Dopóki nie poprawią się relacje Europy z USA, Mark Rutte będzie musiał gryźć się w język. Inaczej znajdzie się pod stałym obstrzałem przywódców europejskich państw członkowskich sojuszu, co wcześniej czy później skończy się kryzysem NATO.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Odkąd prezydentem Stanów Zjednoczonych został Donald Trump, Europa i USA systematycznie oddalają się od siebie. Sekretarz generalny NATO Mark Rutte — stojący okrakiem pomiędzy Ameryką a Europą — stał się poniekąd ofiarą transatlantyckiego kryzysu wokół Grenlandii. Paradoksalnie nie pomogło mu to, że dzięki jego umiejętności podszeptywania do ucha Trumpa udało się uniknąć najgorszego — amerykańskiej inwazji na wyspę.
„Zaklinacz Trumpa”, jak nazywają go czasami publicyści, najwyraźniej przesadził z podlizywaniem się prezydentowi USA. Podważając publicznie europejskie zdolności obronne, naraził się Francji, która jeszcze przed drugą kadencją Trumpa dążyła do uniezależnienia się od Stanów Zjednoczonych.
NATO, Mark Rutte i brutalna szczerość
Mark Rutte i Donald Trump
Foto: Kevin Lamarque / Reuters
— Jeśli ktoś tu uważa, że Unia Europejska lub Europa jako całość może się obronić bez USA, niech sobie marzy dalej. Nie możemy [się obronić sami — red]. Potrzebujemy siebie nawzajem — mówił kilka dni temu na forum Parlamentu Europejskiego. Rutte przyznał, że aby Europa była w stanie sama obronić się, np. przed agresją ze strony Rosji, musiałaby zwiększyć wydatki na obronność do 10 proc. PKB i zadbać o swój własny parasol atomowy, gdyż dziś korzysta z amerykańskiego. To wszystko oczywiście kosztowałoby dziesiątki miliardów euro.
To, że mimo wysiłków na rzecz wzmocnienia obronności przynajmniej jeszcze przez jakiś czas Europa pozostanie uzależniona od pomocy USA, nie jest żadną tajemnicą, ale brutalna szczerość z jaką powiedział to Rutte, wywołała wzburzenie w Paryżu. „Nie, drogi Marku Rutte. Europejczycy mogą i muszą wziąć odpowiedzialność za własne bezpieczeństwo. Nawet Stany Zjednoczone się z tym zgadzają. To jest europejski filar NATO” — odpowiedział mu na platformie „X” Jean-Noel Barrot, francuski minister spraw zagranicznych. O tym, że Europa jest w stanie sama się obronić, mówił na Forum Ekonomicznym w Davos prezydent Finlandii Alexander Stubb, choć przyciskany przez panelistów, nie rozwinął swego twierdzenia.
Głos w tej sprawie zabrał też były prezydent Estonii Toomas Hendrik Ilves: „Zaczynam mieć poważne wątpliwości co do kompetencji lub uczciwości/lojalności sekretarza generalnego NATO. Ostrzegając Europę, Rutte twierdzi, że Europa musiałaby przeznaczyć 10 proc. PKB na obronność, aby dorównać potencjałowi Stanów Zjednoczonych. Czy to prawda? Czy biorąc pod uwagę wielkość gospodarki UE, która nie jest dużo mniejsza od gospodarki USA, oraz fakt, że Stany Zjednoczone wydają 4 proc. (a nie 5 proc., jak się od nas wymaga) stwierdzenie Rutte’a jest wiarygodne?” — pytał retorycznie we wpisie na X estoński polityk na bieżąco komentujący kwestie bezpieczeństwa.
I dodawał: „Nie potrzebujemy sił ekspedycyjnych. Nie potrzebujemy 11 lotniskowców. Nie musimy utrzymywać baz i infrastruktury na całym świecie. Nie potrzebujemy globalnej pozycji. Nie mamy zobowiązań wynikających z traktatów obronnych na całym świecie. Musimy wzmocnić zdolności transportowe, siły kosmiczne, potrzebne są nam myśliwce Szóstej Generacji i nowoczesne pociski rakietowe. Ale czy do tego potrzeba aż 10 proc. PKB? Biorąc pod uwagę wielkość gospodarki UE mówienie o 10 proc., to tylko zgadywanie, niepoparte faktami ani wiarygodne. A jeśli nie, to dlaczego mielibyśmy traktować poważnie obecnego sekretarza generalnego NATO?”.
Rutte za bardzo zbliżył się do Trumpa?
Toomas Hendrik Ilves od dawna nie pełni żadnej funkcji państwowej, więc może pozwolić sobie na znacznie więcej niż urzędujący szefowie rządów czy głowy europejskich państw NATO. Spokojnie można założyć, że publicznie zwraca uwagę na problem, który zaprząta głowy przynajmniej części przywódców europejskich, którym nie wypada z tym się obnosić. Rutte nieco przeszarżował — jego rolą nie jest ironizowanie i demotywowanie Europy, ale mobilizowanie do tego, by stanęła na własnych nogach. Tym bardziej, że dyskusja o europejskiej armii, która toczy się od kilku dekad, przestaje być jałowa, bo sami Amerykanie mówią, iż Europa musi wziąć odpowiedzialność za własną obronę.
Rutte, który w latach 2010–2024 czterokrotnie pełnił funkcję premiera Holandii przewodząc różnym, koalicyjnym rządom, jest bardzo doświadczonym politykiem. W praktyce pokazał, że jest mistrzem zwierania kompromisów. To właśnie głównie dlatego został następcą Jensa Stoltenberga. Liderzy państw NATO postawili na niego, wychodząc z założenia, że będzie potrafił rozmawiać z Trumpem, umiejętnie łącząc uległość i pochlebstwa z podszeptywaniem mu do ucha korzystnych dla NATO rozwiązań.
Pokazał, co potrafi, już na samym starcie — uratował przed fiaskiem zeszłoroczny szczyt Paktu Północnoatlantyckiego w Hadze. Przywódcy krajów europejskich zgodzili się wówczas podnieść wydatki na obronność do poziomu 5 proc., czego domagał się prezydent USA. Wykazał się też kunsztem w sprawie Grenlandii, prowadząc negocjacje z prezydentem USA w sprawie statusu amerykańskich baz na wyspie. Być może zbliżył się do Trumpa na tyle, że zapomniał, iż jego głównym celem jest zachowanie jedności transatlantyckiej?
Lata temu, przed kolejnymi wyborami w Holandii „The Economist” ironizował, że Rutte jest „przesadzającym z kofeiną wikarym”, bo poczucie humoru łączy ze skłonnością do prawienia kazań. Kazanie, jakie wygłosił Europie, było zbyt płomienne. „Wikary” z Kwatery Głównej będzie musiał teraz bardziej uważać. NATO ma i tak dość problemów, ostatnim, czego potrzebuje, jest bunt przeciwko swemu szefowi.
