodnie z konstytucją jest za to odpowiedzialny. Kropka”.
Wojna dwuletnia
W marcu miną dwa lata, odkąd obie strony sporu okopały się na swych pozycjach. Wiosną zeszłego roku na finiszu drugiej kadencji Andrzeja Dudy doszło do częściowego rozejmu. Odchodzący prezydent podpisał 24 nominacje ambasadorskie i 37 odwołań z placówek. Te drugie wynikały zarówno z rotacji (ambasadorem jest się z reguły cztery lata), jak i korekty personalnej wprowadzanej przez rząd. W czasach rządów PiS na placówki wysyłano często partyjnych nominatów bez doświadczenia w pracy w dyplomacji i lojalnych tylko wobec jednej opcji politycznej. Radosław Sikorski chciał się pozbyć.
Po zaprzysiężeniu Karola Nawrockiego wydawało się, że jest szansa na nowe otwarcie w kwestii nominacji ambasadorskich, ale nadzieje okazały się płonne. Odmowa podpisywania nominacji i odwołań ambasadorskich wpisała się w szerszą politykę obstrukcji i blokowania działania rządu. Prezydent długo unikał spotkania z Sikorskim, minister był zaś coraz bardziej zirytowany, zaczął więc ujawniać swoje pisma do głowy państwa. Media i politycy zaczęli sprowadzać spór kompetencyjny do personaliów. W każdym tekście czy wypowiedzi na ten temat pojawiały się nazwiska chargé d’affaires: Bogdana Klicha w Waszyngtonie i Ryszarda Schnepfa w Rzymie.
Nominacji Klicha i Schnepfa sprzeciwiał się z powodów politycznych już Andrzej Duda. Klich był ministrem obrony, gdy doszło do katastrofy prezydenckiego Tu-154 pod Smoleńskiem. Naraził się PiS za bezwzględną krytykę teorii o tzw. „zamachu smoleńskim”. Schnepfowi zarzucano m.in. niewłaściwe pochodzenie. Maksymilian Schnepf, ojciec szefa placówki w Rzymie, jako oficer LWP brał udział w komunistycznych zbrodniach, w tym w Obławie Augustowskiej.
Miesiąc przed zaprzysiężeniem na prezydenta Nawrocki postawił sprawę na ostrzu noża w jednym z wywiadów: „Nie wykonuje [Klich — red.] żadnej pracy odpowiedniej dla państwa polskiego, nie jest w stanie reprezentować Polski. Ubliżał prezydentowi Stanów Zjednoczonych Donaldowi Trumpowi. To oczywiste, że pan Klich i pan Schnepf nie zyskają mojej akceptacji”.
Jesienią 2025 r. szef MSZ sygnalizował, że jest gotowy do kompromisu w sprawie Klicha, ale nie będzie ulegał wobec nacisków na odwołanie Schnepfa. W jednym z wywiadów Sikorski mówił: „To, że ktoś ma niewłaściwego przodka, to nie jest wystarczający argument”.
Pod koniec roku MSZ wystąpił z propozycją kompromisu: Klich pojedzie na jedną z placówek w Europie, zaś w Waszyngtonie zastąpi go przedstawiciel RP przy NATO Jacek Najder, którego nominację podpisał jeszcze prezydent Andrzej Duda. Do „dyspozycji ministra” oddał się też Schnepf, co sygnalizowało dalszą elastyczność.
Obóz prezydencki odrzucił jednak kompromis. — Powód? Chodzi o zmonopolizowanie kanału przepływu informacji z Waszyngtonu. Prezydent chce mieć bezpośredni dostęp do Białego Domu — mówi jeden z naszych rozmówców w MSZ. Klich przekazuje wszystkie informacje zarówno rządowi, jak i kancelarii prezydenta. Istnieje obawa, że nominat pałacu prezydenckiego byłby lojalny tylko wobec głowy państwa, a zgodnie z konstytucją to rząd, a nie prezydent prowadzi politykę zagraniczną, także wobec USA.
Nie chodzi tylko o Schnepfa czy Klicha
W kuluarach mówi się, że Przydacz forsuje na stanowisko ambasadora w Waszyngtonie Nikodema Rachonia. To brat Michała, jednej z kluczowych postaci Telewizji Republika. Nikodem Rachoń był attaché prasowym w polskiej ambasadzie w Waszyngtonie w czasach, kiedy rządził PiS. Ambasadorem był wtedy Marek Magierowski (odwołany w lipcu 2024 r. przez Sikorskiego).
Pod koniec prezydentury Andrzeja Dudy Nikodem Rachoń odpowiadał za kontakty z mediami zagranicznymi w Kancelarii Prezydenta RP. Ma bardzo dobre relacje z ruchem MAGA, zna wpływowe postaci z ideologicznego zaplecza Trumpa. Dlatego byłby idealnym ambasadorem z punktu widzenia Nawrockiego, który buduje polską przybudówkę MAGA.
Nasi rozmówcy w MSZ przyznają, że choć opinia publiczna jest utwierdzana w przekonaniu, że kością niezgody są Schnepf i Klich, nie jest to prawda. — Powtarzanie tych nazwisk to zaciemnianie sporu. Chodzi o to, że prezydent próbuje wejść w kompetencje szefa MSZ — słyszymy od źródeł w resorcie.
Obie strony zupełnie inaczej interpretują obowiązującą od 2021 r. ustawę o służbie zagranicznej. Zgodnie z jej zapisami ambasadorów mianuje głowa państwa na wniosek szefa MSZ, po akceptacji premiera. Tyle tylko, że na wstępnym etapie kandydatów opiniuje tzw. konwent, w którego skład wchodzą przedstawiciele prezydenta, premiera, szefa MSZ oraz szef Służby Zagranicznej.
Minister Sikorski uważa, że prezydent Nawrocki uzurpuje sobie kompetencje, których nie daje mu konstytucja. Obóz prezydencki odbija piłeczkę i zarzuca ministrowi, że to on nie przestrzega konstytucji, która zobowiązuje go do współpracy z głową państwa. Szef MSZ twierdzi, że dysponuje ekspertyzami prawnymi, z których jasno wynika, iż to on ma rację. Ludzie prezydenta powołują się na „stary zwyczaj” sprzed zmiany ustawy o służbie zagranicznej. Przed utworzeniem konwentu kandydatury na ambasadorów były najpierw nieformalnie konsultowane między MSZ a KPRP. Jeżeli prezydent zgłaszał sprzeciw, MSZ musiał szukać innego kandydata.
Nasze źródła w resorcie spraw zagranicznych przyznają, że sytuacja robi się poważna. Z powodu rotacji niepodpisanych nominacji ambasadorskich będzie przybywało z kwartału na kwartał. Najgorszy z możliwych scenariuszy? Pat do wyborów 2027 roku, zero podpisanych odwołań i nominacji co znacznie obniży skuteczność polskiej dyplomacji.