Cena złota po raz pierwszy przebiła poziom 4000 dol za uncję i wciąż rośnie. To historyczny szczyt, którego osiągnięcie zdaniem części analityków sygnalizuje coś więcej niż tylko niepokój na rynku. „Jesteśmy świadkami czegoś, co może być jednym z najważniejszych momentów w historii globalnych finansów, a o czym prawie się nie mówi” – mówi jeden z analityków.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Cena złota wzrosła o ponad 50 proc. od stycznia. Jest to spowodowane nietypowym splotem okoliczności – banki centralne nadal gromadzą zapasy kruszcu, a inwestorzy wycofują się z dolara amerykańskiego. Analitycy rynku towarowego powołują się na rzadką zbieżność: gołębią politykę pieniężną [obniżki stóp procentowych, które ułatwiają zaciąganie kredytów – przyp. red.], rosnące napięcia geopolityczne i stałą erozję zaufania do instytucji na całym świecie.
Giovanni Staunovo, analityk rynku towarowego w UBS, powiedział „Newsweekowi”, że wzrost cen złota jest napędzany zarówno przez banki centralne, jak i prywatnych inwestorów zabezpieczających się przed coraz głębszymi obawami.
– Na ten popyt korzystnie wpłynęło zaufanie rynku do tego, że obniżki stóp procentowych przez Rezerwę Federalną będą kontynuowane, utrzymująca się słabość dolara amerykańskiego oraz uporczywa niepewność geopolityczna – dodaje Staunovo.
Dlaczego ceny złota rosną? Przyczyny są inne niż kiedyś
W przeciwieństwie do poprzedniej hossy z lat 70. – kiedy to głównym czynnikiem napędzającym wzrost cen złota była inflacja – dzisiejsze zwyżki wydają się mieć głębsze, strukturalne korzenie. – Cena złota powyżej 4000 dol. przypomina lata 70., ale obecne czynniki wzrostu są inne – mówi „Newsweekowi” strateżka ds. handlu surowcami Ewa Manthey. – To rosnące zadłużenie, napięcia fiskalne i zanikające zaufanie do polityki. Mniej chodzi o ceny, a bardziej o zaufanie do systemu.
Nie wszyscy jednak uważają wzrost cen złota za stabilny. Michael Bordo, profesor ekonomii na Uniwersytecie Rutgersa i współpracownik w Stanford’s Hoover Institution, sugeruje „Newsweekowi”, że obecny wzrost może nie mieć rynkowego uzasadnienia.
– Odkąd prezydent Nixon zamknął „złote okno” [zakaz wymiany dolarów na złoto – przyp. red.] w sierpniu 1971 r., a Departament Skarbu USA przestał wiązać dolara ze złotem na poziomie 35 USD za uncję, cena złota wahała się swobodnie – mówi Bordo. – Ruch cen złota odzwierciedla podstawy rynku – takie jak popyt na biżuterię i popyt przemysłowy wobec możliwości wydobycia nowego złota. Złoto było zabezpieczeniem przed inflacją i bezpieczną przystanią w czasach globalnej niepewności – wyjaśnia ekonomista.
Bordo zauważa, że ostatni wzrost cen szlachetnego metalu „odzwierciedla światową niepewność wynikającą z różnych sporów – wojny handlowej między USA a Chinami, ceł Trumpa, ich wpływu na inflację i produkcję w USA, z polityki imigracyjnej USA zmniejszającej podaż siły roboczej i potencjalnie realnego wzrostu oraz ataków obecnej administracji na niezależność Rezerwy Federalnej – co może zagrozić długoterminowej zdolności obsługi zadłużenia USA i dalszej dominacji dolara”.
Jednak dla wielu obserwatorów ruch na złocie zwiastuje coś bardziej mrocznego.
Historyczne wzory i ceny złota. To sygnały ostrzegawcze
Komentator finansowy Arnaud Bertrand w szeroko udostępnianym poście na X zwrócił uwagę na pewien wzorzec. Wskazał, że podwojenie ceny złota w walucie rezerwowej [dziś taką walutą jest dolar – przyp. red.] jest historycznie rzadkie i często poprzedza głębokie zmiany polityczne.
„Upadek Rzymu, upadek hiszpańskiego imperium, rewolucja francuska, koniec Bretton Woods [międzynarodowego systemu walutowego, który funkcjonował po II wojnie światowej i załamał się po zawieszeniu wymienialności dolara na złoto w latach 70. – przyp. red.]… to w rzeczywistości transfer prawdziwego bogactwa od biedoty do bogatych elit, które chronią się [nabywając] złoto” – napisał Bertrand. „Jesteśmy świadkami czegoś, co może być jednym z najważniejszych momentów w historii globalnych finansów, a o czym prawie się nie mówi” – dodał.
W niedawnej analiza Seeking Alpha [popularny serwis publikujący informację o rynkach finansowych – przyp. red] powtórzono te podobieństwa, argumentując, że wzrost cen złota powinien być postrzegany nie tylko jako sygnał finansowy, ale jako oznaka głębokich niepokojów cywilizacyjnych. Autor analizy porównał Stany Zjednoczone w 2025 r. do historycznych imperiów – rzymskiego, osmańskiego, brytyjskiego. Osłabienie waluty i rosnące ceny złota były w ich przypadku „sygnałami ostrzegawczymi” przed ostatecznym upadkiem.
Inne gwałtowne skoki cen złota zbiegły się w czasie z okresami kryzysu geopolitycznego. W 1979 i 1980 r. złoto gwałtownie drożało w związku z dwucyfrową inflacją, rewolucją irańską i sowiecką inwazją na Afganistan – wydarzeniami, które pomogły zakończyć erę Bretton Woods i wywołały wstrząsy gospodarcze na całym świecie.
W 2011 r. ceny złota ponownie wzrosły podczas kryzysu zadłużenia w strefie euro i obniżeniu ratingu kredytowego USA po kryzysie finansowym. Załamanie gospodarcze wywołane pandemią w 2020 r. wywołało kolejny poważny skok cen złota. A w 2025 r. znów gwałtownie one rosły, gdy rynki przetrawiły eskalację globalnych konfliktów, obniżki stóp procentowych i nieustanne napięcia handlowe.
Wśród historyków ten wzorzec jest dobrze znany. Mike Duncan, gospodarz podcastów „The History of Rome” i „Revolutions”, powiedział magazynowi „Rolling Stone”, że Stany Zjednoczone wykazują klasyczne oznaki imperium, które ma za sobą szczyt potęgi. – Każdy ma swój okres przydatności do spożycia – powiedział Duncan. – W końcu wkraczasz w fazę jakiegoś upadku…”.
Duncan dostrzega silne podobieństwa między schyłkiem republiki rzymskiej a współczesną Ameryką – rosnące nierówności, konflikty o to, kto może być obywatelem i erozja instytucjonalnych norm przez elity. – Mamy ogromne dysproporcje w bogactwie i nierówności dochodów – powiedział Duncan. I tłumaczył, że w Rzymie po całkowitej zmianie systemu zachowano pozory republiki. – Ale liczy się to, co dzieje się pod tą fasadą – dodawał.
Cykle upadku
Peter Turchin, historyk i teoretyk danych z Uniwersytetu Connecticut doszedł do podobnych wniosków, ale punkt wyjścia był inny. W proroczej prognozie z 2010 r. Turchin wykorzystał modelowanie strukturalno-demograficzne, aby przewidzieć, że Stany Zjednoczone wejdą w okres głębokich niepokojów rozpoczynających się około 2020 r. Jako czynniki wyzwalające podał nadprodukcję elit [to sytuacja, w której społeczeństwo jest w stanie wykształcić o wiele więcej potencjalnych członków elity, niż może ich wchłonąć system władzy – przyp. red.], stagnację płac i napięcia fiskalne. – Wszystkie te trendy tylko zyskują na sile – mówi „Newsweekowi”.
Turchin nie śledzi cen złota, ale niestabilność polityczną i społeczną. Uważa, że Ameryka wkroczyła w coś, co nazywa „rewolucyjną sytuacją”, w której długotrwały stres systemowy nie może być dłużej powstrzymywany. – To nie jest przepowiednia – mówi. – To modelowanie pętli sprzężeń zwrotnych, które powtarzają się z niepokojącą regularnością.
Turchin ostrzega, że rozczarowanie wśród dobrze wykształconych, ale instytucjonalnie wykluczonych grup – co nazywa radykalizującą się „klasą wiedzy” – przyspiesza. Niedawne zwolnienia w sektorze publicznym, rosnąca przemoc polityczna i cięcia w szkolnictwie wyższym tylko pogorszyły ten trend.
Duncan zgadza się z szerszą diagnozą. – Kiedy systemy nie są już w stanie dostosować się do obecnych okoliczności, powstaje rodzaj niekompetencji, która prowadzi do całkowitego i kompletnego przewrotu społecznego.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
