„Mówię wam, jeśli nie odejdziecie od oszustwa zielonej energii, to wasz kraj upadnie” — ostrzegł prezydent USA Donald Trump na forum ONZ. Te słowa oddają całą ideę jego polityki energetycznej — tej na potrzeby krajowe i światowe.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że z nami jesteś!
Foto: Newsweek
Politycy i media przywykli już do tego, że prezydent USA przemawia w specyficzny sposób. Jednakże nawet znawcy retoryki Donalda Trumpa byli pod wrażeniem jego wystąpienia podczas 80. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ, gdy krytykował energetykę bezemisyjną i trywializował problem zmiany klimatu. Na Trumpa posypały się od razu głosy krytyki — i słusznie, bo jego twierdzenia były sprzeczne z dobrze ugruntowaną wiedzą inżynieryjną i naukową. Ale warto osadzić słowa prezydenta USA w szerszym kontekście, gdyż wtedy widać kompleksowo jego energetyczną agendę — agendę, która polega na prowadzeniu walki na dwóch frontach jednocześnie.
„Drill, baby, drill”
Pierwszym frontem energetycznych zmagań Donalda Trumpa jest jego własny kraj, który w ciągu ostatnich 10 lat przeszedł istotną transformację energetyczną. Przez dekadę węgiel — tradycyjny fundament amerykańskiego miksu energetycznego — został w USA zdeklasowany jako źródło energii przez wzrost popularności gazu i źródeł odnawialnych. Szczególnie prężny rozwój notują ostatnio właśnie OZE — aż 91 proc. nowych mocy zainstalowanych w amerykańskiej energetyce w I połowie 2025 r. to źródła odnawialne (głównie fotowoltaika). W Stanach działa też ponad 154 GW mocy w energetyce wiatrowej, co daje im trzecie miejsce w globalnym zestawieniu wiatrakowych potentatów (po Chinach i UE). OZE stają się w Ameryce coraz popularniejsze, gdyż wywierają presję konkurencyjną na rynkową cenę energii. Zauważyły to np. takie stany jak Teksas, który jest obecnie największym zagłębiem źródeł odnawialnych w USA — stało się tak m.in. dzięki przeszczepieniu niektórych rozwiązań z Europy, chociażby systemowi podobnemu do zielonych certyfikatów.
Taki proces — w oczach obecnej amerykańskiej administracji — rodzi jednak spore problemy natury politycznej. Coraz szybsze odchodzenie od paliw kopalnych jest bowiem sprzeczne z wyborczymi hasłami Donalda Trumpa (najsłynniejsze z nich to „Drill, baby, drill”). A także z interesami grup, które hojnie wspierały kampanię kandydata republikanów — chodzi np. o przemysł naftowy. Żeby spowolnić trend dekarbonizacji, Trump chwyta się różnych rozwiązań. Wyprowadził USA z porozumienia paryskiego, i to po raz drugi; pierwszy raz zrobił to w 2020 r. Wprowadził stan „narodowego zagrożenia energetycznego”, co uprawnia go do ręcznego sterowania gospodarką energetyczną i regulacjami środowiskowymi. Wydał też szereg aktów prawnych mających na celu zwiększenie produkcji paliw kopalnych, jednym z nich jest rozporządzenie wykonawcze mające wskrzesić przemysł „pięknego, czystego węgla”.
Republikanie krytykują Trumpa
Jednakże to wszystko może nie wystarczyć. Już teraz amerykańska Energy Information Administration spodziewa się, że produkcja węgla w USA spadnie w 2025 r. do 483 mln ton (czyli o 5 proc. r/r), a w przyszłym roku ma spaść do 467 mln ton (czyli kolejne 3,3 proc. r/r). Jeśli zaś chodzi o wzrosty wydobycia ropy, to Trumpowi udało się podbić produkcję dzienną do rekordowego wymiaru — 10 października odnotowano dzienny uzysk 13,629 mln baryłek. Ale ta sytuacja jest zależna od rynkowej ceny surowca. Analitycy ostrzegają, że na rynku już teraz jest nadpodaż ropy, co może prowadzić do załamania jej cen, a w konsekwencji — ograniczenia produkcji. Tak się akurat złożyło, że dokładnie w dniu bicia rekordu ceny ropy spadły poniżej 60 dol. za baryłkę, co było poziomem najniższym od pięciu miesięcy.
Działania Trumpa w kwestii energetyki wywołały też głosy krytyki na łonie jego własnej partii. Przeciwko utworzeniu w Departamencie Energii narodowej rady ds. węgla zagłosowała trójka republikanów (Nicole Malliotakis i Nick LaLota ze stanu Nowy Jork oraz Brian Fitzpatrick z górniczej bądź co bądź Pensylwanii). A senator Thom Tillis, republikanin z Karoliny Północnej, stwierdził nawet, że wysiłki administracji i tak nie ożywią przemysłu węglowego. Podobnego zdania jest Lisa Murkowski, republikanka z Alaski. Z kolei Spencer Cox, republikański gubernator Utah, skrytykował wycofanie zgody na budowę farmy fotowoltaicznej o mocy 6 GW: „W ten sposób przegrywamy wyścig zbrojeń w AI i energii z Chinami” — stwierdził.
Media pokroju Politico coraz częściej donoszą o konfliktach między prezydentem a sekretarzem energii Chrisem Wrightem. Ich tłem mają być m.in. działania wymierzone w OZE.
Ograniczyć wpływy Pekinu
Wyzwania wewnętrzne to jednak tylko podbudowa pod prawdziwe cele energetyczne Donalda Trumpa — te leżą poza granicami USA. Łączy je jeden wspólny mianownik: Ameryka ma osiągnąć dominację energetyczną w eksporcie.
Trudno się dziwić takiej polityce Waszyngtonu — kraj, który ma pod dostatkiem tanich surowców energetycznych, chce je sprzedawać innym; podobnie rzecz się ma np. z technologiami amerykańskich reaktorów jądrowych. Jeszcze trudniej dziwić się ostrym słowom prezydenta skierowanym do sojuszników w kwestii kupowania rosyjskich nośników energii. Trump powtarzał je w ONZ, a także przy wielu innych okazjach i naprawdę nie da się odmówić sensu w nawoływaniu do porzucenia energetycznych relacji handlowych z Rosją. Dotyczy to zwłaszcza krajów, które korzystają z amerykańskiego parasola ochronnego, czyli np. Niemiec (tylko w zeszłym roku RFN zapłaciła za rosyjski gaz ponad 7 mld euro), ale obrywa się za to także takim państwom jak Indie.
Jednakże Rosja jawi się tu coraz bardziej jako jedynie pozorny punkt odniesienia. Nic dziwnego, w końcu utraciła ogromną część wpływów energetycznych np. w Europie, a teraz traci własne zaplecze rafinerii ze względu na ataki dronowe Ukrainy. Natomiast w retoryce prezydenta USA coraz mocniej widać, że jego polityka energetyczna koncentruje się na Chinach. Doktryna dominacji energetycznej dotyczy nie tyle poszerzenia możliwości handlowych Stanów Zjednoczonych na polu sprzedaży ropy czy gazu, ale też ograniczenia wpływów Pekinu.
Klarownym sygnałem był „list do państw NATO” opublikowany przez Trumpa w social mediach, z którego można było wyczytać przestrogę przed uzależnianiem się od Chin. Wagę tych słów prezydenta podkreśliła odpowiedź chińskich władz z października — zacieśnienie kontroli w eksporcie metali ziem rzadkich. To wszystko ma kluczowe znaczenie dla Europy, będącej głównym partnerem Amerykanów w światowych rozgrywkach. Europejczycy — przez brak własnej polityki przemysłowej — uzależniają się bowiem od chińskich technologii transformacji energetycznej, napędzając przy tym gospodarkę ChRL i dając Pekinowi do ręki taką samą (a może nawet groźniejszą) smycz, jaką dekady temu wręczyli Moskwie.
Taka sytuacja sprawia, że Chiny mogą łatwiej skracać dystans gospodarczy względem Ameryki. Według danych (I półroczne 2025 oraz cały rok 2024) ChRL zarabia więcej na eksporcie technologii bezemisyjnych niż USA na eksporcie paliw kopalnych. I to pomimo faktu, że w ubiegłym roku Ameryka eksportowała rekordową ilość ropy, a technologie pokroju paneli fotowoltaicznych czy baterii gwałtownie taniały. W 2024 r. różnica w tym zakresie sięgnęła 30 mld dol., obecnie, po sześciu miesiącach roku 2025 jest to już 40 mld dol. Kolejna połowa bieżącego roku może się cechować jeszcze większym rozstrzałem, bo Chiny pobiły swój rekord wartości eksportu — w sierpniu sprzedały za granicę technologie bezemisyjne o wartości 20 mld dol. Waszyngton nie może pozostawać bierny wobec tych danych.
To już inny świat
Patrząc na dwa fronty energetycznej wojny Donalda Trumpa, widać wyraźnie, że ma on spójną wizję rozwoju amerykańskiej i światowej energetyki, ale obarczona jest ona pewną poważną wadą: coraz mniej przystaje do rzeczywistości.
Kiedy Trump po raz pierwszy zamieszkał w Białym Domu, świat był zupełnie inny. Na Bałtyku szykowano się do budowy Nord Stream 2, Chiny praktycznie nie eksportowały samochodów elektrycznych, panele fotowoltaiczne były traktowane jako wciąż kosztowne rozwiązanie dla pasjonatów. Jednak w ciągu tych niespełna 10 lat wszystko się zmieniło. Europa przedstawiła plany neutralności klimatycznej i zmarginalizowała energetyczny eksport z Rosji. Chiny stały się głównym graczem na polu źródeł odnawialnych i prawdopodobnie w tym roku po raz pierwszy obniżą transformacją energetyczną swoje emisje CO2. Panele fotowoltaiczne staniały o 90 proc. w stosunku do roku 2010 i o 99,8 proc. w stosunku do roku 1975. To prawdziwa rewolucja — i Ameryka musi odnaleźć swoje miejsce w niej, zwłaszcza że nad wszystkim tyka złowieszczy zegar zmiany klimatu. Z tej perspektywy można się zastanowić, czy arsenał, jaki Donald Trump zabrał na swoje dwa fronty, nie jest po prostu przestarzały.