Nowy, obiecujący lek może pomóc osobom cierpiącym na zespół stresu pourazowego (PTSD) w uwolnieniu się od traumy.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Jest to odkrycie naukowców z Institute of Basic Science (IBS) i Ewha Womans University w Korei Południowej, którzy odkryli nowy mechanizm mózgowy napędzający stan zdrowia psychicznego — i lek, który może przeciwdziałać jego skutkom.
Zespół po raz pierwszy wykazał, że „nadmiar” kwasu gamma-aminomasłowego (GABA) — głównego neuroprzekaźnika mózgu — produkowanego przez gwiaździste komórki podporowe w mózgu znane jako „astrocyty” upośledza zdolność mózgu do wygaszania wspomnień strachu.
Ta niezdolność do zapomnienia traumatycznych wspomnień nawet po długim okresie jest charakterystyczna dla PTSD i stanowiła główną przeszkodę w leczeniu. Obecne leki ukierunkowane na receptory serotoninowe oferują ograniczoną ulgę tylko dla podgrupy pacjentów, stwierdzili autorzy.
— Obecnie zatwierdzone przez FDA metody leczenia PTSD to głównie SSRI, które koncentrują się na zmniejszaniu ogólnych objawów, takich jak lęk i niestabilność nastroju — powiedział autor badania dr Woojin Won w wywiadzie dla „Newsweeka”.
— Jednak tylko ok. 20-30 proc. pacjentów osiąga pełną remisję, co często jest niezadowalające. Nasze podejście jest zasadniczo inne — powiedział Won.
— Podczas gdy dysfunkcja kory przedczołowej (PFC) była konsekwentnie zgłaszana w PTSD, rola mechanizmów GABAergicznych w tej dysfunkcji nie została w pełni zbadana — dodał
Naukowcy odkryli, że przepuszczalny dla mózgu lek o nazwie KDS2010, który selektywnie blokuje enzym zwany „monoaminooksydazą B” (MAOB) odpowiedzialny za nieprawidłową produkcję GABA, może odwrócić objawy podobne do PTSD u myszy.
— Jest on ukierunkowany na patologiczną reaktywną GABA pochodzącą z astrocytów u źródła — powiedział Won.
— W przeciwieństwie do tradycyjnych inhibitorów MAO, które mogą wywoływać efekty poza celem i są nieodwracalne, KDS2010 jest wysoce selektywny, odwracalny i penetrujący mózg, dzięki czemu jest bezpieczniejszy i bardziej ukierunkowany — zazanaczył badacz .
Według doniesień lek przeszedł już badania bezpieczeństwa fazy 1 na ludziach, co czyni go „silnym kandydatem” do przyszłych terapii PTSD.
GABA może mieć pozytywne działanie, pomagając regulować funkcje motoryczne, przetwarzanie sensoryczne i stabilność emocjonalną. Może również oferować działanie uspokajające, w tym pomagać w zmniejszaniu lęku i stresu poprzez kontrolowanie nadaktywnych neuronów.
— Jednak — wyjaśnił Won — GABA nie działa jednolicie w całym mózgu, a jego działanie różni się w zależności od obwodu docelowego.
— Podczas gdy GABA ogólnie działa uspokajająco, wyciszał obwód, którego mózg potrzebuje do przezwyciężenia strachu. Podkreśla to, że działanie GABA nie jest po prostu dobre lub złe, ale w dużej mierze zależy od tego, gdzie działa i jakie obwody neuronalne są zaangażowane — tłumaczy Won.
Badanie koncentrowało się na przyśrodkowej korze przedczołowej (mPFC), regionie mózgu krytycznym dla regulacji strachu. Na podstawie badań obrazowania mózgu ponad 380 uczestników stwierdzono, że pacjenci z PTSD mieli niezwykle wysoki poziom GABA i zmniejszony mózgowy przepływ krwi w tym obszarze.
Z drugiej strony, poziom GABA zmniejszył się u pacjentów, którzy wykazali poprawę kliniczną, co sugeruje, że substancja ta odgrywa kluczową rolę w powrocie do zdrowia.
Aby odkryć źródło nadmiaru GABA, naukowcy zbadali pośmiertną ludzką tkankę mózgową i wykorzystali mysie modele podobne do PTSD. Odkryli, że astrocyty, a nie neurony, wytwarzały nieprawidłowe ilości GABA za pośrednictwem enzymu MAOB. Pochodzący z astrocytów GABA upośledzał aktywność neuronalną, blokując zdolność mózgu do zapominania traumatycznych wspomnień.
— To zainspirowało nas do zbadania dysregulacji astrocytarnej GABA jako potencjalnego czynnika napędzającego patologię PTSD, a ostatecznie jako nowego celu terapeutycznego — powiedział Won.
Wyjaśniając dalej, w jaki sposób wytwarzany jest „nadmierny” GABA w PTSD, dodał: — Trauma i stres mogą zwiększać metabolizm putrescyny, co podnosi poziom presubstratu MAOB, prowadząc do większej produkcji GABA. Jednocześnie enzym rozkładający GABA, ABAT, jest zredukowany. To połączenie powoduje akumulację astrocytarnego GABA i nadmierne hamowanie toniczne w kluczowych regionach mózgu, takich jak PFC”.
Kiedy zespół podał KDS2010, „wysoce selektywny, odwracalny inhibitor MAOB” opracowany w IBS, myszy wykazały znormalizowaną aktywność mózgu i były w stanie wygasić reakcje strachu.
Obiecujący lek obniżył poziom GABA, przywrócił przepływ krwi w mPFC i ponownie włączył mechanizmy wygaszania pamięci. Potwierdza to, że astrocytarna MAOB jest centralnym czynnikiem wywołującym objawy PTSD, a hamowanie MAOB jest realną ścieżką terapeutyczną.
KDS2010 wyłącza strach
Naukowcy podkreślili, że głównym wyzwaniem badania było powiązanie wyników klinicznych u ludzi z mechanizmami komórkowymi w laboratorium. Zajęli się tym, stosując strategię „odwrotnej translacji”, zaczynając od klinicznych skanów mózgu i cofając się, aby zidentyfikować komórkowe źródło dysfunkcji. Następnie potwierdzili mechanizm i przetestowali działanie leków w modelach zwierzęcych.
Doprowadziło to do nowego zrozumienia, w jaki sposób komórki glejowe — komórki nieneuronalne od dawna uważane za pasywne — aktywnie kształtują objawy psychiatryczne.
Czy ten rodzaj leku mógłby być stosowany wraz z innymi metodami, takimi jak psychoterapia w przypadku PTSD?
— Sam DS2010 ma duży potencjał przywracania funkcji mózgu poprzez normalizację astrocytarnego GABA i poprawę wygaszania strachu. Uważamy jednak, że połączenie go z psychoterapią, zwłaszcza terapią opartą na ekspozycji, może stworzyć jeszcze większą synergię. Zmniejszając nieprawidłowe hamowanie w obwodach wygaszania strachu, KDS2010 może pomóc mózgowi stać się bardziej wrażliwym na wkład terapeutyczny” — wyjaśnił Won.
KDS2010 jest lekiem, który w swoim założeniu ma być podawany doustnie. W badaniach przedklinicznych i we wczesnej fazie badań klinicznych podawano go raz dziennie w postaci kapsułek lub płynu. Dzięki temu jest możliwy do długotrwałego stosowania ambulatoryjnego, podobnie jak leki przeciwdepresyjne.
A co ze skutkami ubocznymi? — W badaniu klinicznym fazy 1, KDS2010 był dobrze tolerowany, bez zgłaszanych poważnych działań niepożądanych, nawet przy wyższych dawkach. Bezpieczeństwo to wynika w dużej mierze z selektywności wobec MAOB i odwracalnego mechanizmu działania, który pozwala uniknąć długotrwałej kompensacji enzymatycznej obserwowanej w przypadku starszych inhibitorów MAO — powiedizał naukowiec.
Won powiedział, że lek jest obecnie poddawany badaniom fazy 2 pod kątem innych zaburzeń neurologicznych, co oznacza, że jego profil bezpieczeństwa jest już intensywnie testowany na pacjentach.
Odniesienie
Yoon, S., Won, W., Lee, S., Han, K., Ha, E., Lee, J., Hyeon, S. J., Joo, Y., Hong, H., Lee, H., Song, Y., Park, K. D., Huber, B. R., Lee, J., Edden, R. A. E., Suh, M., Ryu, H., Lee, C. J., & Lyoo, I. K. (2025). Dysregulacja astrocytarnego kwasu gamma-aminomasłowego jako cel terapeutyczny w zespole stresu pourazowego. Signal Transduction and Targeted Therapy, 10(1), 240. https://doi.org/10.1038/s41392-025-02317-5
Tekst opublikowany w amerykańskiej edycji „Newsweeka”. Tytuł, lead i skróty od redakcji „Newsweek Polska”.