Kruchy los robotników włóczęgów i zarazem wielka historia Stanów Zjednoczonych oraz świata, dla której są zaledwie tartacznym pyłkiem. „Sny o pociągach” to nostalgiczny dramat o stracie.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Adaptacja bestsellerowej powieści Denisa Johnsona, która trafiła na Netflixa, to perełka pośród streamingowej tandety. Osadzona na początku XX w. w lasach północnego zachodu USA historia Roberta Grainiera — najmującego się do wyrębu lasów drwala i robotnika kolejowego — warta jest każdej ze swoich stu minut.
W jednym z pożarów, które pustoszyły wtedy bezkresne lasy na granicy Kanady oraz USA, giną żona i córka bohatera. Prosty, nieco nostalgiczny drwal musi na nowo wyciosać sobie jako takie życie z resztek tego, co mu jeszcze zostało. Tytułowe sny to mary z przeszłości, strzępki wspomnień oraz obaw, które nawiedzają przesądnego bohatera przez niemal całe dorosłe życia.
Ale „Sny o pociągach” to też film o wielkiej zmianie, którą przynoszą elektryfikacja oraz kolej. Kiedy Robert Grainier jako młody chłopak, który przedwcześnie rzucił szkołę, pierwszy raz zaciąga się do pracy przy wycince, potężne sosny, buki i świerki powala się jeszcze za pomocą ręcznych dłut, wiertarek i pił. Kiedy wraca w to samo miejsce pod koniec życia, drzewa padają na ziemię tysiącami pod naporem buchających spalinami buldożerów oraz idą w drzazgi za pomocą spalinowych pił i wiertarek. O ile na początku XX w. Grainier mógłby jeszcze wierzyć wypowiedzianym przy ognisku słowom spracowanego kolegi o tym, że w USA oraz Kanadzie jest jeszcze drzew na tysiąc lat wyrębu, o tyle po kilkudziesięciu latach wiadomo już, że technologiczna rewolucja może skurczyć ten czas do dekady, może dwóch.
Jeżeli „Snom…” przyjrzeć się dokładniej, można spostrzec, że gdzieś głęboko w historii Grainiera widać też ślady wielkich wydarzeń, które na pierwszy rzut oka zdają się omijać głębokie lasy Idaho. Kiedy na wycince ginie jeden z robotników, brygadzista każe pracować dalej, bo przecież „na wojnie ciągle potrzebują drewna, nawet jak mamy zły dzień”. Kiedy przez rzekę udaje się przerzucić kolejowy most, lokalny urzędnik tubalnym głosem ogłasza, że oto robotnicy przyczynili się do otworzenia cywilizacji drogi na zachód. Są też drobniejsze przykłady, ledwie migawki, jak wtedy, kiedy ze sklepu, w którym stoi jeszcze Robert dziecko, nieznani ludzie wyprowadzają chińską rodzinę (co jest przecież nawiązaniem do niesławnego Chinese Exclusion Act). Życie Grainiera staje się pretekstem do opowiedzenia całej historii robotników włóczęgów, których sezonowy znój na początku XX w. torował Ameryce drogę do podporządkowania sobie kontynentu.
— Ten znój zostawia ślad i na ciele, i na duszy. Karczujemy drzewa rosnące tu od 500 lat. To rozdziera duszę, nawet jeśli człowiek nie zdaje sobie z tego sprawy — mówi o tym stary, spracowany, nieco zwariowany drwal Arn Peeples. Pobrzmiewają w tym echa prozy Johna Fante. Jeżeli wizualnie do czegoś przyrównać „Sny o pociągach”, to do filmów Terrence’a Malicka.
„Sny o pociągach” delikatnie i pięknie stawiają pytania o sens ludzkiego życia — czy koszty, jakie niesie ze sobą istnienie społeczeństwa i tak zwanej cywilizacji, nie są po prostu zbyt wysokie? — pisała o pierwowzorze filmu (wydanym w Polsce przez Wydawnictwo Czarne) Alan Warner w „Guardianie”. Czy ich ekranizacja autorstwa Clinta Bentleya to najpiękniejszy film tego roku? Nie śmiałbym oceniać. Czy najbardziej wzruszający? Być może. Czy najbardziej wartościowy? To może być bliskie prawdy.
A komu mało leśnych opowieści, ten niech dla uzupełnienia sięgnie po wydanych niedawno nakładem Wydawnictwa Poznańskiego „Drwali” Annie Proulx. W tej fantastycznej, rozciągniętej na ponad 300 lat historii rodzin Sel oraz Duquet (których założyciele przybyli do wybrzeży Nowej Francji jeszcze w 1693 r. jako dwóch ubogich podrostków) jest wszystko to, co w „Snach o pociągach” — kruchy detaliczny los poszczególnych bohaterów i zarazem wielka historia, dla której są zaledwie tartacznym pyłkiem. Jedno i drugie na tle podboju Ameryki, przez którą trzeba było — szczególnie na północy, gdzieś w bezkresnych lasach na granicy USA oraz Kanady — przerąbywać się siekierami.
„Synku, opowiem ci o tych drzewach. Pierwszy drwal z Maine przypłynął do brzegu Pacyfiku i zobaczył nieprzerwany drewniany mur ciągnący się przez sto mil. Zielone korony sięgały chmur. Nie mógł uwierzyć w to, co zobaczył, i padł trupem. Po prostu nie mógł w to uwierzyć. Nikt nie mógł w to uwierzyć. Ale to prawda. I ja tam jadę” — oznajmia jednemu z bohaterów powieści stary drwal, o dziwacznym przezwisku Shirt. Czy nie ma w tym tego samego, co od kolegi na wycince usłyszał „śniący o pociągach” Robert Grainier? Nie mogli wiedzieć, że lasów miało wystarczyć na tysiące lat, starczyło na niecały wiek.
