29 sierpnia 2005 r. huragan Katrina uderzył w południowe wybrzeże Luizjany. Wywołał najkosztowniejszą powódź w dziejach Stanów Zjednoczonych. Zniszczyła jedno z najpiękniejszych miast kraju, zabiła około 1500 ludzi.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
20 lat temu huragan Katrina uderzył w południowe wybrzeże Luizjany. Początkowo zdawało się, że Nowy Orlean, magiczna stolica jazzu, voodoo i karnawału ocaleje. Leży 3 metry pod poziomem morza, między Mississippi a jeziorem Pontchartrain, jednak przed zalaniem miał ją chronić system kanałów, pompowni i tam. Niestety, został zaprojektowany w latach 60. XX w. na wypadek huraganu kategorii 3. Katrina miała 4 stopnie w pięciostopniowej skali Saffire Simpsona.
Jesteśmy na pana wściekli, panie prezydencie!
Tamy runęły, a wraz z nimi społeczne więzi. Zaczęły się masowe rabunki sklepów, gwałty, bijatyki, morderstwa. Ulicami pływały zwłoki, tysiące mieszkańców koczowały na dachach. Prezydent George W. Bush był na wakacjach w teksańskim ranchu Preriowa Kapliczka. 30 sierpnia rozegrał jeszcze partyjkę golfa i pośpiewał przy grillu z piosenkarzami country. Ocknął się dopiero dzień później.
Wracając do Waszyngtonu, kazał przelecieć pilotowi nad Luizjaną, Alabamą i Mississipi. Jeden z fotoreporterów zrobił zdjęcie, kiedy zerkał ze znudzoną miną na zalane tereny. Fotografia obiegła cały świat. Arianna Huffington pisała: „To symbol całej jego prezydentury (…) Bierny, nieczuły, obojętny, woli przypatrywać się cierpieniu – czy to wywołanemu wojną w Iraku czy huraganem – z dystansu.”
W Nowym Orleanie narastał chaos i bezprawie. Mieszkańcy czekali na ewakuację lub choćby posiłek czy wodę zdatną do picia, tymczasem akcja ratunkowa szła jak po grudzie. W hali sportowej Superdome, gdzie zwożono powodzian, dochodziło do dantejskich scen transmitowanych na żywo w telewizji. Nakazu ewakuacji nie usłuchali przede wszystkim najubożsi, bo nie było ich stać na wyjazd.
Lewicowi komentatorzy pisali, że Bushowi nie zależy na biedakach i dlatego nie ponagla odpowiednich służb. Kiedy w końcu pojechał do powodzian, największa lokalna gazeta powitała go nagłówkiem „Jesteśmy na pana wściekli, panie prezydencie!” Kolejną gafę popełnił, rozkazując opuścić flagi na budynkach rządowych, po śmierci przewodniczącego Sądu Najwyższego Williama Rehnquista. Było już wiadomo, że w Nowym Orleanie zginęły setki ludzi, a prezydentowi nie przyszło do głowy, by ogłaszać z tego powodu żałobę narodową.
Media wypominały mu również, że tnąc rządowe wydatki, praktycznie zdemontował Federalną Agencję do Zwalczania Klęsk Żywiołowych (FEMA) doprowadzoną do rozkwitu przez Clintona. Na miejsce jej legendarnego dyrektora Jamesa Lee Witta, powołał byłego szefa swojej kancelarii Joe Allbaugha, a potem kolegę Allbaugha z akademika, Michaela Browna, który stracił pracę handlarza koni w sektorze prywatnym wskutek nieudolności.
Katrina obnażyła przepaść dzielącą białych i czarnych obywateli USA. Ci drudzy – jak stwierdził ówczesny senator Barack Obama – „Nie mogli zapakować rodzin do samochodu, zatankować benzyny za sto dolarów i zameldować się w hotelu przy użyciu karty kredytowej.”
Akcja ratunkowa po Katrinie była momentem przełomowym prezydentury Busha. Stanowiła początek gwałtownego spadku poparcia, którego republikanin już nigdy nie odzyskał. Co więcej, Amerykanie zbudzili się z letargu, w który zapadli po zamachach 11 września. Nagle przestali popierać również wojny w Iraku i Afganistanie. Bush odchodził jako jeden z najbardziej niepopularnych przywódców USA.
Bajzel i marnotrawstwo
Powódź spowodowana przez Katrinę była najkosztowniejszą w dziejach Stanów Zjednoczonych. Zniszczyła jedno z najpiękniejszych miast kraju, zabiła około 1500 ludzi. Bush nie czuł się do końca w porządku wobec ofiar. Odwiedził Luizjanę kilkanaście razy. Niestety rychło w czas.
Według raportu Kongresu, wypowiedzi prezydenta podczas katastrofy dowodziły, że nie informowano go na bieżąco o rozwoju sytuacji. „Gdyby doradcy wytłumaczyli mu, że powinien bezpośrednio zaangażować się w akcję ratunkową, dałoby się uniknąć zwłoki, która kosztowała życie setek ludzi.” – napisali eksperci.
Raport mówił, że zawiodły władze wszystkich szczebli, a rząd federalny skoncentrowany na zagrożeniu terroryzmem, zaniedbał przygotowania do walki z klęskami żywiołowymi oraz ich skutkami. Dziesiątki milionów szły na szkolenia służb bezpieczeństwa w zwalczaniu skutków niezbyt prawdopodobnego ataku chemicznego czy biologicznego, natomiast walka z katastrofami, które bez przerwy zagrażają Ameryce zeszła na dalszy plan.
Nie mniej chaotyczna od akcji ratunkowej była pomoc dla ofiar. Oszustwa, nadużycia i zaniedbania kosztowały 2 mld dol. Biurokraci kupili za pół miliarda przyczepy kempingowe, których nikt nie wykorzystał. Później wypatroszone i podziurawione rdzewiały na ogromnym parkingu w Arkansas, za wynajmowanie którego podatnicy płacili ćwierć miliona miesięcznie.
Remont schroniska w Alabamie kosztował 416 tys. dol. na jednego zakwaterowanego tam powodzianina. Wśród awaryjnych zakupów Departamentu Bezpieczeństwa Krajowego znalazły się zestawy do warzenia piwa i kilkadziesiąt odtwarzaczy mp3. Natomiast żadnym sposobem nie można było doszukać się 110 laptopów, 22 drukarek i 12 łodzi. Biorąc pod uwagę jakość towarów kupowanych ofiarom powodzi przez rząd, można przyjąć, że łodzie zatonęły.
Nie zatonęły kupione za 68 tysięcy dolarów kaloszki dla psów ratowników. Nawet w Waszyngtonie, mieście gdzie marnotrawienie państwowych pieniędzy jest głównym celem ożywionej działalności mieszkańców, rozmiary nadużyć budziły grozę. Z reguły, podczas klęsk żywiołowych, w błoto idzie 1 do 3 proc. pomocy. Podczas ataku Katriny zmarnowano 11 proc.
W południowo-wschodnich regionach Stanów Zjednoczonych huragany nie są anomalią pogodową, tylko stałym fragmentem gry. W dodatku będą coraz silniejsze, bo temperatura wody w oceanach rośnie, a wraz z nią – ilość energii, dzięki której chmury obracają się wokół oka cyklonu.
Jeśli zatem lokalne władze nie zabezpieczą brzegów narażonych na erozję i powodzie, będzie coraz groźniej. Tyle że nikt nie lubi płacić wyższych podatków, niezbędnych do przebudowy infrastruktury, a poza tym cześć prawicowych polityków nadal przeczy zmianom klimatycznym.
Z karabinem na huragan
Prezydent Trump obcinał fundusze federalne na badania, które pomogłyby lepiej zrozumieć, co dzieje się z naszą planetą i jakimi sposobami Amerykanie powinni się bronić przed przyszłymi klęskami żywiołowymi. Biden wznowił tylko część programów, wojując z Kongresem o pieniądze na przedsięwzięcia bardziej opłacalne politycznie.
Choć w wyniku katastrof ginie dziś znacznie mniej ludzi niż kilka dekad temu, straty materialne są coraz większe. Huragany Harvey i Irma kosztowały amerykańską gospodarkę 290 miliardów dolarów. Ten pierwszy wskutek długotrwałych, ulewnych deszczów spowodował ogromne powodzie w Teksasie. Z kolei Irma niosła silniejsze wichury i przemieszczała się wzdłuż wybrzeża powoli, więc w niektórych miejscach wiało z prędkością powyżej 150 km/h nawet przez 12 godzin.
W sumie oba kataklizmy uszczknęły z amerykańskiego PKB 1,5 proc. Na ową gigantyczną sumę złożyły się m.in. straty przedsiębiorstw produkcyjnych i usługowych, wzrost bezrobocia, zniszczenie upraw, domów, gmachów publicznych oraz urządzeń komunalnych, a także podwyżki cen paliwa.
Najwięcej Amerykanów nie ginie w trakcie huraganu czy tropikalnej ulewy, lecz po ich przejściu. I nie zabijają ich żywioły, tylko – mówiąc delikatnie – lekkomyślność. Kiedy minie strach, ludzie wychodzą z piwnic, zaczynają robić porządki. A jeśli posłuchali nakazu ewakuacji, chcą jak najszybciej wrócić do domów. Tymczasem wystarczy płynący ulicą strumień wody o głębokości pół metra, by oderwać samochód od nawierzchni i zepchnąć do rzeki, bagna, stawu czy wręcz kanału przeciwpowodziowego. Zerwane linie elektryczne nadal bywają pod napięciem.
Na głowę może spaść pęknięta gałąź, obluzowana belka czy rynna. Zwłaszcza że większość amerykańskich domów jednorodzinnych to rusztowania z drewnianych belek obite deskami i styropianem oraz podzielone na pomieszczenia gipsościankami. Od góry taki stelaż przykrywa bitumiczna dachówka, po bokach – winylowa elewacja. Kiedy w hollywoodzkim filmie ktoś dostaje po gębie i przelatuje przez ścianę, nie świadczy to o wybujałej wyobraźni reżysera, tylko o poczuciu realizmu.
Ponadto należy brać pod uwagę fakt, że bliźni nie zawsze zachowują się racjonalnie. Gdy do USA zbliżała się Irma dowcipny 22-latek Ryon Edwards zachęcił rodaków na Facebooku, by „strzelali pierwsi do bandziora, który chce wypędzić nas z domów” i ponad 50 tys. ludzi wyraziło zainteresowanie wydarzeniem.
Ponieważ w USA rewolwer czy karabin jest narzędziem równie rozpowszechnionym jak młotek, urząd szeryfa powiatu Pasco ostrzegł, by ludność nie próbowała trafić cyklonu w oko. Przy czym ostrzeżenie przypominało stylem post Edwardsa, a mianowicie stróże prawa uzupełnili je wykresem „naukowo dowodzącym”, że podczas huraganu kule wracają do strzelającego niczym bumerang wskutek „zawirowań atmosfery”.
