W 2005 r. Donald Tusk przerżnął z Lechem Kaczyńskim. Można tłumaczyć, że przegrał po bodaj najbrudniejszym kampanijnym ciosie poniżej pasa.
„W wyborach prezydenckich zwyciężył Prezydent (który lubi wygrywać) – pisał Jerzy Pilch – ale prawdziwym zwycięzcą okazał się Stanisław T., którego zwycięstwo było klęską wszystkich Polaków. Premier w wyborach prezydenckich poniósł porażkę, ale ponieważ startował jako premier – czyli jako zwycięzca – nie mógł odnieść zwycięstwa”.
Pilch w „Teorii zwycięstwa” pisał o „relatywizmie powszednim”. Był 1991 r., transformacja dopiero się rozpędzała, trudno jeszcze było orzec, kto wygra, a kto poniesie porażkę. Ale gdyby tak pociągnąć pilchową frazą przez kolejne trzy dekady, okazałoby się, że wcale nie zwycięstwa, nawet nie remisy, ale porażki właśnie meblują nam codzienność.
W 2005 r. Donald Tusk przerżnął (46:54 proc. w II turze) z Lechem Kaczyńskim. Można tłumaczyć, że przegrał po bodaj najbrudniejszym kampanijnym ciosie poniżej pasa, czyli „dziadku z Wehrmachtu”, zadanym przez Jacka Kurskiego, ale nie dość, że byłaby to nieprawda (ważniejszy był zarysowany przez Kaczyńskich podział na Polskę solidarną PiS i Polskę liberalną PO), to jeszcze obecny premier nie uznał tego za dobrą wymówkę. Dominika Długosz, z którą prowadzę podcast „Na prezydenta tylko ty” o kampaniach prezydenckich po 1989 r., wspomina, że po tej porażce Tusk zniknął na pół roku. Przestał bywać, rozmawiać z dziennikarzami, no jakby zapadł się pod ziemię. A kiedy w końcu wrócił, był zupełnie innym człowiekiem. Skończyły się czasy leniwego wicemarszałka Senatu, brata łaty, który w trakcie prowadzenia obrad oglądał mecze piłkarskie różnej jakości. Zaczął się czas bezwzględnego partyjnego lidera wycinającego wewnętrzną opozycję, prącego po władzę za wszelką cenę.
W 2010 r. do wyborów prezydenckich stanął Jarosław Kaczyński. Kilka tygodni po katastrofie smoleńskiej dał się namówić partyjnym liberałom (tak, byli tacy) na kampanię pisaną językiem miłości. Prezes wyznawał miłość braciom Rosjanom i Edwardowi Gierkowi, apelował o zakończenie wojny polsko-polskiej. Polki i Polacy, stosunkiem głosów 53:47 proc., woleli jednak nudnego Bronisława Komorowskiego. To też był moment przełomowy, od lata 2010 r. Kaczyński idzie już jedną drogą, z językiem nienawiści na ustach i sztandarem polaryzacji w rękach coraz bardziej zbliża się do prawej ściany.
Tusk i Kaczyński przegrywali wcześniej i później. Ponosili porażki jako liderzy partyjni, jako patroni (np. Tusk – Ewy Kopacz w 2015 r.) i pomysłodawcy referendów (ktoś pamięta jeszcze, że 15 października 2023 r. odbywało się też referendum?). W wyborach prezydenckich przegrali osobiście. Przegrał Tusk. Przegrał Kaczyński. I ich ego.
W ciągu najbliższych tygodni nasłuchamy się, że wybory prezydenckie to taki konkurs piękności, że wybieramy strażnika żyrandola, a w ogóle to mamy do czynienia z potworkiem ustrojowym, bo zwycięzca i tak nic nie może. Znam to marudzenie. Ba, nawet się zgadzam, że mogliśmy zorganizować się inaczej, a twórcy III RP zatrzymali się w pół drogi między systemem kanclerskim a prezydenckim.
Mimo to każde wybory prezydenckie miały kapitalne znaczenie dla historii III RP. Także pod względem symbolicznym. Przecież od tego, co zdecydujemy 18 maja (i 1 czerwca), zależy także wynik wyborów parlamentarnych w 2027 r. Donald Tusk będzie w tej kampanii wyjaśniał, że nic nie mógł zrobić, bo wszystkie pomysły koalicji 15 października zniszczył duet pisowskich prezydentów Andrzej Duda – Karol Nawrocki. Albo spróbuje wytłumaczyć się, dlaczego nie spełnił wyborczych obietnic, mimo że przez 25 miesięcy kohabitował z prezydentem o platformianym rodowodzie. Nie wspominając już nawet o tym, że na wyniku najbliższych wyborów Sławomir Mentzen spróbuje zbudować coś, co da mu nadzieję na władzę. Nawiasem mówiąc: Pilch mógłby napisać, że Mentzen wybory prezydenckie przegrał, ale tak naprawdę okazał się ich zwycięzcą.
Nie wiem, czy obecne wybory będą miały tak dalekosiężne skutki jak te sprzed 15 i 20 lat. Ale przecież jeśli wygra Rafał Trzaskowski, to będzie to zwycięstwo, które zaczęło się od porażki w 2020 r. Pokonani zawsze są ciekawsi od wygranych, porażki piszą lepsze historie, a klęski są mitotwórcze.
Zapraszam na podcast „Na prezydenta tylko ty”, w którym wraz z Dominiką Długosz rozmawiamy o kampaniach prezydenckich po 1989 r.
