Na tle świata z algorytmami rozpoznającymi nastrój, sztuczną inteligencją tworzącą symulacje relacji, dystopijnymi wizjami społeczeństwa zbudowanego na kontroli i obojętności bohaterowie świetnych literackich debiutów szukają matek, nowych rytuałów oraz języków, które pozwolą im trwać – albo przynajmniej nie zniknąć.
Bliskość do kupienia
Czy można kupić czułość? W świecie, w którym wszystko można wynająć – czemu nie także bliskość? W „Łupinach” Ewy Tondys-Kohmann bohaterowie próbują zapełnić pustkę, płacąc za dotyk, za obecność drugiego człowieka, za chwilę iluzorycznego „bycia razem”. Niezależnie od wieku, zawodu czy doświadczeń – wszyscy tęsknią za tym samym: za prawdziwym spotkaniem, którego nie da się wpisać w tabelkę kosztów.
Lupiny autorstwa Ewy Tondys-Kohmann
Foto: WYDALEM
Ten zbiór opowiadań to cichy krzyk samotności. Historie ludzi, którzy żyją w świecie pełnym powiadomień, e-maili i pośpiechu, ale nie mają z kim pomilczeć przy herbacie. Przytulenie staje się towarem luksusowym, a cisza – dobrem deficytowym. Tondys-Kohmann przygląda się naszej rzeczywistości bez upiększeń – tej, która przyszła szybciej, niż się spodziewaliśmy. Rzeczywistości, w której emocje coraz częściej są produktem.
Czy to dystopia? Trudno powiedzieć. Jeszcze kilkanaście lat temu uznalibyśmy to za czarną wizję przyszłości. Ale dziś? Usługi „przytulaczy” istnieją naprawdę. Lalki reborn zyskują popularność. Czy wkrótce na Grouponie pojawi się możliwość spędzenia czasu z „babcią”? To już nie jest takie nieprawdopodobne.
„Łupiny” to opowieść o świecie, który rozczarował. O ludziach, którzy próbują kupić coś, czego nie da się sprzedać. O nas – spragnionych uwagi, dotyku, rozmowy. To sześć opowiadań o braku, które paradoksalnie wypełniają czytelnika poczuciem bliskości.
Autentyczne zagubienie
Debiutancki zbiór opowiadań Arka Kowalika to książka wielowarstwowa i niezwykle świadoma – zarówno literacko, jak i społecznie. Każde z 15 opowiadań jest inne – różnią się stylem, nastrojem, formą narracji. Łączy je wrażliwość, uważność i temat: współczesność w całej jej złożoności.
Dźwięki ptaków, Arek Kowalik
Foto: Wydawnictwo ARTRage
Część historii dzieje się w dobrze rozpoznawalnej teraźniejszości, inne wybiegają w przyszłość. Wspólny pozostaje pejzaż emocjonalny: znużenie, przeciążenie bodźcami, utrata bliskości i potrzeba odnalezienia czegoś prawdziwego.
W tle toczy się świat – z całą swoją przemocą i chaosem. Wzmianki o znikających kobietach, katastrofie klimatycznej, wojnach czy o historii firmy Nestlé i jej tragicznych praktykach z przeszłości nie są tu tylko tłem. To element większej opowieści o odpowiedzialności i etyce.
To książka niezwykle muzyczna – nie tylko w warstwie tematycznej, ale i w rytmie zdań, dialogach, emocjach. W opowiadaniach pojawia się także silny element surrealistyczny. W „Królikasach” rekinica kąpie się pod prysznicem i mówi: „Nie poradzisz sobie bez nas, gdy umrzemy”. W opowiadaniu „Mężczyzna w prostej marynarce” pojawia się refleksja nad wartością pracy – rezonująca z „Intermezzo” Rooney – gdzie również pada pytanie: jaką wartość mają nasze zajęcia, wybory?
W „Ogrodach Wisły” odnajdujemy ślady dystopii: genetycznie modyfikowane papugi, Petersburg przesunięty na mapie Europy, popsutą dziurę ozonową. To wizje groteskowe, ale nieoderwane od rzeczywistości – przywołujące klimat znany ze „Splotów” Anny Ciarkowskiej, gdzie przyszłość rodzi się z dzisiejszych lęków.
Nie wiadomo, czy bohaterowie Kowalika znajdą to, czego szukają. Może nie bardzo wiedzą nawet, czego chcą. Ale to właśnie ten rodzaj zagubienia wydaje się dziś najbardziej prawdziwy.
Opowieść o kobiecości
Macierzyństwo w literaturze od lat powraca – z różnych stron, w różnych rejestrach. Magdalena Genow w „Złodziejce matek” nie wpisuje się ani w nurt powieści autobiograficznej, ani w klasyczną opowieść o żałobie. Zamiast tego proponuje coś niejednoznacznego: portret kobiety, która próbuje zrozumieć, kim jest jako matka, właśnie dlatego, że jako córka nie dostała odpowiedzi.
Emma, główna bohaterka, dojrzewa w cieniu emocjonalnie nieobecnej matki. Emma nosi w sobie ten brak, a dorosłość nie przynosi ukojenia. Przeciwnie – kiedy sama zostaje matką, zaczyna się mierzyć z pamięcią, ciałem i pytaniem: jak przekazać dzieciom coś, czego się samemu nie dostało?
Genow bardzo sprawnie operuje obrazem – buduje opowieść z detalu, momentu, zmysłu. Relacja z ciałem jest tu kluczowa: poród, ciąża, połóg, codzienna fizyczność macierzyństwa, ale też jego głęboko cielesna pamięć – wszystko to składa się na emocjonalny język, którym posługuje się bohaterka.
Zlodziejka matek, Magdalena Genow
Foto: Biuro Literackie
W tle rozgrywa się opowieść o kobietach, które bohaterka „kolekcjonuje” – tak jak inne zbierają przedmioty. Szuka w nich matek: tych, które były troskliwe, obecne, ciepłe. Chce zrozumieć, czego sama była pozbawiona. Jej pamięć działa wybiórczo, ale nie jest to przypadkowe – to „selektywna uważność”, dzięki której Emma potrafi dostrzegać detale pomijane przez innych. Obserwuje świat jakby przez palce, ale z dużą uważnością na szczegół.
„Złodziejka matek” to książka cicha, a jednocześnie intensywna. To powieść o kobiecości, która nie chce się podporządkować wzorcom. Kameralna, gęsta, literacko dojrzała.
