Ustawa SAFE -prezydent między presją PiS a zarzutami o blokowanie zbrojeń

To chyba jak dotąd najtrudniejsza decyzja przed podjęciem której stanie za chwilę prezydent Karol Nawrocki, choć początkowo nic nie zapowiadało, że tak będzie.

Sytuacja w sprawie podejścia do programu SAFE skomplikowała się, gdy kierownictwo PiS zdecydowało, że będzie głosować przeciwko ustawie wdrażającej program i rozpoczęło kampanię, krytykującą unijny program pożyczki na zbrojenia.

Przypomnijmy, ustawa o Finansowym Instrumencie Zwiększenia Bezpieczeństwa SAFE została przegłosowana przez Sejm i trafiła do Senatu. Chodzi o 43,7 mld euro, czyli ponad 180 mld zł pożyczek, które mają być przeznaczone na projekty związane z obronnością, głównie zakup uzbrojenia.

Prezes PiS na konferencji prasowej mówił, że program SAFE ma „potężne aspekty polityczne”, a jego celem jest zjednoczenie Europy „pod niemieckim przywództwem” oraz odepchnąć Polskę od Stanów Zjednoczonych. – Proponowana jest nam Polska pod niemieckim butem. My ten but odrzucamy – stwierdził Kaczyński.

Dodał też, że Polska powinna bronić swojej niezależności, nawet przy korzystniejszych finansowo ofert związanych z SAFE. – Polska niepodległość nie ma po prostu ceny – powiedział. Zapytany o to, czy prezydent powinien zawetować ustawę, odpowiedział, że jego zdaniem tak. – Ale oczywiście to jest decyzja prezydenta, a nie moja – zaznaczył.

Słowa te odnotowano z niepokojem w Pałacu Prezydenckim. Współpracownicy Karola Nawrockiego od wielu dni z mieszanymi uczuciami obserwowali nakręcaną przez PiS akcję atakującą program SAFE. Narzekali, że to zupełnie niepotrzebne podbijanie bębenka i stawianie oczekiwań, których być może głowa państwa nie będzie mogła spełnić.

– I co wtedy? Będą niepotrzebne zgrzyty, posłowie najmocniej gardłujący dzisiaj przeciwko SAFE będą musieli publicznie krytykować prezydenta albo łagodzić przekaz. Mocno nieprzemyślana i przede wszystkim nieskoordynowana jest cała ta akcja z SAFE – narzeka jeden z polityków PiS, bliskich Pałacowi.

Dzisiaj nie jest wcale przesądzone, że Karol Nawrocki ustawę zawetuje. Nie jest też przesądzone, że ją podpisze.

Trwają cały czas rozmowy na linii Pałac-MON, a prezydenta do akceptacji programu SAFE namawia nie tylko Władysław Kosiniak-Kamysz, ale także znaczna część wojskowych.

Jego najbliżsi współpracownicy także mają mieszane uczucia. Podkreślają, że rząd wyszedł naprzeciw oczekiwaniom prezydenta, składając poprawki w Senacie, ale nie wszystkie obawy zostały rozwiane.

Połączone senackie komisje obrony narodowej oraz budżetu i finansów przyjęły autopoprawkę resortu obrony narodowej, wedle zaciągnięte w ramach SAFE pożyczki nie będą naruszać budżetu MON. To był jawny gest wysłany pod adresem prezydenta. Czy wystarczający?

Tym, czego rząd nie może zmienić, a co rzuca się cieniem na ustawę i może stać się głównym powodem prezydenckiego weta, jest mechanizm warunkowości. Ten argument mocno wybrzmiewał podczas ostatniego posiedzenia Rady Bezpieczeństwa Narodowego, jest też mocno akcentowany przez prezydenckich ministrów w publicznych wywiadach.

W niedawnej rozmowie z Bogdanem Rymanowskim w Polsat News sam Karol Nawrocki wypowiadał się w temacie programu SAFE raczej ostrożnie.

– Jestem zwolennikiem przyglądania się sprawie w sposób spokojny. Jest to jednak kredyt do 2070 roku – mówił Karol Nawrocki. Przestrzegał też, aby nie wpadać w „negatywne emocje”, ale też w „publicystyczny hurraoptymizm”.

– Wizerunkowo ciężko będzie obronić weto. Zacznie się cała kampania przeciwko prezydentowi, że oto zwierzchnik sił zbrojnych blokuje pieniądze na modernizację i rozwój armii, że zdrajca i tak dalej – prognozuje współpracownik głowy państwa.

– Pamiętajmy też, że wojsko głosowało w większości na Karola Nawrockiego i to wojsko czeka na te pieniądze. Szczegóły programu są zbyt skomplikowane, by dobrze i zwięźle ewentualne weto wytłumaczyć – przytacza argumenty przeciwko wetu jeden z rozmówców Interii z Pałacu.

I dodaje, że to, co robi PiS, podnosząc poprzeczkę oczekiwań i radykalizując przekaz, jest szkodliwe.

– Karol nie boi się wetować, co już nie raz pokazał. Jednak tu trzeba ważyć argumenty i wątpliwości. Bo, ci którzy dziś krzyczą: weto, weto, niczym nie ryzykują, nie ponoszą żadnych kosztów swoich działań. A prezydent tak. To jego podpis zostaje pod ustawą i to on będzie z tego rozliczany za ileś lat – wskazuje nasz rozmówca z Pałacu.

Nie zmienia to faktu, że scenariusz, w którym weto jednak będzie, cały czas jest na stole i jest prawdopodobny.

Wśród zwolenników tego rozwiązania obok argumentów merytorycznych, podnoszonych na RBN, ale także przez posłów PiS i Konfederacji w Sejmie, pojawia się argument czysto polityczny – o oczekiwaniach elektoratu, który głosował na Karola Nawrockiego.

– Cała prawica jest przeciwko SAFE, zarówno PiS, Konfederacja i brauniści. Emocje społeczne w sieci są też anty-SAFE, bo ludzie po prawej stronie wiedzą, że to pożyczka, że Unia może ją w każdej chwili zablokować tak jak było z KPO i nie chcą oddawać kontroli nad zbrojeniami Brukseli – wylicza poseł PiS, który uważa, że prezydent powinien bez wahania zawetować ustawę. – Weta oczekują realni wyborcy Karola Nawrockiego, do podpisu namawiają go dziś ci, którzy i tak nigdy na niego nie zagłosują – dodaje.

To, jak kalkulują w Pałacu, pomogłoby zdjąć odium oskarżeń o „zdradę” w razie weta. Zwłaszcza, że jeśli weta nie będzie, to niemal pewne jest, że dojdzie do dużego zgrzytu na linii Pałac Prezydencki – PiS.

Prezes Jarosław Kaczyński od dawna uważa, że prezydent powinien w sposób bardziej radykalny atakować rząd i podejmować ostrzejsze decyzje niż obecnie. Niektórzy twierdzą nawet, że tak ostre postawienie przez niego sprawy programu SAFE to swoisty test dla prezydenta.

– Prezes cały czas go sprawdza tak, jak sprawdzał Andrzeja Dudę. Na razie te relacje są wciąż dobre, ale brak weta w sprawie SAFE rzuci się cieniem na całą prezydenturę Karola. Będzie mu to pamiętane i przez prezesa i przez posłów PiS, wypominane przez obie Konfederacje jak KPO Morawieckiemu. Bez względu na to, jakie racje i argumenty będą za tym stały – relacjonuje poseł PiS, bliski Nowogrodzkiej.

Zwłaszcza, że w PiS panuje dziś przekonanie, że sprawa SAFE okazała się dla partii „politycznym złotem” i sprawiła, że PiS wrócił do gry jako główny punkt odniesienia po stronie opozycyjnej. – W temacie SAFE Konfederacja nie istnieje, całkowicie przejęliśmy narrację w tej sprawie, to nasze argumenty się przebijają, nasi posłowie najgłośniej alarmują i my zmuszamy do przyjmowania poprawek. Takiej inicjatywy nam dotąd brakowało – cieszy się jeden z posłów, który jest przeciwnikiem SAFE.

Nie wszyscy w partii są jednak entuzjastami radykalizacji. Są też tacy, którzy mówią, że upartyjnienie kolejnego ważnego tematu dotyczącego zbrojeń i modernizacji armii odbije się PiS czkawką. Wskazują, że trzeba było wskazywać wątpliwości, zgłaszać poprawki, żądać ujawnienia listy, na co pójdą pieniądze itd. ale nie stawiać prezydenta w sytuacji „weto albo śmierć”.

– Długofalowo jest nam potrzebna synergia z Pałacem Prezydenckim. Osłabiając prezydenta swoimi oczekiwaniami, sami pod sobą kopiemy dołki. Szaleństwo – konkluduje inny z naszych rozmówców z PiS.