Naukowcy ze słynnej uczelni Massachusetts Institute of Technology (MIT) w USA wykazali, że sztuczna inteligencja naprawdę nas ogłupia. Wystarczą zaledwie cztery miesiące.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Sztuczna inteligencja coraz częściej myśli za nas, bo układa nam plany dnia, doradza w różnych życiowych sprawach, pisze za nas prace do szkoły, albo przygotowuje prezentacje do pracy. Czy to wszystko rozleniwia nam mózgi?
Najnowsze badanie przeprowadzone przez naukowców z MIT pod kierownictwem dr Natalyi Kosmyny skupia się na wpływie generatywnej sztucznej inteligencji (np. ChatGPT, Gemini, Claude) na mózg i zdolności poznawcze. Sprawdzono osoby, które dostały zadanie napisania esejów.
Sztuczna inteligencja, wyszukiwarka, mózg
Badacze z MIT zrekrutowali do swojego eksperymentu 54 osoby, które podzielili na trzy grupy: użytkowników ChatGPT, korzystających z wyszukiwarki internetowej i tych, dla których jedynym narzędziem był ich mózg. W ciągu czterech miesięcy uczestnicy odbyli trzy sesje, w czasie których dostawali zadanie napisania eseju na ogólny, niezbyt skomplikowany temat, poświęcony lojalności, szczęściu i filantropii. W sesji czwartej nastąpiła zmiana, bo grupa korzystająca z ChatGPT musiała nagle polegać tylko na własnym mózgu, a grupa „tylko mózg” otrzymała dostęp do ChatGPT. Sesję ukończyło tylko 18 uczestników.
Po każdej sesji naukowcy oceniali eseje. Sprawdzano nie tylko wartość merytoryczną i zgodność ze wstępnymi wymogami, ale wykorzystano również analizę NLP do badania tekstów, a nawet samą sztuczną inteligencję. Badacze zajrzeli również do mózgów uczestników badania, bo każdą sesję pisania esejów musieli oni zrealizować w elektrodach EEG, śledzących aktywność mózgu.
Mózg sparaliżowany przez ChatGPT
Wyniki okazały się szokujące. Badania EEG wykazało, że korzystanie z ChatGPT znacząco wpływa na aktywność mózgu. Grupa polegająca wyłącznie na własnym umyśle wykazywała najsilniejsze połączenia neuronowe, podczas gdy użytkownicy sztucznej inteligencji najsłabsze. Wyniki grupy korzystającej z wyszukiwarki mieściły się pośrodku.
Ale to nie wszystko. Uczestnicy korzystający z ChatGPT mieli problemy z przypomnieniem sobie treści własnych esejów, które napisali zaledwie kilka minut wcześniej. Mieli również najniższe „poczucie własności” w kontekście swoich esejów, czyli wątpili, że mają prawa autorskie do tej treści. Poczucie, że to ja napisałem ten esej i należy on tylko do mnie, było oczywiście najsilniejsze w grupie, która używała tylko swojego mózgu.
Jak zauważyli badacze, komunikacja między różnymi rejonami mózgu systematycznie malała wraz z ilością zewnętrznego wsparcia. Grupa „tylko mózg” miała najsilniejsze, najszersze sieci komunikacji w mózgu, grupa korzystająca z wyszukiwarki wykazywała pośrednie zaangażowanie, a korzystająca z ChatGPT miała najsłabszą aktywność różnych rejonów mózgu zaangażowanych w procesy poznawcze, np. pamięć, wnioskowanie, zdobywanie wiedzy.
Koniec samodzielnego myślenia?
Podczas czwartej sesji, gdy naukowcy dali grupie „tylko mózg” możliwość korzystania z aplikacji ChatGPT, aktywność ich neuronów wciąż była wyższa niż w grupie, która od początku korzystała z systemów sztucznej inteligencji. Uczestnicy, którzy wcześniej mogli polegać tylko na swoim mózgu, mieli sprawniej działającą pamięć i zaangażowanie rozległych węzłów potyliczno-ciemieniowych oraz przedczołowych w mózgu. Jak sądzą badacze, umożliwiało to tym osobom sprawne przetwarzanie wizualne, podobne do tego, jakie miała grupa wyszukiwarki. Zupełnie inaczej było w grupie ChatGPT, która nagle została „odłączona” od możliwości używania sztucznej inteligencji i musiała użyć wyłącznie szarych komórek. Grupa wykazała słabszą aktywność neuronową i miała trudności z zaangażowaniem kluczowych obszarów mózgu. Jak pisze w swoim nierecenzowanym jeszcze artykule w serwisie naukowym Arxiv.org zespół dr Kosmyny, długotrwałe korzystanie ze sztucznej inteligencji doprowadziło do gromadzenia przez uczestników „długu poznawczego”. Kiedy w końcu mieli okazję użyć swoich mózgów, nie byli w stanie powtórzyć zaangażowania ani wykonać zadania tak dobrze, jak dwie pozostałe grupy.
Eksperyment zakończył się jednym, niezwykle ważnym wnioskiem: przez cztery miesiące użytkownicy ChatGPT konsekwentnie osiągali gorsze wyniki na poziomie neuronalnym, językowym i behawioralnym. Zespół podkreśla jednak, że badanie jest początkiem drogi do zrozumienia długoterminowego wpływu AI na nasze umysły, a poza tym miało swoje ograniczenia, polegające głównie na niewielkiej liczbie badanych osób, pochodzących z tej samej okolicy i mających podobny status socjoekonomiczny. Inni naukowcy zwracają uwagę na pewne błędy w organizacji samych sesji badawczych. Prof. Vitomir Kovanovic z University of South Australia zauważa w „The Conversation”, że grupa „tylko mózg” miała trzy sesje na zapoznanie się z zadaniem badawczym i przystosowaniem się do niego, ćwiczyła samodzielne pisanie eseju trzy razy, ich mózgi doświadczyły dobroczynnego i zwiększającego możliwości poznawcze „efektu oswojenia”. Grupa ChatGPT nie miała takiej możliwości. — Kiedy grupa AI w końcu mogła „używać mózgów”, wykonywała zadanie tylko raz. W rezultacie nie była w stanie dorównać doświadczeniu drugiej grupy — uważa prof. Kovanovic.
Poznawcze lenistwo w czasach AI
Pytań nie brakuje. Czy powszechne korzystanie z narzędzi AI może prowadzić do osłabienia naszych naturalnych zdolności poznawczych? Czy używanie aplikacji takich jak ChatGPT i Gemini przez uczniów i studentów nie sprawi, że nauczą się mniej? Zdaniem prof. Kovanovica, niekoniecznie tak musi się to kończyć.
Naukowiec porównuje obecną sytuację z wprowadzeniem kalkulatorów do australijskich szkół w latach 70. XX w. W założeniu miały być narzędziem, które ułatwi uczniom proste obliczenia i pozwoli skupić się na bardziej skomplikowanych zadaniach. Poprzeczka została podniesiona, dlatego kalkulatory nie wpłynęły negatywnie na australijskich uczniów.
Na razie nie widać jednak, żeby podobny mechanizm działał w przypadku ChatGPT. Uczniowie od pięciu lat powszechnie korzystają ze sztucznej inteligencji, ale zadania i wymagania są takie same, czyli nie zostały dostosowane do nowych narzędzi. W tej sytuacji korzystanie z ChatGPT może faktycznie sprawić, że osoby uczące się doświadczą „poznawczego lenistwa”.
