Internet od jakiegoś czasu zalewany jest treściami o „zepsutej uwadze”, a coraz więcej użytkowników skarży się na brak umiejętności skupienia się przez dłuższą chwilę. Eksperci twierdzą jednak, że w rzeczywistości sprawa jest nieco bardziej skomplikowana.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
To prawda, nasza zdolność koncentracji jest pod presją szybko rozwijającej się technologii i rosnącej liczby czynników rozpraszających. Jednak koncentracja tak po prostu się nie „psuje”, a istnieją nawet sposoby na to, by ją wzmocnić. Dlaczego to ma znaczenie? Sposób, w jaki ludzie pracują, uczą się i odnoszą do siebie nawzajem, zależy od tego, jak długo mogą utrzymać koncentrację w świecie napędzanym technologią.
— Czas naszej uwagi wyraźnie się skraca, ale ludzie są odporni i mogą to zmienić — powiedziała „Newsweekowi” prof. Marian Berryhill z wydziału psychologii na University of Nevada. — W dzisiejszym świecie technologia i media kładą nacisk na krótsze treści z dużą ilością bodźców, przez co naturalnie zaczynamy ich oczekiwać. To nie znaczy jednak, że coś w naszej uwadze się „zepsuło”. Wszystko można zmienić, ćwicząc wolniejsze, bardziej zrównoważone skupienie.
Z 2,5 minuty do 47 sekund — średni czas skupienia uwagi spada
Prof. Gloria Mark z University of California i autorka książki „Attention Span”, od dwóch dekad śledzi sposób korzystania z ekranów.
— Odkryłam, że czas skupienia uwagi spadł ze średnio 2,5 minuty w 2004 r. do średnio 47 sekund w latach 2016-2020 — powiedziała w rozmowie z „Newsweekiem”.
Część tego spadku przypisuje szybko rozwijającej się technologii. Skraca ona czas, który spędzamy na wykonywaniu zadań i zwiększa liczbę konkurujących ze sobą bodźców. Berryhill dodała, że w ludzkich umysłach istnieje nieustanna konkurencja między dwiema formami uwagi — endogenną, czyli odgórnym skupieniem, oraz egzogenną, czyli oddolnym rozproszeniem. Oba rodzaje są adaptacyjne, problem polega natomiast na tym, że współczesne media uczą nas oczekiwania szybkich rezultatów.
— Czasami musimy się skupić, ale musimy być także wrażliwi na otoczenie, a to są konkurujące ze sobą formy uwagi — powiedziała.
Stephanie Lewis, dyrektorka w Epiphany Wellness, powiedziała, że uwaga powinna być rozumiana jako system, który odpływa i przypływa, a nie jako stała część, która może się zepsuć.
— Uwaga to sieć procesów mózgowych, które można trenować, męczyć lub zakłócać — powiedziała „Newsweekowi”. — Ludzki system uwagi nie może się trwale zepsuć, ale może ulec dysfunkcji lub osłabieniu, jeśli jest chronicznie przeciążony.
System porównała do baterii, która rozładowuje się pod wpływem stresu, zmęczenia lub ciągłej wielozadaniowości, ale regeneruje się po odpoczynku i świadomym treningu. Lewis zaleca odwrócenie niekorzystnego dla uwagi cyklu poprzez ćwiczenie krótkich serii nieprzerwanej koncentracji.
— Możesz zacząć od skupienia się na jednym zadaniu bez żadnych przerw przez 10 do 15 minut. Następnie stopniowo zwiększaj czas trwania sesji od 25 do 45 minut, a następnie do 60 lub nawet 90 minut, raz lub dwa razy dziennie — powiedziała. Dodała, że mogą pomóc także medytacja, łamigłówki i czytanie treściwych materiałów.
Stan przepływu. Kiedy kreatywność i produktywność osiągają szczyt
Prof. Brian Bovee z California Baptist University, autor książki The Focused Faith, wskazał na głębszą konsekwencję współczesnych nawyków cyfrowych: erozję stanu przepływu.
— Nasze mózgi pozostają w pełni zdolne do trwałego skupienia, ale ciągła ekspozycja na bodźce cyfrowe, takie jak media społecznościowe, powiadomienia i wielozadaniowe środowiska, warunkuje nas do działania we fragmentarycznych zrywach uwagi — powiedział w rozmowie z „Newsweekiem”. — Z czasem zmienia to nasze nawyki i oczekiwania dotyczące tego, jak długo możemy się skoncentrować.
Bovee twierdzi, że stan przepływu — głębokie zaangażowanie, w którym kreatywność i produktywność osiągają szczyt — wymaga dłuższych odcinków skupienia, wolnych od przerw.
— Chociaż nasza uwaga nie jest zepsuta, to często jest chronicznie zakłócana, uniemożliwiając nam doświadczanie głębokiego zaangażowania, które prowadzi do satysfakcji i wysokiej wydajności — powiedział.
Aby przywrócić umiejętność lepszej koncentracji, Bovee zasugerował, że konieczne jest zapewnienie przestrzeni wolnej od czynników rozpraszających uwagę. Poleca czynności analogowe (takie jak prowadzenie dziennika lub czytanie książek papierowych) oraz praktyki kontemplacyjne, np. medytację.
— Rozpiętość uwagi nie rozpada się na stałe, tylko dostosowuje do środowisk, które tworzymy — powiedział. — Dzięki świadomej praktyce możemy odzyskać zdolność nie tylko do skupienia, ale także do głębszego spełnienia, które zapewnia stan przepływu.
Jak walczyć ze zmęczeniem i problemami z koncentracją?
Nicole Issa, założycielka PVD Psychological Associates, powiedziała, że to, co często wygląda jak zaburzona koncentracja, jest tak naprawdę „zmęczeniem ukierunkowanej uwagi” — stanem, w którym procesy filtrowania mózgu ulegają wyczerpaniu.
— Rozpiętość uwagi nie załamuje się w tradycyjnym znaczeniu tego słowa, ale może ona odczuwać napięcie — powiedziała kobieta.
Czynniki wywołujące stres, takie jak wielozadaniowość, brak snu i przeciążenie cyfrowe, zwiększają to zmęczenie, prowadząc do drażliwości i zapominania. W swojej klinice Issa miała do czynienia z pacjentami, którzy często mylili te objawy z problemami hormonalnymi lub innymi schorzeniami. Ekspertka wskazuje na teorię przywracania uwagi, która sugeruje, że natura może przywrócić osłabione skupienie.
— Teoria przywracania uwagi polega na m.in. spędzaniu czasu w środowisku naturalnym lub oglądaniu obrazów płynącej wody — powiedziała. — To pomaga poprawić koncentrację i zmniejszyć zmęczenie psychiczne. Poprawa nastroju może nastąpić już po 15 minutach.
Proste techniki teorii przywracania uwagi obejmują robienie wielu przerw w ciągu dnia, używanie medytacji jako resetu i ograniczanie ekspozycji na media społecznościowe. Nawet 10 minut medytacji może polepszyć naszą zdolność do koncentracji na co dzień.
Sen, stres i nastrój — to wszystko ma wpływ na naszą uwagę
Dr Ashwini Nadkarni, adiunkta psychiatrii w Harvard Medical School, dodała, że uwaga zależy od wielu czynników, od motywacji po orientację w świecie i funkcjonowanie wykonawcze. Jest ona wspierana przez sieci mózgowe i kształtowana przez czynniki fizjologiczne, takie jak sen, poziom stresu i nastrój emocjonalny.
— Technicznie rzecz biorąc: nie, nasza uwaga się nie załamuje — powiedziała Nadkarni. — Ustalono jednak, że nadmierne przerywanie, w przypadku korzystania z mediów społecznościowych, a nawet podczas zmiany zadania, wpływają na wydajność poznawczą.
Zaleca przerwy w korzystaniu z ekranów, wyciszanie powiadomień i regularne ćwiczenia.
— Poprawa nastroju i snu, zmniejszenie stresu, ograniczenie zakłóceń oraz robienie cyfrowych przerw może poprawić naszą uwagę — powiedziała.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.