Nie było to spotkanie Grupy Bilderberg ani przyjęcie imieninowe George’a Sorosa, lecz towarzystwo zebrało się cokolwiek doborowe, być może, gdyby przeprowadzić sondę, uczestnicy nazwaliby się „inteligentami”, choć pewności nie ma, bo dla większości społeczeństwa to słowo leży dziś bliżej obelgi niż nazwy pewnego środowiska.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Tak czy inaczej, ludzie, którzy więcej książek przeczytali, niż napisali (choć napisali wiele), spotkali się niedawno w jednym miejscu i czasie. Nie był to incydent, okoliczność ma charakter cykliczny, więc można porównać, w jakim stanie ducha przybyli, co uznają za ważne, co ich martwi. Przez blisko dekadę byli rozczarowani, ale kipieli od energii, z pasją rozprawiali o PiS, o demokracji, o prawach człowieka.
Tym razem w powietrzu unosiła się apatia. Przybici porażką Rafała Trzaskowskiego i rozczarowani bezwładem rządu opuścili ręce, unikali tematów najważniejszych. Jakby zrezygnowali i nie spodziewali się już niczego dobrego, czekali już tylko na domknięcie układu jesienią 2027 r.
To nie jest obserwacja dotycząca tylko tego grona. Dekadę temu, po przejęciu władzy przez Jarosława Kaczyńskiego, ludzie filmu, literatury i sztuki bili na alarm. Czasami niezgrabnie, czasami agresywnie, czasami histerycznie — ale co do zasady wypełniali rolę gęsi kapitolińskich z tej wyeksploatowanej już publicystycznie legendy.
Dziś albo mówią ciszej, albo milczą, choć sytuacja jest zdecydowanie gorsza niż wtedy. Karol Nawrocki jest groźniejszy od Andrzeja Dudy, Jarosław Kaczyński z 2025 r. bardziej bezwzględny niż ten z 2015 r.
Lata temu „Nature” opublikowało badanie pokazujące, jak nierówności przekładają się na usługi publiczne. Skracając: im bardziej najbogatsi korzystają z prywatnej edukacji i ochrony zdrowia, tym mniej interesuje ich to, co dzieje się w szkołach powszechnych i publicznych szpitalach. Nie naciskają zatem na rządzących, edukacja ani zdrowie nie są tematami w wyborach. Efekt jest taki, że tracą wszyscy, bo zaniedbane usługi publiczne stają się jeszcze gorsze.
Teraz sytuacja pod pewnymi względami jest podobna. Milczenie elit oznacza mniejszy nacisk na klasę polityczną, jeszcze większe obniżenie standardów, oddanie przestrzeni politycznej radykałom, ludziom bez zasad i klasy.
Emigracja wewnętrzna jest całkowicie zrozumiała. Przecież przed chwilą ponad 10,5 mln ludzi uznało, że biorący udział w ustawkach kibol jest najlepszym kandydatem na prezydenta. To nokdaun, po którym naprawdę trudno się podnieść. Zwłaszcza że strach się podnosić. Za zachodnią granicą policja zatrzymuje niejakiego Wielkiego Bu w związku z zarzutami udziału w zorganizowanej grupie przestępczej, handlem narkotykami i kradzieżami aut, a publiczność doskonale go kojarzy, bo to przecież kumpel prezydenta.
Być może to chwilowa zapaść, być może potrzeba czasu, by się przyzwyczaić do nowego lokatora pałacu prezydenckiego. Ale może być też tak, że nie ma niczego, na czym można oprzeć nadzieję. Rząd doczekał się rzecznika prasowego (i Adam Szłapka wydaje się wykonywać dobrą robotę), 100 konkretów właśnie zostało zamienionych na 58 priorytetów (jak ujawnił Business Insider), Adama Bodnara zastąpił Waldemar Żurek (bo tyle przeciętny obserwator zapamiętał z przeprowadzanej wiele miesięcy rekonstrukcji), a ogólny obraz pozostał taki sam. PiS ma lepszy słuch społeczny, wie, jak trafić do publiczności, i zmierza po zwycięstwo w wyborach. Koalicja 15 października zajmuje się głównie sobą (lada chwila czeka nas fascynujący spektakl wymiany marszałka Hołowni na marszałka Czarzastego), nie potrafi przejąć inicjatywy, pokazać sprawczości ani pochwalić się sukcesem. W wakacje zdołała nawet roztrwonić takie dobro, jakim były miliardy z Krajowego Planu Odbudowy.
Być może to zły kierunek, zaangażowanie ludzi kultury niczego nie zmieni. Z badań wynika przecież, że polską scenę polityczną organizuje podział między ludem a elitami. Lud nie ma zaufania do elit, elity nie potrafią rozmawiać z ludem. Może to największe wyzwanie (i zarazem ostatnia szansa) liberalnych demokratów na najbliższe dwa lata: nauczyć się mówić nie tylko do swoich, spróbować zrozumieć także tych, z którymi się nie zgadzamy. Czasu jest mało, szanse niewielkie, ale lepiej spróbować, niż później żałować, że się nie spróbowało. Na rezygnację zawsze jest czas, milczenie nie jest żadnym rozwiązaniem.
