Uchodziła za „szatański napar”, dziś naukowcy zachwalają jej walory. Dlaczego warto pić kawę?

• Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”

Ochronę taką daje zarówno kawa mielona, jak i rozpuszczalna, a także bezkofeinowa. To wniosek z badania, którego szczegóły zostały właśnie opublikowane w czasopiśmie Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego.

Naukowcy z Baker Heart and Diabetes Research Institute w Melbourne sprawdzili wpływ kawy na zdrowie serca. Analizowali związek między liczbą wypijanych filiżanek kawy i jej rodzajami a przypadkami arytmii, choroby wieńcowej, niewydolności serca i udaru niedokrwiennego. Wykorzystali do tego dane z brytyjskiego Biobanku, dotyczące prawie pół miliona osób w wieku od 40 do 69 lat.

Na początku badania ochotnicy nie mieli żadnych problemów z sercem. Wszyscy wypełnili też ankietę z pytaniami, ile filiżanek kawy wypijali każdego dnia i czy zazwyczaj piją kawę rozpuszczalną, mieloną (taką jak cappuccino lub kawę filtrowaną) lub bezkofeinową. Informacje o ich stanie zdrowia uzyskano z dokumentacji medycznej danych o zgonach. Analiza objęła średnio 12,5 roku życia każdego z ochotników.

Sto cennych składników

„Nasze odkrycia wskazują, że nie należy zniechęcać do picia niewielkich ilości kawy wszelkiego rodzaju, bo można się nią cieszyć dla zachowania zdrowia serca. Kofeina jest najbardziej znanym składnikiem kawy, ale napój zawiera ponad sto biologicznie aktywnych składników. Jest prawdopodobne, że właśnie te związki są odpowiedzialne za pozytywny wpływ kawy na zapobieganie chorobom układu krążenia” – napisali w komentarzu badacze z Melbourne.

Jest jeszcze jeden mechanizm, który może wyjaśnić, w jaki sposób kawach chroni przed chorobami sercowo-naczyniowymi. — Picie kawy uszkadza kolagen, ale w tej ilości, w której my ją pijemy, czyli do 4 filiżanek dziennie, kawa działa na nas korzystnie. Zmniejsza ilość kolagenu w wątrobie i chroni ten narząd przed zwapnieniem. Tym samym chroni przed cukrzycą typu 2. Podobnie jest z sercem. Kawa zmniejsza ilość kolagenu w sercu – mówi ł dr hab. Sławomir Woźniak z Uniwersytetu Medycznego w Lublinie podczas webinarium dr. Tulimowskiego.

Lek prawie na wszystko

Dowodów na pozytywny wpływ kawy na nasz organizm dostarczył także prof. Frank Hu z Harvard T.H. Chan School of Public Health, którego praca ukazała się właśnie w czasopiśmie naukowym „Circulation”. Uczony ten wykazał, że kawa chroni nie tylko przed chorobami sercowo-naczyniowymi, ale także cukrzycą typu 2 i zaburzeniami neurologicznymi. Na choroby te rzadziej zapadają osoby, które codziennie wypijają od trzech do nawet pięciu filiżanek.

Prof. Hu nie przeprowadził jednak własnych badań, ale poddał analizie wyniki badań, jakie dotychczas przeprowadzono, w tym słynne amerykańskie studium Nurses’ Health Study. Objęły one łącznie prawie 210 tys. osób, a trwały ponad 30 lat. Wynika z nich, że kawa zawiera związki, które zmniejszają oporność komórek na insulinę i działające przeciwzapalnie, a zatem chronią przed cukrzycą i chorobami serca.

W równie dużym badaniu, które objęło 250 tys. starszych osób, wykazano, że kawa chroni przed chorobą Alzheimera i Parkinsona oraz depresją. Napój ten poprawia pamięć długoterminową. Codzienne jej picie nawet przez ludzi w podeszłym wieku nie jest szkodliwe.

Kawa ogranicza też ryzyko wielu nowotworów.

Od lat uczeni dowodzą, że może ona chronić przed rakiem piersi, czerniakiem i rakiem wątroby, a także zapobiega nawrotom raka jelita grubego. „Kawa zmniejsza depresję i wpływa na dobry humor. W Skandynawii pije się ją tuż przed pójściem do łóżka, by lepiej spać” – pisze Bozidar Jezernik w książce „Kawa”. Naukowcy podchodzą jednak ostrożnie do tego zwyczaju. W czasopiśmie naukowym „Science Translational Medicine” ukazała się praca, z której wynika, że kawa wypita na trzy godziny przed zwyczajowym pójściem spać rozregulowuje zegar biologiczny. Wypite wtedy podwójne espresso sprawi, że przesuniemy zegar biologiczny o 40 minut. Oznacza to, że będziemy mieć spore kłopoty z zaśnięciem.

Napój dla żołnierzy

Na wyjątkowe właściwości kawy ponoć pierwszy raz zwrócił uwagę pewien pasterz. Jego kozy zawsze były bardziej ożywione niż inne zwierzęta i nocą nie spały, kiedy najadły się owoców pewnego krzewu. Kiedy sam pasterz spróbował nieznanych owoców, zapomniał o wszystkich kłopotach i stał się najszczęśliwszym pasterzem w „szczęśliwej Arabii”. Taką historię przytacza w traktacie o kawie Faustus Banesius Naironus, profesor języków orientalnych w Rzymie, a później wykładowca teologii na paryskiej Sorbonie.

Zanim jednak kawa stała się zwykłym napojem, uchodziła za lekarstwo. Kiedy w 1660 r. z Egiptu do Marsylii przypłynął statek wyładowany kawą, jego zawartość dostarczono do aptek. Obawiano się, że napój, który nie daje w nocy zasnąć, może być narkotykiem. Ponoć Turcy, którzy cierpieli na zaburzenia żołądkowe, pościli i pili kawę, ale jeśli to nie pomagało, sporządzali testament.

Z czasem kawa stawała się coraz bardziej popularna w Europie, ale nie brakowało jej przeciwników. Wrogowie tego „szatańskiego naparu” uważali kawę za wolno działającą truciznę. Ostrzegali też kawoszy, że mogą stać się bezpłodnymi.

Zwolennicy kawy uważali, że jest ona orzeźwiającym napojem o najróżniejszych właściwościach prozdrowotnych. W XVII w. w Europie cieniono kawę jako środek pobudzający krążenie. Miała ożywczo wpływać na mózg i całkowicie wysuszać nieprzetrawione substancje pokarmowe w żołądku. Według Johna Raya, angielskiego duchownego i przyrodnika, który żył na przełomie XVII i XVIII w., kawa była skutecznym środkiem na bóle i zawroty głowy, letarg i kaszel. Odradzał ją jednak pić osobom porywczym i cierpiącym na melancholię. Kawa miała też leczyć suchoty, skłonność do omdleń i krzywicę. Miała być pomocna przy kłopotach z trawieniem, rozrzedzać krew, powstrzymywać melancholię, ożywiać, wprawiać w dobry humor, zapobiegać senności po posiłkach, a nawet pobudzać menstruację.

W XVIII w. uchodziła za intelektualną używkę. W tamtych czasach we Francji słowa „kawa” i „oświecenie” były uważane za synonimy. Ożywcze właściwości tego napoju docenił Napoleon, który wprowadził kawę do codziennego menu żołnierzy. Przez cały wiek XIX była uważana za żołnierski napój.

Francuski podróżnik, Jean de Thevenot pisał w XVII w. , że kawa leczy ból głowy i nie pozwala zasnąć. „Kiedy kupcy muszą napisać dużo listów i zamierzają to zrobić o późnej porze, wypijają wieczorem filiżankę kawy lub dwie. Dobrze robi także na wzmocnienie żołądka, pomaga przy trawieniu. Zdaniem jej wielbicieli, jest dobra na wszystkie choroby i z całą pewności ma tyle samo zalet, ile się przypisuje herbacie”.