Sprawa Zełenskiego. Jest stanowisko kapituły Orderu Orła Białego

„Dziś zebrała się Kapituła Orderu Orła Białego w sprawie Orderu nadanego Prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu. Kapituła przestawiła swoją opinię uczestniczącemu w obradach Prezydentowi RP Karolowi Nawrockiemu” – napisał w serwisie X Rafał Leśkiewicz.

Jak dodał, prezydent „podejmie decyzję w odpowiednim czasie”.

Jak ustalił reporter Polsat News Grzegorz Urbanek, posiedzenie Kapituły Orderu Orła Białego rozpoczęło się o godz. 10 i odbyło się w letniej rezydencji prezydenta w Juracie na Półwyspie Helskim. Po posiedzeniu Kapituły Pałac Prezydencki zapowiadał komunikat w tej sprawie.

Wcześniej premier Donald Tusk zaapelował publicznie w mediach społecznościowych do Karola Nawrockiego i Wołodymyra Zełenskiego, aby odbyli „bezpośrednią i szczerą rozmowę” zanim „emocje zrujnują naszą solidarność, która narodziła się w obliczu rosyjskiego zagrożenia”.

Kapituła Orderu Orła Białego zajęła się propozycją prezydenta Karola Nawrockiego, by odebrać to odznaczenie prezydentowi Ukrainy Wołodymyrowi Zełenskiemu z powodu jego decyzji o nadaniu jednej z ukraińskich jednostek wojskowych imienia „bohaterów UPA”.

Decyzja wywołała w Polsce falę krytyki, ponieważ Ukraińska Powstańcza Armia jest nad Wisłą kojarzona przede wszystkim z odpowiedzialnością za zbrodnie ludobójstwa na ludności polskiej na Wołyniu i w Galicji Wschodniej w latach 1943-1945.

W ukraińskiej narracji historycznej wydarzenia te są przedstawiane jako rezultat symetrycznego konfliktu zbrojnego, za który odpowiedzialność ponosiły obie strony. OUN i UPA są tam często postrzegane przede wszystkim przez pryzmat powojennego oporu wobec ZSRR, a nie działalności antypolskiej.

Wołodymyr Zełenski został odznaczony Orderem Orła Białego w kwietniu 2023 roku przez ówczesnego prezydenta Andrzeja Dudę „w uznaniu znamienitych zasług w pogłębianiu przyjaznych i wszechstronnych stosunków między Polską a Ukrainą, za rozwijanie współpracy na rzecz demokracji, pokoju i bezpieczeństwa w Europie oraz niezłomność w obronie niezbywalnych praw człowieka”.

W związku z napiętą sytuacją w piątek i sobotę w Warszawie przebywał szef kancelarii prezydenta Ukrainy Kyryło Budanow. Rozmawiał m.in. z wicepremierem i szefem MON Władysławem Kosiniakiem-Kamyszem, szefem prezydenckiego Biura Polityki Międzynarodowej Marcinem Przydaczem, szefem Biura Bezpieczeństwa Narodowego Bartoszem Grodeckim oraz wiceszefem MSZ Marcinem Bosackim.

Szef prezydenckiego BPM powiedział po rozmowie z Budanowem, że strona ukraińska wskazała, że ma świadomość reakcji, jakie tematyka UPA wywołuje w Polsce i jest zainteresowana dialogiem w tej sprawie. Przydacz zadeklarował gotowość do dalszych rozmów i wskazał na oczekiwania po stronie polskiej. Z kolei rzecznik MSZ Maciej Wewiór przekazał, że jednym z tematów rozmowy Budanowa z wiceministrem Bosackim były ukraińskie propozycje rozwiązania sytuacji.

Order Orła Białego to najstarszy i najważniejszy order państwowy. Na czele jego Kapituły stoi prezydent, a samo gremium opiniuje sprawy związane z orderem. Może też wystąpić do głowy państwa z inicjatywą jego nadania lub pozbawienia.

Obecnie w Kapitule Orderu Orła Białego, oprócz prezydenta Nawrockiego, zasiadają: kanclerz Kapituły Orderu Orła Białego prof. Michał Kleiber, Zofia Romaszewska, Adam Bujak, Wojciech Roszkowski i Bronisław Wildstein.

Nadawanie orderów należy do prerogatyw prezydenta. Głowa państwa może przyznać order z własnej inicjatywy albo na wniosek premiera lub kapituły właściwego orderu.

Ustawa o orderach i odznaczeniach przewiduje również możliwość pozbawienia odznaczenia. Prezydent może to zrobić m.in. na wniosek kapituły albo z własnej inicjatywy, po zasięgnięciu jej opinii. Dotyczy to sytuacji, gdy nadanie orderu nastąpiło w wyniku wprowadzenia w błąd albo gdy odznaczony dopuścił się czynu, przez który stał się niegodny orderu.