Przemysław Czarnek ma niewątpliwy talent do generowania kontrowersji i skupiania w ten sposób uwagi na sobie. Przypomniał o tym niedawno, udzielając wywiadu, którego większą część zajęła dyskusja nad wysiłkami Donalda Trumpa zmierzającymi do zakończenia wojny w Ukrainie.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
W rozmowie z Danutą Holecką w TV Republika Czarnek stwierdził między innymi, że on sam radziłby Karolowi Nawrockiemu, by prezydent nie ubiegał się o miejsce przy stole podczas poniedziałkowych dyskusji w Białym Domu.
Polska nie ma bowiem żadnego interesu w tym, by – snuł opowieść były minister edukacji – „sekundować” Wołodymyrowi Zełenskiemu i europejskim przywódcom w rozmowach z Trumpem, w wyniku których Ukraina ma za europejskie pieniądze zakupić amerykańską broń. Polska już dość pomogła Ukrainie i w przeciwieństwie do europejskich liderów nie zamierza wysyłać do Ukrainy swoich wojsk. Czarnek zarzucił Zełenskiemu, że nie szanuje Polski i nie radzi sobie w rozmowach z Trumpem, przekonywał, że Ukraina będzie musiała pogodzić się z utratą terytoriów, jakie dziś zajęła Rosja.
To, co mówił Czarnek – wiceprezes największej partii opozycyjnej – często brzmiało jak rosyjska narracja. Bez wątpienia w retoryce polityka bardzo wyraźnie wyczuwalna była emocja niechęci do ukraińskiego prezydenta. I niestety można się spodziewać, że PiS coraz częściej o Ukrainie będzie mówił raczej językiem Czarnka z rozmowy z Holecką niż Lecha Kaczyńskiego.
PiS-owscy „agrooligarchowie”
Kiedy w 2022 r. Rosja napadła na Ukrainę, ówczesny rząd i prezydent Andrzej Duda zareagowali zgodnie z polską racją stanu i elementarnym poczuciem przyzwoitości – zaangażowali się zdecydowanie w pomoc w Ukrainie, starając się zmobilizować do niej sojuszników ze Stanów Zjednoczonych i Unii Europejskiej. W przeciwieństwie do wielu europejskich przywódców Jarosław Kaczyński, Mateusz Morawiecki i prezydent Duda mieli wtedy rację, zakładając, że przy wsparciu Zachodu Ukraina jest się stanie obronić i odeprzeć rosyjską agresję, trzeba więc zrobić wszystko co możliwe, by nie dopuścić do upadku Kijowa i zainstalowania tam rządu wasalnego wobec Władimira Putina.
Zgodnie z płynący wówczas z PiS i okolic przekazem stosunki polsko-ukraińskie były bliższe niż kiedykolwiek w historii. Pojawiały się nawet fantazje o odrodzeniu przedrozbiorowej Rzeczpospolitej, która w sojuszu z USA stanie się regionalnym mocarstwem zdolnym wyprzeć wpływy Rosji i Niemiec z Europy Środkowo-Wschodniej.
Już w trakcie kampanii przed wyborami parlamentarnymi po tej retoryce w przekazie PiS praktycznie nie został ślad. Kampanię zdominował temat ukraińskiego zboża. Premier Morawiecki obiecywał bronić polskich rolników przed „ukraińskimi agrooligarchami”, zapewniał, że Polska nie zamierza przekazywać już więcej broni Kijowowi, tylko sama będzie zaopatrywać się w najbardziej nowoczesny sprzęt.
PiS zmienił ton nie tylko ze względu na interes rolników, choć miał on istotny wpływ na linię partii, dla której tak ważne jest poparcie terenów wiejskich. PiS podążał tu za nastrojami społecznymi, które stawały się wyraźnie coraz bardziej sceptyczne wobec mieszkających w Polsce Ukraińców. PiS musiał też mierzyć się z wyzwaniem ze strony zupełnie otwarcie grającej antyukraińską kartą Konfederacji, podsycając emocje wokół zbrodni popełnionych przez Ukraińców na Polakach na Wołyniu czy „przywilejów socjalnych”, jakimi ukraińscy uchodźcy mają się rzekomo cieszyć kosztem polskich obywateli.
Nawrocki szuka u Brauna i Mentzena
W ciągu niecałych dwóch lat dzielących wybory parlamentarne od wyborów prezydenckich w 2025 r. w polskiej sferze publicznej wszystkie te negatywne emocje wokół Ukrainy jeszcze się wzmocniły. Reagował na to nie tylko PiS, ale też Koalicja Obywatelska i Rafał Trzaskowski z propozycjami ograniczenia świadczenia 800 plus ukraińskim dzieciom, których rodzice nie pracują i nie płacą podatków w Polsce.
Nawrocki w kampanii wielokrotnie podkreślał dystans dzielący go od – jak dawał do zrozumienia – zbyt idealistycznej polityki ukraińskiej Dudy i rządu Morawieckiego. Kandydat PiS podkreślał, że nie widzi miejsca dla Ukrainy w NATO i Unii Europejskiej – przynajmniej tak długo, aż nie zostanie rozwiązana kwestia ekshumacji polskich ofiar zbrodni wołyńskiej. Choć nawet to może nie wystarczyć, by cofnąć sprzeciw obecnego prezydenta, bo Nawrocki sugerował też, że Ukraina z jej wielkimi biznesami rolnymi stałaby się beneficjentką wspólnej polityki rolnej, uderzając w interesy polskiego sektora rolnego, więc zanim zaczniemy rozmawiać o Ukrainie w Unii, trzeba jakoś ten problem rozwiązać.
PiS od samego początku wojny był krytykowany z prawej strony – nie tylko przez kręgi bliskie Konfederacji, ale też część swojego zaplecza – za to, że prowadzi nierozsądnie romantyczną politykę wobec Kijowa. Krytycy przekonywali, że nie należało niczego dawać Ukraińcom za darmo, że grożąc remontem lotniska w Jasionce pod Rzeszowem, trzeba było na nich wymusić np. ekshumacje na Wołyniu, jeśli nie wręcz zmianę własnej polityki historycznej zgodnie z preferencjami polskiej prawicy albo konkretne gospodarcze koncesje.
W kampanii Nawrockiego w dużej mierze skorygowano narrację PiS na temat Ukrainy o tę właśnie krytykę. I można zastanawiać się, czy nie był to jeden z kilku kluczowych czynników, który pozwolił Nawrockiemu zebrać w drugiej turze poparcie przytłaczającej większości wyborców Brauna i Mentzena, co okazało się kluczowe dla jego zwycięstwa.
Prawicowe fantazje na temat Trumpa
Na zmianę języka PiS w sprawie Ukrainy wpływa jeszcze jeden istotny czynnik, bardzo widoczny we wspominanym wywiadzie Czarnka – niechęć polskiej prawicy do europejskiego mainstreamu i jej zapatrzenie w Trumpa. Ukrainę popierają dziś najmocniej politycy europejskiego centrum, z wyjątkiem „suwerenistycznej” Giorgii Meloni, to z niego rekrutują się przywódcy tworzący „koalicję chętnych”.
PiS od dawna sytuuje się w opozycji do partii europejskiego głównego nurtu i z definicji jest przeciw ich polityce, często na zasadzie czysto emocjonalnego odruchu. Czarnek w rozmowie z Holecką miał wyraźne pretensje do Europy zarówno o to, że ta na początku 2022 r. nie chciała pomagać Ukrainie, jak i o to, że dziś chce jej pomagać finansować zakupy broni czy wysyłając na Ukrainę swoje wojska. Nie jest to specjalnie spójne stanowisko, ale resentyment nie musi być spójny. Można też zgadywać, że widoczna w wypowiedzi Czarnka niechęć do Zełenskiego wynika też w dużej mierze z tego, że ukraiński prezydent stawia na relacje z politykami takimi nielubianymi dziś przez Polską prawicę jak Emmanuel Macron.
Tak jak PiS-owska prawica nie znosi europejskiego mainstreamu, tak zafascynowana jest Trumpem. To przekłada się na przekonanie, że to prezydent USA ma najlepszy pomysł, jak zakończyć konflikt w Ukrainie, a Europa nie powinna „przeszkadzać” obecnej administracji amerykańskiej. Polska prawica zainwestowała w Trumpa tak wiele swoich nadziei i fantazji, że długo będzie sobie w stanie racjonalizować nawet najbardziej sprzeczną z polskimi interesami politykę amerykańskiego prezydenta wobec Ukrainy.
Otrzeźwienia nie widać
Wywiad Czarnka z Republiki niemalże zbiegł się w czasie z wybuchem drona w zachodniej części województwa lubelskiego. Jak twierdzi MON, najpewniej była to rosyjska prowokacja. Jeśli istotnie tak było, może być to próba destabilizacji sytuacji międzynarodowej przed rosyjsko-ukraińskimi negocjacjami na najwyższym szczeblu, na które naciskają Amerykanie, a do których Putin wcale się nie pali.
Wybuch powinien zadziałać jako dzwonek alarmowy otrzeźwiający polską klasę polityczną. Przypominający, że zagrożeniem dla nas jest Rosja, a nie nasi europejscy sojusznicy. Że kluczowe jest nie tylko to, by zakończyć wojnę, ale zrobić to na warunkach gwarantujących silną, niezależną państwowość ukraińską. Że nie możemy przyjąć postawy „nasza chata skraja, Trump to za nas załatwi”. Niestety nic nie wskazuje, by ten dzwonek alarmowy faktycznie kogokolwiek otrzeźwił.
