„Światła północy” fascynują. Jak powstaje zorza polarna?

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Mówi się o niej „światła północy”. Dla osób, które nie mieszkają na terenach, gdzie występuje najczęściej, jest cudem i magią. W rzeczywistości jednak to nie magia. — Słońce wyrzuca elektrony i protony, a te z kolei natrafiają na atmosferę ziemską, pobudzając azot i wodór, w wyniku czego następuje tzw. oświecenie (pięknie brzmi, prawda?) — tłumaczy Karol Wójcicki, znany dziennikarz naukowy i podróżnik. To jeszcze nie koniec skomplikowanych procesów. Cząstki słoneczne wnikają w atmosferę w pobliżu bieguna magnetycznego, czemu towarzyszy proces jonizacji. Właśnie wówczas, mniej więcej 100 km (choć zdarza się i 300!) ponad naszymi głowami pojawia się zorza polarna, która od wieków fascynuje ludzkość. Co decyduje o jej kolorach? Upraszczając: kiedy cząstki zderzą się z tlenem, widzimy kolor zielony lub różowy, kiedy zderzą się z azotem, widzimy czerwień, niebieski i bordo. Miks obydwu pierwiastków skutkuje kolorem żółtym.

Zorzę możemy podziwiać w wielu miejscach na świecie, m.in. na Alasce i w Norwegii. Jednak nigdzie klimat nie jest bardziej oszałamiający niż na Islandii. Tu nic nie wygląda zwyczajnie — wyspa przypomina magiczną krainę, a miejscami nawet inną planetę. Nieprzypadkowo w końcu porównuje się ją do Marsa. Za dnia można podziwiać zachwycające pejzaże, ale nocą zaczyna się prawdziwa zabawa — polowanie na zorzę!

Specjalista od zorzy polarnej, który spędził długie godziny na obserwacji w różnych punkach świata, zna receptę na „upolowanie” świateł północy. — Zjawisko najlepiej widoczne jest z rejonów arktycznych. Jednak i tam poszczególne lokalizacje nie są sobie równe. Które zatem miejsce jest najlepsze? Zasada jest prosta: im dalej na północ, tym większa szansa na okazałą zorzę — opowiada Karol Wójcicki. — Południowe wybrzeże Islandii znajduje się ok. 300 km na południe od północnego koła podbiegunowego. To świetne miejsce, aby rozpocząć przygodę z zorzą polarną. Przy sprzyjających warunkach tzw. pogody kosmicznej zorza może przybrać naprawdę spektakularną formę, choć czasem trzeba na nią nieco poczekać. Cierpliwość wynagradzają niepowtarzalne plenery, które każdej nocy stanowią wyjątkową scenerię pod obserwacje. Lodowce, wulkany, wodospady, góry lodowe. Do tego gwarantowane jest najciemniejsze niebo Europy — mówi Wójcicki.

Czytaj: Islandia, Izrael i Szwajcaria. Jak podróżować i nie zrujnować portfela

Ciemne niebo — rzadki luksus

No właśnie… Świat boryka się z problemem jasnego nieba, co zaburza naturalne funkcjonowanie przyrody. Miasta i miasteczka, w których światła nie gasną nawet na chwilę, sprawiają, że trudno dojrzeć nawet gwiazdy, a co dopiero inne, fascynujące zjawiska na niebie. Dlatego właśnie Islandia, gdzie wciąż można cieszyć oko ogromną, niezabudowaną przestrzenią, staje się tak niezrównanym miejscem do nocnej obserwacji nieba. Czy jednak zorza zachwyca zawsze tak samo? — Oczywiście. Wrażenia nie da się opisać ani przeliczyć na żadne waluty. Po prostu wbija w zamarzniętą ziemi. Ona chyba nie ma szans się znudzić — twierdzi Wójcicki.

— Po pierwsze dlatego, że nie występuje u nas i po prostu ciężko się przyzwyczaić do tego, jak wygląda. My, widząc różne zjawiska, nawet chmury, które płyną, jesteśmy przyzwyczajeni, że rzeczy, które dzieją się na niebie, są raczej powolne, spokojne, pełne dostojności. Nie ma tam miejsca na dynamizm. A zorza właśnie taka jest! Gdy widziałem ją po raz pierwszy, bardzo mnie zaskoczyło, że tak szybko się porusza. Poza tym zorza to zjawisko, które za każdym razem wygląda inaczej. Nie sposób przewidzieć w stu procentach, jak ona się zachowa — opowiada podróżnik.

Najlepszym okresem na taką wyprawę jest czas między końcem września a połową marca. O której godzinie można się spodziewać zorzy? Nie ma tu żadnej zasady. Trzeba zachować czujność pomiędzy 18.00 a 2.00 czasu lokalnego, ciepło się ubrać, zabrać coś gorącego do picia i patrzeć w niebo. Zorza nagradza cierpliwych!

Zobacz więcej: Z bliska: Islandia, tajemnicza kraina wulkanów