Obwód królewiecki jest dla Kremla najważniejszą bazą na świecie, bo dzięki niej Rosjanie są w stanie kontrolować wszystko, co się dzieje w przestrzeni powietrznej państw NATO. Od lat wzmacniają tam swoje systemy.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
W samym sercu obwodu królewieckiego zaledwie 25 kilometrów od granicy z Polską i Litwą, od dwóch lat rośnie konstrukcja, którą media określiły już mianem „Ucha Putina” na wzór zimnowojennego „Oka Moskwy”. To rozległa instalacja antenowa o charakterystycznym, koncentrycznym układzie, przypominająca swoim wyglądem klasyczne systemy nasłuchowe. Jednak wiele wskazuje na to, że jej zadaniem nie jest wyłącznie odbiór sygnałów radiowych, lecz również przechwytywanie komunikacji elektronicznej NATO, zakłócanie nawigacji satelitarnej oraz zapewnienie łączności strategicznej rosyjskiej marynarce wojennej.
Budowa takiej instalacji w tym miejscu nie jest przypadkiem. Kaliningrad od dekad stanowi najbardziej zmilitaryzowany skrawek Federacji Rosyjskiej, pełny wszelkiego rodzaju systemów walki radioelektronicznej, wciśnięty pomiędzy państwa NATO. Po rozpoczęciu pełnoskalowej agresji Rosji na Ukrainę urasta do rangi kluczowego bastionu wojny hybrydowej i elektronicznej.
Antenowy gigant Rosji
Pierwsze zdjęcia satelitarne ujawniające rozległą, okrągłą strukturę w pobliżu Czerniachowska pojawiły się w marcu 2023 r. Widać na nich teren ogrodzony i przygotowany pod budowę instalacji radiotechnicznej. Wykonane zostały drogi dojazdowe, place montażowe, a przede wszystkim co najmniej sześć pierścieni. Układ ten jest typowy dla stacji nasłuchowych, które poprzez równoległe ustawienie anten umożliwiają precyzyjne określanie kierunku i źródła emisji radiowych.
Wokół konstrukcji wydzielono także szeroką strefę bezpieczeństwa. To kolejny element charakterystyczny dla dużych kompleksów SIGINT, które muszą być chronione przed przypadkowym dostępem osób trzecich, a zarazem wymagają przestrzeni, aby anteny mogły pracować bez zakłóceń. Instalacja przypomina dobrze znane ze Związku Radzieckiego stacje typu Krug, a jednocześnie ma cechy współczesnych systemów radiotechnicznych.
Położenie tuż obok granicy NATO sprawia, że zasięg nasłuchu obejmuje całe terytorium państw bałtyckich, północno-wschodnią Polskę, część Niemiec i Skandynawii.
Wielofunkcyjny system
Tak duża instalacja antenowa może mieć kilka zastosowań. Pierwszym i najbardziej oczywistym jest przechwytywanie sygnałów radiowych i telekomunikacyjnych, zarówno cywilnych, jak i wojskowych. Nasłuch na falach krótkich i średnich pozwala na zbieranie informacji o ruchach wojsk, ćwiczeniach i komunikacji NATO.
Drugim, równie istotnym celem jest łączność z okrętami podwodnymi. Rosyjskie jednostki przenoszące pociski balistyczne wymagają stabilnych kanałów komunikacyjnych, często działających na bardzo niskich częstotliwościach, które przenikają przez wodę. W obwodzie królewieckim już wcześniej istniały tego typu stacje, a nowa instalacja może stanowić ich wzmocnienie lub modernizację.
To szczególnie ważne w kontekście aktywności rosyjskiej Floty Bałtyckiej i Floty Północnej, które coraz częściej współdziałają na akwenach Morza Bałtyckiego i Morza Północnego.
Wojna elektroniczna nad Bałtykiem
Budowa „Ucha Putina” wpisuje się również w szerszy projekt rosyjskiego systemu walki elektronicznej Toboł. To sieć stacji rozmieszczonych na terytorium Federacji Rosyjskiej, która ma podwójną funkcję — ochronę własnych satelitów, a przede wszystkim systemu nawigacyjnego GLONASS, a także zakłócanie pracy systemów wykorzystywanych przez NATO.
Doniesienia estońskiego portalu Delfi wskazują, że w Pioniersku w obwodzie królewieckim działa już kompleks będący częścią Toboła. Jego zdolności obejmują zakłócanie sygnałów GPS i Galileo, a także telekomunikacji satelitarnej, w tym systemu Starlink, który odegrał kluczową rolę w wojnie w Ukrainie.
Naukowcy z Uniwersytetu Morskiego w Gdyni potwierdzili w ostatnich miesiącach, że źródła zakłóceń GPS nad Bałtykiem i północno-wschodnią Polską znajdują się właśnie w obwodzie królewieckim. Dzięki triangulacji sygnałów udało się zidentyfikować okolice Okuniewa i Bałtijska jako miejsc szczególnie aktywnych w emitowaniu zakłóceń.
Skutki były wymierne, bo utrudniona była nawigacja statków i samolotów. Konieczne było wprowadzenie zmian w trasach lotów. Linia Finnair musiała wstrzymać loty do estońskiego Tartu.
Zapewne „Ucho Putina” zwiększy możliwości odbioru i analizy sygnałów, a zatem może stanowić brakujące ogniwo w sieci Toboł w regionie.
Laboratorium wojny elektronicznej
Nowa instalacja nie jest odosobnionym przypadkiem. Obwód królewiecki od dawna jest nasycony infrastrukturą radiotechniczną i wojskową. W Pioniersku działa radar pozahoryzontalny Woroneż-DM zdolny do monitorowania przestrzeni powietrznej na dystansie nawet 6000 km, który obejmuje niemal całą Europę i Wyspy Brytyjskie. W Gwardiejsku stacjonuje batalion radiowy SIGINT przechwytujący i analizujący komunikację radiową z krajów sąsiednich.
Do tego dochodzą mobilne systemy walki elektronicznej, takie jak Krasucha czy Murmańsk-BN, które Rosjanie regularnie przerzucają do Kaliningradu. Wszystko to czyni z eksklawy laboratorium wojny elektronicznej, w którym testowane są rozwiązania mające chronić rosyjską infrastrukturę i destabilizować przestrzeń elektromagnetyczną NATO.
Co na to NATO?
Na tym tle zaskakuje brak bezpośrednich, publicznych oświadczeń ze strony NATO. Sojusz nie odniósł się dotąd wprost ani do samej budowy instalacji pod Czerniachowskiem, ani do problemu zakłóceń GPS nad Bałtykiem. Nie oznacza to jednak, że problem został zignorowany.
W marcu 2025 r. Unia Europejska wpisała na listę sankcyjną 841. Samodzielny Ośrodek Walki Elektronicznej stacjonujący w Kaliningradzie. W dokumencie stwierdzono jednoznacznie, że jednostka ta odpowiada za zakłócenia systemów komunikacji i nawigacji w krajach UE, co wprost zagraża bezpieczeństwu lotów cywilnych. To sygnał, że europejskie instytucje traktują sprawę poważnie i uznają rosyjską infrastrukturę za realne zagrożenie.
W przestrzeni publicznej nie brakuje jednak głosów krytyki pod adresem NATO. Użytkownicy forów i portali społecznościowych pytają wprost: dlaczego Sojusz nie reaguje? Odpowiedź jest prosta. NATO pozostaje paktem obronnym. Instalacje znajdują się na terytorium Federacji Rosyjskiej i choć oddziałują na przestrzeń sojuszniczą, to formalnie nie są powodem do wypowiedzenia wojny.
Z tego względu reakcja Sojuszu ogranicza się do wzmocnionych patroli samolotów walki radioelektronicznej nad Bałtykiem, zwiększenia działań SIGINT w regionie i współpracy z krajami członkowskimi w zakresie monitorowania zakłóceń. Nie mogą zrobić nic więcej, choć patrząc na częstotliwość lotów wokół obwodu, od ponad dwóch lat dzieje się bardzo dużo.
Hybrydowa presja
Rosja wykorzystuje swoje położenie geograficzne i infrastrukturę w obwodzie królewieckim, by wywierać presję na państwa NATO. Celem jest destabilizacja przestrzeni informacyjnej i technologicznej.
Zakłócenia sygnałów nawigacyjnych mogą utrudniać funkcjonowanie lotnictwu cywilnemu, ale przede wszystkim wpływają negatywnie na ćwiczenia wojsk sojuszniczych. W sytuacji kryzysowej rosyjskie systemy elektroniczne mogą stać się pierwszą linią działań ofensywnych, wyłączając komunikację satelitarną i nawigację NATO na obszarze od Bałtyku po Niemcy.
Dla Polski i krajów bałtyckich obecność takiej instalacji w obwodzie królewieckim oznacza stałe zagrożenie w sferze elektromagnetycznej. Od zakłóceń GPS utrudniających nawigację lotnictwa cywilnego i wojskowego, po możliwość podsłuchu i analizy łączności radiowej.
W praktyce daje to Rosji przewagę informacyjną, a w razie kryzysu może sparaliżować elementy naszej infrastruktury krytycznej. Przeciwdziałać można poprzez wzmacnianie własnych zdolności walki elektronicznej, rozwój systemów odpornych na zakłócenia, a także ścisłą współpracę z sojusznikami z NATO w zakresie monitorowania i neutralizowania rosyjskich działań. Równie ważne jest budowanie świadomości sytuacyjnej, od wojska po służby cywilne, aby skutki rosyjskich zakłóceń nie były dla nas zaskoczeniem.
Polskie zdolności do prowadzenia nowoczesnej wojny radioelektronicznej niestety dopiero się kształtują, choć rozwój krajowych projektów, takich jak Przebiśnieg czy Warta, wpisuje się w trend budowania własnych możliwości wojskowych.