Jakub Wiech stracił stypendium amerykańskiego rządu po donosie polskiego blogera. W wielu komentarzach powtarza się odwołanie do popularnego stereotypu, że Polak Polakowi wilkiem. Rzeczywistość jest niestety o wiele bardziej ponura, a cała ta historia to opowieść naszych czasach. I tylko jedno jest w niej stare jak świat.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Jakuba Wiecha dotknęła każąca ręka Donalda Trumpa, choć prezydent USA nie kiwnął palcem. Nie musiał. Polski dziennikarz i ekspert w dziedzinie energetyki miał wyjechać do Stanów Zjednoczonych na prestiżowe stypendium Departamentu Stanu. I nawet wyjechał, ale już na amerykańskiej ziemi, tuż przed startem programu, dowiedział się o cofnięciu zaproszenia. Z relacji Wiecha wynika, że nawet amerykańscy dyplomaci byli tym „zaskoczeni i zakłopotani”. Trudno się dziwić, bo nawet dla nich taki sposób załatwiania państwowych spraw. Powinni się przyzwyczaić.
Informacja o tym, że Wiechowi odebrano stypendium, wywołała w Polsce falę oburzenia. Pisano, że dziennikarz został ukarany za poglądy. Na osobę, która doniosła na Wiecha spadła ostra krytyka. Ten donos – zupełnie zresztą publiczny, bo umieszczony w portalu X – zobaczyłem, gdy tylko się pojawił, a więc już 21 września. Od miałem przeczucie, że dla Wiecha ta historia skończy się źle. Z trzech powodów.
Najpierw jednak kilka słów o komentarzu, który był szczególnie częsty w internetowych dyskusjach o tej sprawie. I odwoływał się do popularnego stereotypu o Polakach: że lubią bezinteresownie szkodzić rodakom, zwłaszcza za granicą. Jak w każdym stereotypie i tu może być ziarno prawdy, choć opinia ta jest wielkim uogólnieniem. Nie to jest sednem historii Jakuba Wiecha.
Jest nim to, jak działają dziś mechanizmy władzy w USA i – ze względu na amerykańskie wpływy i potęgę – coraz częściej też w innych miejscach zachodniego świata. To także opowieść o współczesnej komunikacji i o tym, jak niewiele miejsca pozostało na racjonalną dyskusję.
Jakub Wiech jak mało kto w Polsce zna się na energetyce i właśnie dlatego Amerykanie go zaprosili. Jak sam podkreślał – jego dorobek został gruntownie sprawdzony w procesie przyznawania stypendium i wizy. Gdyby chcieć w największym skrócie przedstawić poglądy Wiecha, trzeba napisać, że chce, by energia elektryczna w Polsce była tania, czysta i zawsze dostępna. A do tego potrzebna jest racjonalna transformacja energetyczna. Dlatego Wiech twardo wspiera m.in. rozwój energetyki atomowej, ale też odnawialnych źródeł energii. Zawsze opiera się przy tym na danych, faktach i badaniach naukowych. Trudno też przy tym zarzucić mu, że jest oszalałym lewakiem, zarażonym „wirusem woke”. Przeciwnie, poglądy Wiecha są raczej konserwatywne.
Mimo to elementem donosu było „popieranie absurdalnej polityki klimatycznej Komisji Europejskiej”. Energia odnawialna i zmiany klimatyczne stała się na prawicy tematem zupełnie toksycznym i elementem kulturowej wojny. Nie tyle nawet z lewicą, ile ze zdrowym rozsądkiem. A symbol i guru tej prawicy, prezydent USA Donald Trump, wprost mówił ostatnio w ONZ, że ostrzeżenia przed zmianami klimatu uważa za „największy szwindel w dziejach”. „Zatrzymajcie wiatraki. Rujnujecie swoje kraje!” – stwierdził niedawno, a z innych wypowiedzi można wysnuć wniosek, że do turbin wiatrowych i w ogóle do energii odnawialnej czuje prawdziwą nienawiść.
Czy takie stanowisko ma sens? To nie ma znaczenia, bo Jakub Wiech mógłby przedstawić wszystkie dane, badania naukowe i argumenty za taką energią, a i tak zdanie Wielkiego Przywódcy jest prawem i ostateczną wykładnią dla amerykańskiego rządu, tamtejszej prawicy, a coraz częściej także prawicy w Europie. I dlatego zarzut z donosu, choć absurdalny, jest bardzo poważny.
Dźwignia, która poruszy Donalda Trumpa
Tu przechodzimy do drugiego symbolu naszych czasów – jak ten zarzut (i inne, o których za chwilę), mógł w ogóle trafić do amerykańskich władz? I, co więcej, zmusić je do działania w tak błahej sprawie? Wbrew pozorom autor donosu na Wiecha wybrał skuteczny i prosty sposób, by go przekazać. Otóż opublikował go na X i oznaczył nowego ambasadora USA w Polsce Thomasa Rose’a (wtedy nie był jeszcze zatwierdzony przez Senat, stało się to w ostatnich dniach), Departament Stanu USA (czyli instytucję, która przyznała Wiechowi stypendium) i europosłankę Konfederacji Ewę Zajączkowką-Hernik.
Jeszcze niedawno szerzej nieznany bloger z dalekiego kraju nie miałby żadnych szans, by dotrzeć ze swoim przekazem do amerykańskich władz, a tym bardziej zostać wysłuchanym. Teraz najwyraźniej się to zmieniło. I patrząc na działania amerykańskiej administracji, trudno się dziwić. Prezydent USA uwielbia zarządzać sprawami kraju przy pomocy swojej platformy społecznościowej Truth Social. Ostatnio dziennik „Wall Street Journal” informował, że jego słynny post, w którym wskazał Prokurator Generalnej Pam Bondi swoich wrogów i kazał pośpieszyć się z wnoszeniem przeciw nim aktów oskarżenia, miał być… prywatną wiadomością. Trump opublikował ją przez pomyłkę, a wściekła Bondi musiała interweniować w Białym Domu. Prezydent, próbując ratować sytuację… opublikował kolejnego posta z pochwałami dla prokuratorki.
To tylko jedna z wielu dość wstrząsających historii o tym, jak wygląda komunikacja w amerykańskich elitach władzy. Wielu socialmediowych influencerów z ruchu MAGA ma w administracji duże wpływy. I wciąż próbują ściągnąć uwagę prezydenta i wpłynąć na jego działania lub wypowiedzi swoimi wpisami/nagraniami/grafikami. Często się to udaje. Dotyczy to zresztą i innych ludzi z otoczenia Donalda Trumpa. Media społecznościowe były przecież areną zmagań Radosława Sikorskiego z Elonem Muskiem i Marco Rubio na samym początku kadencji 47. prezydenta. W tamtych starciach też nie brakowało oznaczania wpływowych polityków i „donosów”.
Donosiciel na Jakuba Wiecha wybrał więc doskonałą dźwignię, by będąc szerzej nieznanym polskim influencerem, wpłynąć na działania amerykańskiej machiny władzy. Najwyraźniej się udało, co jest ponurą nauczką, bo teraz każdy może paść ofiarą podobnego donosu. Wystarczy, że znajdą się ślady jego nieprawomyślnych poglądów albo, co gorsza, krytyki Donalda Trumpa.
Dlaczego donos został wysłuchany? To największy problem
I tu przechodzimy do sedna. Dlaczego w ogóle ten donos został wysłuchany? Zdecydowały najpewniej strach i/lub sekciarska mentalność w administracji Trumpa. Powiedzieć, że prezydent jest wrażliwy na krytykę, to nic nie powiedzieć. Trump wprost nie znosi tych, którzy się z nim nie zgadzają. Od swojej ekipy wymaga ślepej lojalności. A oni traktują swego przywódcę z niemal nabożną czcią.
Dlatego zarzut z donosu na Jakuba Wiecha, że „ostro krytykował Prezydenta USA Donalda Trumpa” jest najpoważniejszym ze wszystkich. Pracujący dla Trumpa ludzie oczywiście mogą go zignorować, ale ryzykują, że doniesienie trafi gdzieś wyżej. A tam nie będzie litości dla sprawców zaniedbania. Bo bezwzględność to jedna z cech, której ludziom Trumpa nie da się odmówić. Sam prezydent na pogrzebie Charliego Kirka mówił, że „nienawidzi swoich przeciwników” i „nie chce dla nich jak najlepiej”.
W tego typu dworskim układzie, jaki ukształtował się na szczytach władz w USA, nie ma miejsca na krytykę – nawet w granicach rozsądku – ani na interes kraju. Liczą się tylko interesy przywódcy i jego dobre samopoczucie. Bo można niby argumentować, że Amerykanie mogą zapraszać, kogo chcą, skoro sami za to płacą. Z drugiej strony można odpowiedzieć, że USA nie są własnością Trumpa, a ich interesy nie są tożsame z jego interesami. Bo Trump, tak czy inaczej, opuści kiedyś Biały Dom, a amerykańskie państwo będzie nadal istnieć i utrzymywać relacje ze światem, także takimi ekspertami jak Jakub Wiech.
Donos. Odwieczna broń dworaków i zawistników
To, że racjonalna debata stała się w zasadzie niemożliwa, donoszenie, dzięki mediom społecznościowym, jest łatwiejsze niż kiedykolwiek, a na szczytach władzy w USA panuje swoisty kult jednostki, to zjawiska w zasadzie nowe. Dopiero się ich uczymy. I czasem, jak w przypadku Jakuba Wiecha, jest to lekcja bardzo bolesna.
W tej sprawie jest też jednak coś starego jak ludzka cywilizacja. W systemach z autorytarnym rysem i dworskim sznytem donos jest potężną siłą. Ludzie chętnie donoszą, kiedy czują, że władza słucha – licząc na osobisty zysk lub pognębienie konkurentów. A władza zwykle słucha chętnie. Weźmy rzymskich cesarzy, którzy chętnie korzystali z usług delatorów, by załatwiać polityczne porachunki albo ze strachu przed obaleniem ich absolutnej władzy. Donosicielstwo było rozpowszechnione na królewskich dworach w nowożytnej europie, a były czasy i miejsca, gdzie przybierało patologiczne wręcz rozmiary – jak choćby w bolszewickiej Rosji czy w państwach byłego bloku wschodniego.
To czasy, do których nie chcielibyśmy raczej wracać. I miejmy nadzieję, że nie będzie nam to dane.
