Gdy pojawił się zawierający 28 punktów plan pokojowy Waszyngtonu, na Zachodzie przyjęto go z niedowierzaniem – do tego stopnia odzwierciedlał „listę żądań” Kremla, że uznano go za zdradę. W powszechnym przekonaniu był to zarówno dla Ukrainy, jak i dla Europy pokój gorszy od kontynuowania wojny.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Ale nawet wtedy ludzie Putina dawali do zrozumienia, że co prawda plan Trumpa może być punktem wyjścia do długich dyskusji, ale jest dla nich nie do zaakceptowania. Rosyjskie media szły jeszcze dalej, twierdząc, że plan Trumpa jest w rzeczywistości pułapką, a jego prawdziwym celem jest pomoc Ukrainie i osłabienie Rosji.
Nie ma z kim rozmawiać
„Witkoff czasem działa jak zepsuty telefon. Nie lubi być precyzyjny, nie lubi, gdy ktoś coś zapisuje. Wcześniej nie rozumiał nic. Teraz rozumie więcej” – tak źródło zbliżone do Kremla opowiadało o rosyjsko-amerykańskich rozmowach.
Fiona Hill, która za pierwszej kadencji Trumpa zajmowała się Rosją, jakiś czas temu tłumaczyła mi, jaka jest różnica między negocjatorami Trumpa i negocjatorami Putina. Putin ma wokół siebie ludzi, którzy pracują dla niego od wielu lat, bardzo dobrze rozumieją, czego chce ich szef, a ich umocowanie jest bardzo silne. Ludzie Trumpa to dworzanie–posłańcy: ich uprawnienia są niejasne, kompetencje wątpliwe, a wszystko, co ustalą, może być w mgnieniu oka odwołane przez Trumpa. To jest pierwszy i zasadniczy problem w rozmowach amerykańsko–rosyjskich: Kreml nie bardzo wie, z kim ma rozmawiać. „Steve Witkoff jest dla nich wygodny i otwarty na rosyjskie pomysły, ale jest biurokratycznie odizolowany i politycznie niestabilny. Przyjmuje dobrze znane rosyjskie stanowisko, przepakowuje je i obserwuje, jak niemal natychmiast wszystko umiera w Waszyngtonie. Przekazywanie propozycji przez Witkoffa może wydawać się taktycznie łatwe, ale nie ma to żadnego realnego znaczenia na szczeblu rządowym. Najnowsze przecieki jego rozmów z Rosjanami tylko pogłębiają tę słabość. Z kolei sam Trump odmawia zagłębiania się w szczegóły. A Marco Rubio nie jest entuzjastycznie nastawiony do rosyjskich propozycji i ma trudności ze znalezieniem wspólnej płaszczyzny porozumienia z Ławrowem” – tłumaczy rosyjska politolog Tatiana Stanovaya.
Kolejny problem polega na tym, że Rosjanie właściwie nie wiedzą, co omawiają. Ponieważ Amerykanom bardzo się śpieszy, bo Trump chce zawrzeć pokój jak najszybciej i nie bardzo go interesuje, na jakich warunkach zostanie zawarty, byle tylko miał wreszcie z głowy Ukrainę. I w rezultacie nie tylko nie wiadomo, z kim mają rozmawiać, na dodatek nie wiedzą, o czym rozmawiają. Np. ostatnio nie wiedzieli, czy przedmiotem rozmów jest plan składający się z 28 punktów, czy raczej plan 19–punktowy przedstawiony w Genewie. Dla Kremla było to całkowicie niejasne, który z nich jest oficjalnym dokumentem. Oraz czy jakikolwiek oficjalny dokument w ogóle istnieje. Czy są to raczej jedynie luźne propozycje.
Na dodatek Amerykanie są szalenie nieprecyzyjni – co również wynika z pośpiechu. Np. w 28 punktowym planie zapisano ograniczenie ukraińskiej armii do 600 tys. po zwieszeniu broni. Większość europejskich komentatorów uznała to za kapitulację i zbyt dalekie ustępstwo na rzecz Rosji. Z kolei Rosjanie uznali to za absolutnie nie do przyjęcia – do tej pory domagali się redukcji ukraińskiej armii do 100 tys., o czym Amerykanie zdawali się nie pamiętać. Nawiasem mówiąc: analitycy brytyjskiego wywiadu uważają, że w czasie pokoju Ukrainę będzie stać najwyżej na 500 tys. Tak więc to nie tylko znacznie więcej niż są w stanie zaakceptować Rosjanie, to być może nawet więcej niż zdolność Ukrainy.
Wielokrotnie wytykano Witkoffowi niekompetencję – stał się przedmiotem szyderstw, nie był w stanie nawet wymienić nazw czterech regionów Ukrainy, które Rosja chce zaanektować. Podkreślano, że ta niekompetencja działa na niekorzyść Ukrainy. Co ciekawe, ludzie Kremla uważają, że niekompetencja amerykańskich negocjatorów szkodzi Rosji.
Bez Ukrainy nie będzie Rosji
To samo można powiedzieć o naiwności Trumpa i jego dworu.
Trumpowi wydaje się, że wystarczy dać Putinowi kawałek Donbasu, aby ta wojna się zakończyła. I dlatego był wściekły na Zełenskiego, który uparcie twierdził, że Putin wcale nie chce pokoju.
Trump uważał, że rozumie Putina lepiej. Ale to nie działało tylko przeciw Ukrainie. Jest też skutek uboczny – Trump nie mógł dać Putinowi tego, czego on chce, bo Trump po prostu nie wie, czego Putin naprawdę chce. A chce być może nawet więcej, niż myślimy.
Jest wiele powodów, dla których Putin nie chce zakończyć tej wojny. Uważa, że ma przewagę na froncie – jest w pozycji siły, więc i tak weźmie to, czego chce („Putin komunikuje, że oferuje Ukrainie i Zachodowi wybór nie między różnymi wersjami pokoju, ale między osiągnięciem celów „specjalnej operacji wojskowej” za pomocą środków militarnych a rozmowami, które pozwolą zmniejszyć liczbę ofiar śmiertelnych – napisał rosyjski analityk polityczny Aleksander Baunow). Jest przekonany, że pokój osłabi jego reżim – dziś wszystko można uzasadnić sytuacją nadzwyczajną, w czasach pokoju sprawować władzę będzie znacznie trudniej. Poza tym jego celem jest „białorusizacja” Ukrainy, do której na razie bardzo mu daleko. „Rosja postrzega obecnie swój strategiczny cel podporządkowania Ukrainy jako realizowany w trzech etapach. Po pierwsze, Moskwa dąży do zajęcia lub zniszczenia wystarczającej części terytorium Ukrainy, aby pozostała część mogła funkcjonować gospodarczo tylko za zgodą Rosji. Dopiero wtedy Kreml dążyłby do zawieszenia broni, wierząc, że może przejść do drugiego etapu, w którym wykorzystałby wpływy gospodarcze i poparte groźbą ponownej inwazji, aby przejąć kontrolę nad Kijowem. W trzecim etapie Rosja wchłonęłaby Ukrainę do swojej strefy wpływów w sposób podobny do Białorusi” – tłumaczy brytyjski analityk Jack Watling.
Ale to nie wszystko. Wielokrotnie zastanawiano się, jak duże musiałyby być rosyjskie straty na froncie lub szkody rosyjskiej gospodarki, by Putin zmienił swoją kalkulację, by zdecydował się zakończyć wojnę. Być może taki próg nie istnieje. I nie chodzi tu wcale o jego ambicje dorównania Piotrowi Wielkiemu czy plany odbudowy ZSRR. „Putin nie zmieni zdania. Uważa, że jeśli nie uzyska tego, czego chce, Rosja przestanie istnieć za 10–30 lat”– twierdzi Stanovaya. To nie tylko gorzej, niż myśli Trump. To znacznie gorzej, niż my sami myślimy – Putin po prostu nie może zrezygnować z Ukrainy, bo jego zdaniem przejęcie Ukrainy jest warunkiem przetrwania Rosji.
