Jeszcze trzy miesiące temu w sondażach szorowali po dnie, dziś kanadyjscy liberałowie szykują się do stworzenia rządu. Za to cudowne polityczne zmartwychwstanie premier Mark Carney może podziękować Donaldowi Trumpowi.
Kanadyjska telewizja CBC przewiduje, że w nowym parlamencie Liberałowie dostaną 166 miejsc, Konserwatyści 146, Bloc Québécois 23, NDP 7 i Zieloni 1. Samodzielna większość to 172 mandaty.
„Wybierzcie człowieka, który ma siłę i mądrość, aby obniżyć wasze podatki o połowę, zwiększyć waszą potęgę militarną, bez żadnych kosztów, do najwyższego poziomu na świecie, sprawić, że wasza motoryzacja, stal, aluminium, drewno, energia i wszystkie inne biznesy będą CZTEROKROTNIE większe, BEZ ŻADNYCH CEŁ I PODATKÓW, jeśli Kanada stanie się upragnionym 51. stanem Stanów Zjednoczonych Ameryki” – napisał w poniedziałkowy wyborczy poranek Donald Trump na platformie Truth Social. „Koniec ze sztucznymi granicami wytyczonymi wiele lat temu. Spójrzcie, jak piękny byłby ten kawał ziemi. Swobodny dostęp BEZ GRANIC. SAME ZALETY, ŻADNYCH WAD”.
Dla Liberałów ów tweet z kolei miał same zalety, żadnych wad. Przypomniał bowiem ich rodakom, którzy właśnie szykowali się do pójścia do urn, jaka jest stawka w tych wyborach. Bo to głównie groźby aneksji Kanady oraz cła, które na północnego sąsiada nałoży Waszyngton, dały im zwycięstwo.
Wiatr w żagle Poilievre’a
Jeszcze w styczniu rządzących od prawie dekady Liberałów popierało niespełna 20 proc. wyborców i wyborczyń, a premier Justin Trudeau ogłosił, że ustępuje ze stanowiska. Jeszcze w lutym Konserwatyści mieli nad partią Trudeau miażdżącą przewagę 25 punktów proc., a ich lider, 45–letni Pierre Poilievre, spokojnie przygotowywał się do przeprowadzki do rezydencji premiera. Jego program – obietnica obniżenia kosztów życia, zniesienie niepopularnego podatku od dwutlenku węgla, krytyka imigracji i polityki spod znaku „woke”, plus obietnica nowego otwarcia – spodobał się 44 proc. wyborców. Polityczni przeciwnicy co prawda nazywali go klonem Trumpa, ale ten właśnie został wybrany prezydentem USA, więc wiatr ewidentnie wiał w żagle Poilievre’a.
A potem nowy prezydent USA na wejście wprowadził 25-procentowe cła na towary importowane z Kanady i 10 proc. na kanadyjską ropę. Coraz częściej też mówił, że Kanada powinna zostać 51 stanem USA. Ustępującego premiera Trudeau traktował lekceważąco i protekcjonalnie, nazywając go gubernatorem.
I jeśli Trump myślał, że takie traktowanie północnego sąsiada sprawi, że ten rozwinie przed nim czerwony dywan i ładnie poprosi o dopisanie go do listy stanów zjednoczonych Ameryki, to się przeliczył.
14 marca urząd premiera objął 60-letni Mark Carney, ekonomista, który karierę zaczynał w Goldman Sachs, potem prezesował Bankowi Kanady i, jako pierwszy nie–Brytyjczyk, Bankowi Anglii – za to nigdy nie pełnił żadnego politycznego stanowiska i częściej bywał w Davos niż na kanadyjskiej prowincji. Nie przeszkodziło to jednak Liberałom miażdżącą większością głosów wybrać go liderem partii. Carney ma bowiem reputację osoby, która radzi sobie z kryzysem: nadzorował kanadyjską politykę monetarną podczas kryzysu 2008 r. i stabilizował brytyjskie rynki po Brexicie. Liberałowie liczyli, że rodacy zaufają mu także, gdy Kanada stanęła w obliczu, jak to ujął sam Carney, „największego kryzysu naszego pokolenia”.
Piekło zamarznie
Już Justin Trudeau zapowiedział, że prędzej piekło zamarznie, niż Kanada będzie częścią USA, i nałożył odwetowe cła na południowego sąsiada. Carney jeszcze zaostrzył ton: „Amerykanie chcą naszych zasobów, naszej wody, naszej ziemi, naszego kraju. Jeśli im się to uda, zniszczą nasz sposób życia”. I dodał, że choć nie prosili się o tę walkę, to „Kanadyjczycy są zawsze gotowi, gdy rzuca im się rękawicę”. – Ja jestem gotowy – zadeklarował.
I faktycznie, Kanadyjczycy, zazwyczaj dumni ze swojej reputacji ludzi miłych, spokojnych i nieawanturujących się, uznali, że potężny sąsiad przesadził. Lekki antyamerykanizm zawsze był obecny pod powierzchnią kanadyjskiej uprzejmości – pytani o tożsamość narodową, Kanadyjczycy odpowiadają „jesteśmy uprzejmi, lubimy hokej, i NIE jesteśmy Amerykanami” – ale tym razem słowa prezydenta USA wywołały masowy gniew. I potężny przypływ narodowej dumy.
Kanadyjczycy postanowili uderzyć sąsiadów tam, gdzie ich zaboli, i przestali kupować amerykańskie produkty. Tanie kalifornijskie truskawki gniją na półkach, amerykańskim odzieżowym sieciówkom spadły obroty, a restauratorzy, którzy rezygnują w kuchni z produktów made in USA, mogą liczyć na przypływ klientów. W kilku prowincjach w ogóle nie kupisz amerykańskich win czy burbona (sklepy z alkoholem są państwowe). Popularne są też aplikacje pozwalające szybko ustalić kraj pochodzenia: Maple Scan przez miesiąc ściągnęło 100 tys. osób, a strona Made in CA zwiększyła swój ruch 20-krotnie.
Kanadyjscy turyści anulują też rezerwacje po drugiej stronie granicy i nie kupują biletów do USA (rezerwacje w okresie do października spadły o 70 proc.). A na meczach hokeja amerykański hymn zagłusza buczenie.
Najlepiej nastroje rodaków podsumował kanadyjski komik Mike Mayers, który ostatnio w Saturday Night Life parodiuje Elona Muska: „elbows up”, łokcie do góry. To strategia hokejowej legendy Gordiego Howe: gdy nacierał na niego napastnik przeciwnej drużyny, traktował go z łokcia. Dziś memy z łokciami w górę zalały media społecznościowe, co bardziej patriotyczni Kanadyjczycy noszą to hasło na koszulkach i przypinkach, a politycy kończą nim przemówienia.
Obietnica stabilizacji
Ten gniew okazał się znakomitym paliwem nie tylko dla kanadyjskiego nacjonalizmu, ale i kampanii wyborczej Liberałów. Bo to głównie dzięki Trumpowi problemy, które zmusiły Trudeau do ustąpienia – astronomiczne ceny mieszkań, rosnące koszty życia, niezadowolenie ze zbyt licznej imigracji – zeszły na drugi plan. Kanadyjczycy przestali chcieć radykalnej zmiany: cenniejsza stała się obietnica stabilizacji. „W całej mojej karierze nie widziałem tak ogromnych wahań opinii publicznej w tak krótkim czasie” – napisał w tygodniku „Maclean’s” szef firmy badawczej Ekos, Frank Graves, dodając, że po raz pierwszy od dawna na pytanie o główną emocję związaną z wyborami badani odpowiadają „nadzieja”. Sam „Maclean’s” kusi subskrybentów hasłem „Kanada nie jest na sprzedaż, ale my i owszem”.
Krótką kampanię zdominowała kwestia kanadyjskiej suwerenności i ceł, a wybory stały się konkursem na to, który lider lepiej poradzi sobie z Trumpem. I lekko drewniany technokrata okazał się bardziej wiarygodny od bardziej charyzmatycznego populisty.
Najbardziej, oprócz Konserwatystów, straciły na tym mniejsze partie: lewicowi Nowi Demokraci (NDP), francuskojęzyczny Blok Quebecki (BQ) i Zieloni. Część wyborców uznała bowiem, że zaciśnie zęby, zatka nos i strategicznie zagłosuje na Liberałów, byle mini Trump nie doszedł do władzy.
