Szkoła obejdzie się bez twórczości Jana Pawła II i wieszcza prawicy, Jarosława Marka Rymkiewicza. Nową listę lektur MEN ogołocił z pozycji z wielu pozycji nurtu narodowo-katolickiego. Ale nie tylko.
MEN pokazało dzisiaj propozycję nowej listy lektur, która ma obowiązywać od września. Jest tak, jakby ktoś po niej kosą przejechał – niektóre ruchy wykonane z klucza politycznego, inne chyba bardziej z przypadku. Najciekawsze jest jednak to, kto te ruchy wykonał. Bo nad nową listą lektur czuwała ta sama urzędniczka, która za PiS dopisywała na tę listę bogoojczyźniane pozycje.
„Nam strzelać nie kazano” – klasycznego cytatu, który dzisiaj powtórzy każdy dorosły Polak, dzieci nie będą już uczyły się na pamięć. Może nawet nie zetkną się wcale z „Redutą Ordona” Adama Mickiewicza, bo nie ma jej już na liście lektur obowiązkowych. Nie będzie też wielu innych pozycji — szczególnie tych, które dopisał poprzedni rząd, z nurtu z narodowo-katolickiego.
Lektury są częścią tzw. podstawy programowej — dokumentu MEN, według którego pisze się programy nauczania z każdego przedmiotu oraz podręczniki. Jest to minimum materiału, jaki każdy nauczyciel szkoły publicznej w kraju musi przerobić z uczniami. Nikt nie zabrania oczywiście proponować uczniom więcej, niż jest zapisane w podstawie programowej, ale od lat uczniowie oraz nauczyciele narzekają, że to minimum zalecane przez MEN jest zbyt obszerne. Mało kto z realizacją podstawy programowej się wyrabia, do tego stopnia, że szkoły wypracowały patologiczny zwyczaj zrzucania na uczniów obowiązku „przerobienia” niektórych treści w domu. Stąd ślęczenie do późna nad lekcjami i powszechne zamówienia na korepetycje.
Obietnica, że „Odchudzimy i zmienimy podstawę programową, tak aby szkoły uczyły kompetencji przyszłości, związanych z rozwojem nowych technologii, zdolności syntetycznego myślenia i współpracy w grupie, a dzieci po podstawówce płynnie posługiwały się językiem angielskim” znalazła się nawet umowie koalicyjnej KO, PSL, Polski 2050 i Lewicy z listopada 2023 r. Zmiany zapowiadała też ministra edukacji Barbara Nowacka od początku swojej kadencji. „Tak bardzo jest przeładowany program, że szkoła nie jest go w stanie zrealizować w ramach zajęć. I to na pewno zmienimy” – zapowiadała ministra w pierwszym wywiadzie, dla „Newsweeka”. I obiecywała zmiany jak najszybciej. „Zmniejszymy na początek zakres materiału z przedmiotów, które przez nauczycieli, ekspertów i uczniów są wskazywane jako najbardziej problematyczne (…) W ten sposób nauczyciele zyskają więcej czasu na pracę z uczniami” – mówiła.
Cięcia i zmiany w podstawie programowej są tradycyjnie w Polsce przyczyną ostrych sporów. Konserwatywne rządy zazwyczaj majstrują przy historii i lekturach – po to, żeby włożyć tam jak najwięcej narodowej ideologii. Wszyscy też chętnie uczestniczą w dyskusji nad kanonem szkolnych lektur. Oczywiście – ile osób, tyle zdań.
Kto pracuje nad zmianami w liście lektur? Zaskoczenie
Niestety, rząd Donalda Tuska od razu dał pretekst do nieufności. Od początku MEN nie chce bowiem powiedzieć, kto pracuje nad zmianami. „Nie ułożę listy lektur według własnego poglądu, nie chcę sterować szkołą ręcznie. Jakie lektury zostawić, a z których zrezygnować – o tym będą decydować eksperci ” – zapewniała w „Newsweeku” ministra Nowacka. A na pytania, kim są ci eksperci, odpowiedziała tylko: „zespoły ekspertów powołane wcześniej dla MEN”.
No i właśnie teraz, ta sama urzędniczka, która była odpowiedzialna za dopisywanie pozycji z kanonu religijno-narodowego dla PiS pracuje przy tym samym, tylko na zlecenie rządu z drugiej flanki. Jakie mają być te zmiany, skoro robi je ten sam człowiek, który dopychał kolanem do listy wiersze Jarosława Marka Rymkiewicza?
Nieoficjalnie wiadomo, że prace nad nową podstawą programową koordynuje urzędniczka Centralnej Komisji Egzaminacyjnej, polonistka dr Wioletta Kozak. Ta sama, która odpowiadała za zmiany na tej zlecone przez rząd PiS. I mówiła w wywiadzie dla „Dziejów.pl” z 2017 r. : „wracamy do konserwatywnego systemu edukacji”. Na czym to miałoby polegać? Tak tłumaczyła to dr Kozak: „Liberalny [sposób myślenia o edukacji – przyp. red.] mówi, że jesteś samodzielnym bytem i masz prawo, uczniu, decydować o tym, czy chcesz się uczyć matematyki, czy chcesz chodzić na jazdę konną, czyli rób, co chcesz. Paradygmat konserwatywny wychodzi z innego założenia – mówi, że młody człowiek, tak jak dorosły, nie zawsze wie, czego oczekuje od życia i do czego dąży. Czasami potrzebuje drogowskazów, autorytetów i przykładów, i my do takiego systemu edukacji chcemy wrócić”.
Wtedy właśnie dopisał do i tak już obszernej listy lektur m.in. wiersze Jarosława Marka Rymkiewicza, poety uwielbianego przez prawicę, który w 2010 r. napisał odę do Jarosława Kaczyńskiego: „Dwie Polski. Jedna chce się podobać na świecie i ta druga, ta, którą wiozą na lawecie. Ta w naszą krew jak w sztandar królewski ubrana, naszych najświętszych przodków tajemnicza rana. (…) Jarosławie! Pan jeszcze coś winien jest Bratu!”.
Na liście licealnych lektur znalazł się wówczas również inny bard smoleński — Wojciech Wencel. Felietonista prawicowej „Gazety Polskiej”, tygodnika „wSieci” i portalu wPolityce.pl, wydał m.in. antologię wierszy poświęconych katastrofie smoleńskiej. Twierdził, że „centralnym punktem jego życia” była katastrofa tupolewa pod Smoleńskiem z kwietnia 2010 r. Dzięki PiS wylądował w jednym szeregu z Miłoszem, Różewiczem, Herbertem, Barańczakiem czy Szymborską.
Nie mówiąc już o nasyceniu listy książkami i encyklikami Jana Pawła II lub pozycjami związanymi z polskim papieżem. A było ich wiele w całości lub we fragmentach: André Frossard, „Nie lękajcie się! Rozmowy z Janem Pawłem II”, Jan Paweł II, „Przekroczyć próg nadziei” , „Tryptyk rzymski”, ” Pamięć i tożsamość”, „Fides et ratio” , Karol Wojtyła, „Przed sklepem jubilera”. Była też na liście „Opowieść o Prymasie Wyszyńskim” Pawła Zuchniewicza. A także dzieła ojców Kościoła, niewątpliwie za trudne dla licealistów jak „Wyznania” św. Augustyna czy „Summa teologiczna” św. Tomasza.
Każdą jednak z wymienionych pozycji nowy rząd nakazał teraz usunąć.
Jak widać, według rozróżnienia dr Kozak – przechodzimy teraz w paradygmat liberalny. Chociaż aktualny MEN jednak nie działa wyłącznie pod wpływem własnego światopoglądu, bo odchudza listę lektur również z innych tytułów. Z Szekspira zostanie „Makbet”, nie będzie „Romea i Julii”, a „Chłopi” Reymonta wylądowali na liście nieobowiązkowej.
Zmiany „mają na celu przede wszystkim ograniczenie (…) treści nauczania (…) Pozwoli to uczniom na lepsze opanowanie omawianych zagadnień, w tym – lektur obowiązkowych” – czytam w uzasadnieniu projektu.
Zmiany na liście lektur wyczekiwane
— Części cięć wyczekiwaliśmy, ale zostało jeszcze wiele pozycji, które dla uczniów stanowią antidotum na czytanie, bo zniechęcają patosem i odległa od dzisiejszych problemów tematyką — przyznaje Katarzyna Włodkowska, nauczycielka z LO w Pile, egzaminatorka maturalna a w social mediach Facetka od Polaka, współautorka książki „Nowa matura z języka polskiego”.
Propozycję zmian MEN podda teraz konsultacjom — pierwsze potrwają tylko tydzień — do 19 lutego r. MEN zaprasza każdego: ekspertów, nauczycieli, rodziców i uczniów do przesyłania opinii. W kwietniu projekt zostanie odesłany do ponownych konsultacji społecznych i uzgodnień międzyresortowych, w czerwcu zostanie podpisane przez Ministra Edukacji.
