Film „Wartość sentymentalna” Joachima Triera przeorał mi świadomość i uczucia. Wielkie, europejskie kino w pięknej muzycznej oprawie autorstwa Hani Rani. Kompozytorka dostała za tę muzykę Europejską Nagrodę Filmową.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
„Masz tyle złości w sobie, że nie można cię kochać. Człowiek musi mieć o kogo się troszczyć” — te słowa wypowiada główny bohater filmu Gustav do swojej dorosłej córki. On przed laty porzucił rodzinę, ona nie jest w stanie zbudować własnej. Oboje niosą w sobie traumę, która niepostrzeżenie przechodzi z matki na syna, z syna na córkę. Czy jest sposób, by wyrwać się z uścisku nieszczęścia? Na to pytanie próbuje odpowiedzieć norweski reżyser nominowany w tym roku do Oscarów w kategoriach najlepszy film i najlepszy reżyser.
Wchodzimy w opowieść, oglądając wnętrze starego domu. Salon, kuchnia, sypialna, sprzęty. Wprowadza nas kobiecy głos czytający szkolne wypracowanie Nory, głównej bohaterki, opowiadającej historię rodziny. Dom nie jest tłem dla ludzi. Żyje, śledzi narodziny i śmierć, miłość, kłótnie i ciszę zapadającą, gdy ludzie tracą siebie nawzajem.
Wpadamy w scenę, w której Nora ma atak paniki przed wejściem na scenę. Rozrywa kostium, dusi się, chce, by przyjaciel uderzył ją w twarz. W końcu aktorce udaje się przełamać lęk. Jest sukces, brawa. Czujemy, że w lęku przed wejściem na scenę chodzi nie tylko o tremę. Stawka jest znacznie wyższa. Kolejna scena. Stypa po śmierci matki sióstr Nory i Agnes. W domu pojawia się ojciec, który odszedł 20 lat wcześniej, słynny aktor, reżyser, gwiazda. Stellan Skarsgård („Melancholia”, „Mamma Mia!”, „Piraci z Karaibów”, „Diuna”, „Nimfomanka”), nominowany do Oscara za tę rolę, gra spojrzeniem, ciałem, minimalnym drgnięciem twarzy. Wraca marnotrawny ojciec, który chce wybaczenia. Napisał scenariusz specjalnie dla córki. To jego najbardziej osobisty film. Ale Nora nie chce tak po prostu wziąć na warsztat ich życia. Ból po porzuceniu przez ojca jest zbyt silny. Dziewczyna, grając w klasycznych sztukach, ucieka od własnych niespełnień. Oboje mają do przepracowania przeszłość. Matka Gustava popełniła w ich domu samobójstwo, kiedy ten miał siedem lat. Został ze swoim bólem. Matka Nory, psychoterapeutka porzucona przez Gustava, walczyła przez lata z depresją. Nora próbuje popełnić samobójstwo.
„Trauma to kapsuła czasu. Pojedyncze wydarzenie albo ciąg wydarzeń, które powinny stać się jednym z wielu wspomnień poupychanych w zwojach mózgu, ale przez siłę oddziaływania stają się filmem, który nieustannie odtwarza się w naszym wewnętrznym kinie” — czytam w książce Marty Niedźwieckiej „O zmierzchu. Ciało i trauma”. Ojciec chciałby, żeby wspólny film z Norą stał się dla nich drogą wyjścia z kapsuły traumy. Czuje jej ból. W jego scenariuszu wracają słowa: „Znów miałam kryzys, leżałam w łóżku, płacząc… to była modlitwa do kogoś, nie wiadomo do kogo — pomóż mi. Już dłużej nie mogę. Chcę do domu”. Gustav czuje wrażliwość Nory, napisał scenariusz tak, jakby był przy niej.
Zatrudnia do filmu młodą hollywoodzką gwiazdę komercyjnych filmów. Elle Fanning (też nominowana do Oscara za drugoplanową rolę) wpada w świat skomplikowanych uczuć z autentyczną potrzebą zrozumienia swojej bohaterki. Stara się, próbuje, płacze, ale intuicyjnie czuje, że nie rozumie tej opowieści. Joachim Trier, urodzony w Danii, wychowany w Norwegii, robi kino na wskroś europejskie, zakorzenione w wielkiej literaturze i w filmie. Wychował się na planach filmowych. Rodzice byli filmowcami. Dziadek był reżyserem. Brał udział w II wojnie światowej, popełnił samobójstwo. Imię głównej bohaterki odsyła do sztuk Ibsena, którego międzyludzkie dramaty rozgrywają się w klaustrofobicznych wnętrzach. Trier opowiada o transpokoleniowej traumie z pozorną lekkością. Śmieje się z hollywoodzkich aktorów, z ich nadwrażliwości, łatwego płaczu. Zdjęcia są pogodne, światło ładne, wnętrza przyjazne, ale pod spodem czają się mrok i ból.
Agnes, druga córka Gustava (Inga Ibsdotter Lilleaas, nominowana za drugoplanową rolę), historyczka, dociera do akt babci aresztowanej w czasie wojny za zaangażowanie w ruch oporu. Już wie, dlaczego popełniła samobójstwo. Tyle że Gustav nie o matce chce opowiedzieć w swoim filmie. Ta historia jest o Norze. Renate Reinsve w roli Nory (nominacja za pierwszoplanową rolę) przy pomocy subtelnych środków wchodzi w głąb traumy i depresji. To ją chce uratować Gustav przed pleśnią przeszłości. To do niej mówi, że póki nie uwolni się od złości, nikt jej nie pokocha. A niekochany i niekochający człowiek nie żyje naprawdę.