Popularny ozempic czy mounjaro mają słabe strony, dlatego naukowcy pracują nad ich ulepszonymi wersjami. Kilka jest już w trzeciej, ostatniej przed rejestracją, fazie testów.
Zostały rejestrowane dla osób z cukrzycą typu 2 i początkowo nie wzbudziły szczególnego zainteresowania. Dopiero gdy w świat poszła wieść, że nie tylko regulują poziom cukru we krwi, ale też pozwalają szybko tracić na wadze, ich sprzedaż poszybowała. Zaczęli je stosować nie tylko pacjenci z chorobą otyłościową, lecz także osoby, które chciały pozbyć się nadmiaru kilogramów. Obecnie dostępnych jest kilka takich leków.
Najpopularniejsze: ozempic – zarejestrowany jako lek przeciwcukrzycowy, oraz wegovy – specyfik na odchudzanie, powstały w laboratoriach firmy Novo Nordisk. Zawierają substancję czynną o nazwie semaglutyd. Pozwalają w ciągu roku stracić nawet 20 proc. masy ciała. Podobne efekty daje tirzepatyd, czyli substancja czynna leków mounjaro i zepbound firmy Eli Lilly, dzięki której można zrzucić średnio 14,7 proc. masy. Wcześniej żaden lek stosowany na odchudzanie nie dawał tak spektakularnych efektów, a utratę jedynie 5 proc. masy ciała uznawano za dobry wynik.
Ozempikowa twarz, pośladki i oddech
Zbyt szybki spadek kilogramów sprawia, że stosujący te leki wyglądają na wychudzonych. Ich skóra traci jędrność, w niektórych miejscach zaczyna zwisać jak u osób po operacji bariatrycznej, twarz szarzeje i staje się pociągła, pojawiają się zmarszczki. Znalazło to odzwierciedlenie w określeniach: „twarz ozempikowa” i „ozempikowe pośladki”.
– Ale najczęstsze działania niepożądane tych leków to nudności, wymioty, biegunki, zaparcia, refluks żołądkowo-przełykowy i inne tego typu objawy, czyli generalnie ujmując: dyskomfort trawienny. Niewielki odsetek to poważniejsze efekty, jak hipoglikemia, czyli zbyt niski poziom glukozy we krwi, ponadto tworzenie się kamieni żółciowych, co jest wynikiem m.in. szybkiego chudnięcia, czy nawet zapalenie trzustki – wymienia dr n. med. Anna Ścibisz, obesitolog, kardiolog z Kliniki Medycyny Wellness w Szpitalu Medicover.
Leki te mogą też wpływać na aktywność niektórych genów, które są zaangażowane w regulację nastroju i mają związek z depresją i myślami samobójczymi. To wynik analizy komputerowej, którą międzynarodowy zespół pod kierunkiem dr. Kennetha Bluma z Center For Advanced Spine Care of Southern Arizona w Tucson opublikował w kwietniu w czasopiśmie „Current Neuropharmacology”.
Nie jest to pierwsze badanie, jakie sugeruje związek między lekami z grupy GLP-1, do których należą ozempic, wegovy, mounjaro i zepbound, a obniżonym nastrojem. Od ponad roku eksperci na zlecenie Europejskiej Agencji Leków analizują raporty pracowników służby zdrowia z Islandii, którzy jako pierwsi poinformowali o tego typu działaniach niepożądanych leków GLP-1 stosowanych na odchudzanie.
Badania mają też wyjaśnić, czy leki te mogą zmienić smak ulubionych potraw. Niektóre osoby na takiej terapii skarżą się bowiem, że mięso wydaje im się teraz odpychające, smażone potrawy zbyt ciężkie, a pikantne przekąski nieatrakcyjne. Taką zmianę preferencji smakowych zauważyła u siebie Alyssa Fraser, dziennikarka kulinarna z Minnesoty, która uwielbiała kurczaka z warzywami i makaron. Gdy zaczęła przyjmować wegovy, straciła zainteresowanie jedzeniem. Przestały jej smakować dania pikantne, a mięsne miały smak obory. Nawet jej ulubione wino, które zwykle miało rześki i cytrusowy smak, wydawało się dziwnie „roślinne”, jak przyznała w rozmowie z amerykańskim miesięcznikiem popularnonaukowym „Scientific American”.
Alyssa Fraser nie jest wyjątkiem. W ubiegłym roku na kongresie Towarzystwa Endokrynologicznego dr Mojca Jensterle Sever z Uniwersyteckiego Centrum Medycznego w Lublanie w Słowenii przedstawiła wyniki badania 30 kobiet z chorobą otyłościową. Wykazała, że pacjentki, które przyjmowały lek na odchudzanie, miały zwiększoną wrażliwość na słodycz – jedzenie wydawało im się bardziej słodkie niż dawniej. Zdaniem uczonej zmiany w percepcji smaku mogą być efektem oddziaływania tych specyfików na komórki nerwowe w mózgu, które przetwarzają bodźce smakowe, a stosując leki GLP-1, szybciej czujemy się najedzeni. Jemy zatem mniej niż przed terapią, co powoduje utratę wagi.
A skoro jemy mniej, możemy być narażeni na niedobory składników odżywczych, takich jak żelazo, cynk i białko, które są ważne dla zdrowych włosów. Jeśli doda się do tego ryzyko wystąpienia takich skutków ubocznych jak nudności czy wymioty, to osoby na takiej odchudzającej terapii mogą dostarczać organizmowi jeszcze mniej składników, niż potrzebują. Niedostateczne odżywianie może osłabić mieszki włosowe i przyczynić się do wypadania włosów.
Prof. John Blundell, psychobiolog z University of Leeds w Wielkiej Brytanii, w 2017 r. opublikował w czasopiśmie „Diabetes, Obesity and Metabolism” wyniki niewielkiego badania, w którym udział wzięło 28 pacjentów z BMI od 30 do 42 kg/m². Uczony wykazał, że osoby przyjmujące leki GLP-1 nie tylko jadły mniej, ale także mniej chętnie jadły potrawy tłuste i pikantne, które przed terapią królowały w ich menu.
Odkrycie to zaniepokoiło niektóre firmy spożywcze. Nawiązały już one współpracę z naukowcami, którzy mają opracować dla osób przyjmujących leki GLP-1 specjalną żywność – smaczniejszą niż dostępna obecnie na rynku. Nie wiadomo, czy takie ulepszone produkty zachęciłyby je do nadmiernego jedzenia i w konsekwencji do ponownego przybierania na wadze. Wiadomo jednak, że leki na odchudzanie muszą być stosowane przez długi czas, niektórzy uważają, że nawet do końca życia. Przerwanie terapii powoduje bowiem efekt jo-jo – pacjenci nie tylko wracają do poprzedniej masy ciała, ale też mogą przytyć bardziej niż przed rozpoczęciem leczenia.
Wadą tych leków jest jeszcze to, że co prawda pozwalają zredukować masę ciała w imponującym tempie – można zgubić od kilku do kilkunastu kilogramów w ciągu kilku miesięcy – zmniejszają jednak zarówno masę tkanki tłuszczowej, jak i tkanki mięśniowej, a utrata tej drugiej powoduje osłabienie.
Niektórzy skarżą się też na ozempikowy oddech, czyli odczuwanie nieświeżego zapachu będącego skutkiem przyjmowania leku. – Nie ma obecnie badań szerokich i skupionych na temacie zdrowia jamy ustnej u pacjentów leczonych analogami GLP-1, więc jakiekolwiek wnioski czy obserwacje możemy wysnuwać tylko na podstawie dotychczasowej wiedzy medycznej i doniesień naukowych opisujących tę grupę leków. Nie wspominają one o czymś takim jak ozempikowy oddech. Jest to opis pochodzący z relacji pacjentów. Uskarżają się oni na odczuwanie nieświeżego oddechu, opisywanego jako metaliczny, słodkawy, czasem nawet chemiczny, ogólnie: nieprzyjemny, w trakcie trwającej kuracji semaglutydem – mówi stomatolog Alicja Urbańska z Dentim Clinic Medicover w Katowicach. – Zmiana flory bakteryjnej w efekcie zmiany nawyków dietetycznych to jedna z prawdopodobnych przyczyn ozempikowego oddechu.
Coraz więcej osób zażywa Ozempic i podobne leki. Ale ta rewolucja ma swoją cenę
Foto: iStock
Zastrzyki i tabletki
Popularne leki na odchudzanie są zazwyczaj przyjmowane w formie zastrzyków do samodzielnego stosowania. Znośne, choć nieprzyjemne ukłucie w brzuch lub udo nie wszystkim jednak odpowiada. Dlatego producenci pracują nad doustną wersją tych specyfików. Na rynku jest już co prawda rybelsus – doustny wariant ozempicu i wegovy, który musi być łykany codziennie (zastrzyki raz w tygodniu). Nie cieszy się on jednak specjalnym zainteresowaniem, choć producent zapewnia, że badania kliniczne pokazują, że obie wersje leku są równie skuteczne w odchudzaniu. Pozwalają stracić średnio 15 proc. masy ciała.
Niektórzy naukowcy uważają, że lek w tabletkach nie może być tak skuteczny, bo te wstrzykiwane do podskórnej tkanki tłuszczowej są powoli uwalniane do krwiobiegu, podczas gdy tabletki są rozkładane w przewodzie pokarmowym. Aby mieć pewność, że do organizmu przedostanie się wystarczająca ilość substancji czynnej, producent zaleca przyjmować tabletkę na pusty żołądek i powstrzymać się od jedzenia przez 30 minut po jej zażyciu.
Rybelsus to na razie jedyny dostępny lek GLP-1 w tabletkach na odchudzanie. Na inne z tej grupy trzeba poczekać. W połowie kwietnia firma farmaceutyczna Pfizer podjęła decyzję o przerwaniu badań klinicznych doustnego leku danuglipron. Ponad 1,4 tys. ochotników przyjmowało tabletkę dwa razy dziennie i chudli, ale jeden uczestnik badania doznał uszkodzenia wątroby, które ustąpiło po odstawieniu leku.
Pfizer nie poddaje się jednak i informuje o pracach nad innymi kandydatami na doustne leki na odchudzanie. Jeden z nich działa podobnie jak GLP-1 i jest obecnie w drugiej fazie badań klinicznych.
Nad doustnym lekiem pracuje też firma Eli Lilly, producent mounjaro i zepboundu w zastrzykach. Tabletka orforglipron byłaby przyjmowana codziennie i nie miałaby ograniczeń co do pory posiłków. Dotychczasowe badania pokazują, że ludzie tracą od 10 do 15 proc. masy ciała po 36 tygodniach stosowania leku. Jeśli wszystko pójdzie po myśli Eli Lilly, jeszcze w tym roku ma się rozpocząć proces rejestracyjny.
Wersje ulepszone
W badaniach są też leki na odchudzanie, które mają działać inaczej niż obecne na rynku. Ich celem ma być większa utrata wagi przy mniejszej liczbie skutków ubocznych. Udoskonalone wersje swoich leków testują Novo Nordisk i Eli Lilly.
Opracowana przez tę pierwszą firmę cagrisema zawiera nie tylko substancję czynną ozempicu, która kontroluje poziom cukru we krwi, zmniejsza apetyt i wydłuża uczucie sytości, ale też związek naśladujący hormon uwalniany przez trzustkę, który m.in. spowalnia opróżnianie żołądka. Cagrisema podawana w zastrzykach raz w tygodniu jest w fazie trzeciej badań klinicznych. Badanie fazy drugiej wykazało, że osoby przyjmujące ten preparat straciły więcej na wadze niż ochotnicy stosujący dostępne na ryku leki. U niektórych ochotników wystąpiły łagodne problemy żołądkowe, takie jak nudności i wymioty. Jednak większość działań niepożądanych szybko ustąpiła, zapewnia producent.
Eli Lilly pracuje nad dwoma lekami. Oba są w badaniach fazy trzeciej. Mazdutyd działa na dwa sposoby. Z jednej strony kontroluje poziom cukru i wydłuża uczucie sytości, a z drugiej powoduje, że organizm spala więcej tłuszczu. Lek jest testowany w postaci zastrzyku podskórnego, który przyjmuje się raz w tygodniu. W badaniach fazy drugiej ochotnicy stracili, w zależności od dawki, od 7 do 11 proc. masy ciała.
Drugi lek tej firmy, retatrutyd, działa na trzy receptory w organizmie, aby jeszcze bardziej niż poprzednie preparaty prowadzić do utraty wagi. Podaje się go w zastrzykach pod skórę raz w tygodniu. Na razie wykazano, że pomaga osobom z nadwagą i otyłością schudnąć i kontrolować poziom cukru we krwi lepiej niż mounjaro i zepbound.
Nowi gracze
Do walki o zyski z leków na odchudzanie stają też nowi gracze. Firma Boehringer Ingelheim opracowała survodutyd podawany w zastrzykach raz w tygodniu. Lek działa na dwa receptory, dzięki czemu pomaga jeść mniej i jednocześnie spalać więcej kalorii. Ma być przeznaczony do leczenia otyłości i chorób metabolicznych, w tym niealkoholowego włóknienia wątroby. Badanie fazy drugiej wykazało, że po 46 tygodniach leczenia ochotnicy stracili od 6 do 15 proc. masy ciała. Im wyższa dawka, tym więcej schudli.
Szybsze efekty niż dotychczasowe leki ma przynieść terapia specyfikiem o symbolu VK2735 opracowanym przez kalifornijską firmę Viking Therapeutics. Działa on na te same receptory co tyrzepatid firmy Eli Lilly. W badaniach podaje się go w zastrzykach raz w tygodniu. Trwają również prace nad jego doustną wersją.
Na rynek może też trafić eknoglutyd chińskiej firmy biofarmaceutycznej Hangzhou Sciwind Biosciences. Podobnie jak inne leki GLP-1 pozwala obniżyć poziom cukru we krwi i spowalnia opróżnianie żołądka, co wydłuża odczuwanie sytości i zmniejsza apetyt, ale działa nieco inaczej. Wykorzystuje cząsteczkę, która pomaga komórkom się komunikować, wzmacnia sygnały prowadzące do uwalniania insuliny i spowalniające opróżnianie żołądka. Od obecnie dostępnych leków na odchudzanie różni się też tym, że jest wytwarzany z naturalnych aminokwasów. Dzięki temu ma być łatwiejszy w produkcji niż semaglutyd, który powstaje w wieloetapowym procesie przy użyciu technologii rekombinacji DNA.
Eknoglutyd jest podawany w zastrzykach, które przyjmuje się raz w tygodniu. Trwa trzecia faza badania klinicznego, która ma się zakończyć w tym roku. Testowana jest też wersja doustna. W badaniach fazy drugiej eknoglutyd był tak samo bezpieczny jak obecnie zatwierdzone leki GLP-1. Pozwala wyrównać poziom cukru, ale efekty odchudzania nie były imponujące. Co trzeci ochotnik stracił jedynie 5 proc. początkowej wagi.
