Dyskusja o morskiej energetyce wiatrowej w Polsce coraz częściej gubi proporcje. W przestrzeni publicznej powtarzają się uproszczenia, które niewiele mają wspólnego z faktami. Populizm i gra interesów wykrzywiają prawdziwy obraz tego, co może przynieść Polsce energia odnawialna z Bałtyku. Tymczasem morskie farmy wiatrowe są już jednym z głównych kierunków rozwoju całej gospodarki. Warto więc oddzielić mity od rzeczywistości i rozprawić się z często powtarzanymi fake newsami.
„Offshore to projekt, na którym zarobią tylko zagraniczne firmy”
To jeden z najczęściej powtarzanych mitów. Sceptycy twierdzą, że morskie farmy wiatrowe w Polsce będą domeną zagranicznych gigantów, a polskie przedsiębiorstwa nie odniosą z nich realnych korzyści. Tymczasem pierwsza faza inwestycji – Bałtyk 2 i 3 – realizowana jest w połowie przez polskie firmy: prywatną Polenergię oraz państwowe Orlen i PGE, a skala inwestycji to łącznie ponad 80 mld zł. Oczywiście projekty te mają swoich branżowych partnerów w postaci globalnych firm energetycznych, bo bez ich doświadczenia trudno zbudować pierwszą fazę 4 gigawatów nowych mocy. Obraz polskiego zdrowego rozpychania się w tej branży jest coraz bardziej pozytywny. Już dziś widać, że na każdym etapie budowy farm Polenergii pojawiają się polskie firmy – od Tele-Foniki Kable i Enpromu, przez Erbud i ZRB Janicki, po wyspecjalizowane spółki badawcze, takie jak MEWO. Wiele komponentów na potrzeby farm powstaje też w rodzimych zakładach produkcyjnych – inwestycje w nowe zakłady przemysłowe, nierzadko wspierane przez państwo (Agencja Rozwoju Przemysłu), to inwestycje liczone w miliardach złotych. Mechanizm budowania segmentu gospodarki pod offshore już ruszył.
Należy jednak zaznaczyć, że offshore w Polsce to sektor w fazie rozwoju, w którym polskie firmy dopiero budują swoje pozycje. Pierwsi odważni już spróbowali, ale droga do sukcesu daleka – w projektach za miliardy euro liczą się skomplikowane umowy, gwarancje, stabilność i jakość poparta know-how. Aby polscy przedsiębiorcy mogli śmielej zainwestować w sprzęt, ludzi i technologie, potrzebują pewności, że projekty nie skończą się na jednej fali albo skumulują się w jednym czasie. Tę pewność dają nie tylko deklaracje, ale także realne działania regulatorów i państwa – systemy wsparcia czy ramy prawne w postaci regularnych aukcji offshore, takiej jak ta zaplanowana na grudzień tego roku. Od niej zależy los kolejnych gigawatów mocy z morskiego wiatru, jak również pomyślność i miejsca pracy w polskich firmach.
Bo dla rodzimych przedsiębiorstw regularność aukcji oznacza też możliwość planowania. Czym innym jest gotowość na jeden sezon zamówień – tak znienawidzona w postaci chwilowych górek popytu i nienadążającej podaży – a czym innym budowanie potencjału na bazie przewidywalnych i powtarzalnych zamówień. Jak podkreślają przedstawiciele branży, brak ciągłości oznaczałby rozproszenie łańcucha dostaw i utratę kompetencji, które dziś dopiero zaczynają się budować. Jeżeli jednak kolejne aukcje będą odbywać się zgodnie z planem, offshore stanie się nie tylko źródłem energii, lecz także narzędziem rozwoju polskiego przemysłu, który stopniowo przejmie coraz większą część zadań w tym sektorze. Nieprzypadkowo przy projekcie Bałtyk 1, największej farmie II fazy, Polenergia ambitnie zakłada, że udział polskich dostawców może sięgnąć nawet 45%. To właśnie takie liczby pokazują, że mówimy o realnej, a nie symbolicznej roli polskich przedsiębiorstw w budowie offshore.
„Offshore jest drogi. Poza tym – będzie atom”
Często słyszymy, że offshore to droga technologia i że lepiej postawić na atom. Jednak rozwój wielkoskalowych odnawialnych źródeł energii, w tym morskich farm wiatrowych, działa stabilizująco na rynek. Energia z wiatru ma bardzo niskie koszty krańcowe, dzięki czemu obniża ceny hurtowe, gdy tylko pojawia się w systemie. W praktyce oznacza to, że im większy udział OZE, tym niższe ryzyko gwałtownych wzrostów cen energii. Szacunki pokazują, że rozwój pierwszej i drugiej fazy morskich farm wiatrowych może znacząco obniżyć hurtowe ceny prądu w Polsce, a w scenariuszu pełnego wykorzystania potencjału Bałtyku rachunki dla firm i gospodarstw domowych byłyby wyraźnie niższe niż w sytuacji, gdybyśmy pozostali przy dotychczasowym miksie opartym na węglu i gazie.
Co więcej, pierwsza energia z Bałtyku popłynie do polskich gospodarstw już w 2027 r., podczas gdy pierwsze bloki atomowe mają pojawić się dopiero w połowie lat 30. W tym samym okresie z systemu będą stopniowo znikały kolejne jednostki węglowe, które kończą swój cykl życia technicznego. Offshore staje się więc źródłem, które realnie może wypełnić powstającą lukę i zapewnić stabilne dostawy prądu w momencie największego ryzyka niedoborów. W praktyce nie ma dziś innej alternatywy, która w podobnej skali i tempie mogłaby odpowiedzieć na potrzeby polskiej gospodarki.
Oczywiście offshore i atom nie są technologiami konkurencyjnymi, lecz uzupełniającymi się. Polska potrzebuje obu – wiatr z Bałtyku zapewni duże wolumeny zielonej energii w ciągu kilku lat, a atom stanie się stabilnym fundamentem miksu w perspektywie daleko długoterminowej. Warto przy tym pamiętać, że offshore może działać w zupełnie innej skali niż lądowe odnawialne źródła.
„Offshore szkodzi środowisku”
Pojawiają się zarzuty, że farmy wiatrowe na morzu to zagrożenie dla ekosystemów. Padają argumenty, że turbiny płoszą ryby, niszczą siedliska ptaków, a podmorskie kable dewastują środowisko. Jak jest naprawdę? Marta Porzuczek, dyrektorka ESG w Polenergia, argumentuje, że projekty Bałtyk 2 i Bałtyk 3 są realizowane zgodnie z najlepszymi międzynarodowymi praktykami. Kable prowadzi się metodą bezwykopową, aby minimalizować ingerencję w cenne przyrodniczo tereny. W trakcie montażu fundamentów stosuje się technologię bąbelkową, która redukuje podwodny hałas i ogranicza zakłócenia dla ryb i ssaków morskich, a trasy lotów ptaków są uwzględniane w projektowaniu infrastruktury. Inwestorzy przeprowadzili szeroko zakrojone, szczegółowe oceny oddziaływania na środowisko oraz uzyskali wszystkie wymagane decyzje.
Bałtyk 2 i 3 realizowane są w połowie przez polskie firmy: prywatną Polenergię oraz państwowe Orlen i PGE, a skala inwestycji to łącznie ponad 80 mld zł.
Foto: Shutterstock
Co więcej, podwodne części morskich turbin z czasem stają się siedliskiem dla wielu organizmów, tworząc coś na kształt sztucznych raf. Już po kilku latach pojawiają się tam małże i inne gatunki bentosowe, które przyciągają ryby i wspierają lokalną bioróżnorodność. Ponadto energia pozyskiwana z morskich farm wiatrowych zastępuje wysokoemisyjne źródła, ograniczając presję na klimat, a w wielu miejscach wspiera odbudowę ekosystemów morskich. Efekt netto offshore jest więc korzystny na wielu poziomach: dla środowiska, klimatu i lokalnej bioróżnorodności.
Mity na temat offshore powracają w debacie publicznej, jednak dzięki zastosowaniu odpowiednich zabezpieczeń wpływ na środowisko jest minimalny, a korzyści realne i trwałe. Polska stoi dziś u progu jednego z największych programów inwestycyjnych w historii, a morskie farmy wiatrowe stają się realnym źródłem energii, pracy i nowych kompetencji. W miarę jak projekty wchodzą w fazę budowy, a polskie firmy umacniają swoją pozycję w łańcuchu dostaw, staje się jasne, że offshore może zdecydować o zrównoważonym rozwoju polskiej gospodarki w kolejnych dekadach.