„Moje dzieciństwo upłynęło w schronach płonącej Warszawy, w murach warszawskiego getta, za kolczastymi drutami Majdanka, Auschwitz, Ravensbrück i Neustadt-Glewe” – napisała we wspomnieniach Halina Birenbaum.
Halina urodziła się we wrześniu 1929 r. w Warszawie, w rodzinie Jakuba i Poli Grynsztajnów. Miała dwóch starszych braci – Marka i Chilka, ale najsilniej była związana z matką. „Była niezwykle dzielna i mądra, kochałam ją i szanowałam bardziej niż innych członków rodziny” – wspominała. To determinacja i pomysłowość matki wielokrotnie ratowały Halinę od śmierci w getcie.
Ojciec zginął pierwszy, wywieziony do Treblinki. To jeszcze wzmocniło więź Haliny z matką. Razem z Chilkiem i jego żoną Helą przetrwały w getcie aż do pacyfikacji powstania w 1943 r. Po wykryciu ich bunkra wszyscy trafili do obozu w Majdanku. Tam w czasie selekcji Halina straciła matkę z oczu i już nigdy jej nie zobaczyła. Miała wtedy 13 lat.
Jej jedynym oparciem stała się Hela, z którą po kilku miesiącach przeniesiono ją do KL Auschwitz. Niestety Hela w skrajnie ciężkich obozowych warunkach szybko podupadła na zdrowiu i zmarła pod koniec 1943 r. Halina wyszła z obozu w marszu ewakuacyjnym w styczniu 1945 r.
W czasie wojny straciła niemal całą dalszą i bliższą rodzinę. Ocalał tylko brat Marek. Ona sama już w 1947 r. wyjechała z Polski do Izraela, gdzie założyła rodzinę i mieszka do dziś. Dzięki talentowi literackiemu stała się jednym z najważniejszych głosów ocalałych z Zagłady. W wydanej po raz pierwszy w 1967 r. książce „Nadzieja umiera ostatnia” opisała swoje doświadczenia z getta i kolejnych obozów. Poniższy fragment opowiada o walce o życie ciężko chorej Heli w czasie jednej z obozowych selekcji:
Przyciskam się do Heli, chcę ją zasłonić własnym ciałem przed ich oczyma. Akurat w tym momencie zatrzymuje się na nas wzrok doktora Mengele. Chłodny, taksujący, ironiczny. Pałeczka unosi się bez pośpiechu i opada, rozdzielając mnie od Heli. W prawo – w lewo. Serce przestaje mi bić. Obejmuję Helę ramionami. Nic już nie widzę, niczego się nie boję, wiem tylko, że cokolwiek się stanie, muszę być z Helą. […] Trwało to kilka sekund, a już na placu powstał zamęt. Przebieg selekcji został zakłócony, pękła żelazna dyscyplina. Wszystkie oczy skierowały się na nas. Esesman Taube oniemiał podobno ze zdziwienia. Natomiast kapo zaczęły zbiegać się zewsząd, siłą próbując mnie oderwać od Heli. Nie dawałam się: kurczowo zacisnęłam ręce, opędzałam się nogami, kopałam, wrzeszczałam. I nie wiadomo, jak długo szamotałyby się ze mną, małą, nagą trzynastoletnią dziewczynką, uczepioną na wpół żywego szkieletu, gdyby Taube nie zadecydował, że skoro nie chcę rozłączyć się z kobietą skazaną na śmierć, to mogę jej los podzielić. Kapo więc dopisały mój numer na liście wysortowanych.
A tymczasem stojąca pośrodku placu grupa oficerów SS obserwowała całe zajście, osłaniając sobie rękoma oczy przed słońcem. Scena raczej ich chyba ubawiła, niż rozgniewała, bo żaden nie zareagował ani oburzył się na ten akt niesubordynacji. Takie rzeczy nieczęsto zdarzały się w obozie, ludzie przywykli tu do ślepego posłuszeństwa. Mój dziecinny opór był dla bandytów pewną atrakcją. Dziś w ten sposób to sobie tłumaczę. Zwłaszcza że zaraz potem stało się coś, czego żadna z nas nie potrafiłaby nawet sobie wyobrazić. Oto zastępca komendanta lagru, Hössler, skinął na mnie palcem.
Cisnęłam trzymane w ręku ubranie i bez namysłu podbiegłam do gromady esesmanów. Zadarłam głowę, żeby spojrzeć w twarz Hösslera. Wszyscy oni byli wysocy, rozkraczeni i pewni siebie. Hössler wydawał mi się jeszcze groźniejszy i bardziej zuchwały niż tamci. Zrozumiałam od razu sens jego pytania. Chciał wiedzieć, kim jest kobieta, o którą tak walczyłam.
Wartkim, niepowstrzymanym potokiem słów żydowsko-niemieckich, jakbym od dawna czekała na okazję wypowiedzenia wszystkiego, co zebrało mi się na sercu, zaczęłam wyjaśniać szczegółowo, o co chodzi.
– To jest moja matka, moja siostra, moja rodzina, bez niej nie mogę żyć! – wołałam.
Oficerowie słuchali w milczeniu. Żaden z nich nawet nie poruszył się, nie zmienił sztywnej postawy.
A potem Hössler kazał mi zamilknąć tonem, jakim się karci niegrzeczne dziecko. »Bo jak nie – powiedział – to pójdziesz tam z tą swoją Schweigerin, rozumiesz?« – i wskazał ręką dymiące za drutami krematorium.
Czy rozumiałam? Natychmiast zamknęłam usta, lecz mimo woli wyrwało mi się jeszcze krótkie, pełne niedowierzania i nadziei, przeciągłe: »Jaaa?!«.
Esesmani zarechotali głośno, przedrzeźniając mnie z jakąś diabelską, okrutną wesołością: »Jaaa?! Jaaa?!«. Hössler przywołał Lagerkapo i w mojej obecności kazał jej skreślić nasze dwa numery z listy. Widząc to, nie mogłam opanować szalonej radości i – zapominając o całym świecie – rzuciłam się w stronę Hösslera w pierwszym odruchu, aby mu podziękować…
Potężny policzek oślepił mnie i zamroczył. Straciłam równowagę, upadłam. Ból od uderzenia był niczym wobec uczucia wstydu…
Bestia pozostaje bestią, nawet jeśli robi gest, który wydaje się ludzki. Czy w tamtej chwili, pod wpływem szczęścia i wdzięczności, mogłam o tym pamiętać?! I zostałam za to ukarana: brutalny policzek przywołał mnie do rzeczywistości. Ale ta rzeczywistość – moja i Heli – była jednak cudownie odzyskana; darowano nam życie! Życie!”.
