Żyjemy w kulturze, która obsesyjnie promuje indywidualizm, to jednak nie sprzyja byciu w relacjach. Tymczasem to właśnie w bliskich relacjach możemy doświadczać pozytywnego wpływu miłości. Jak o nie dbać, by miłość mogła wypełnić swoją prozdrowotną funkcję?
Newsweek-Psychologa-Dorosly
Foto: Materiały prasowe
Współcześnie promuje się bycie „zdrowym” egoistą, „stawianie granic”, zachęca się w narracji społecznej do budowania zdrowych nawyków. Słyszymy „dbaj o siebie”, „trenuj”, „zdrowo się odżywiaj”, „uprawiaj mindfulness”. To wszystko ważne, ale jest coś, co jest niezbędnym elementem owej zdrowej układanki — miłość. Nie chodzi tu tylko o miłość romantyczną, lecz o każdą relację, w której czujemy się widziani, ważni i bezpieczni. Nauka nie ma wątpliwości, że to właśnie miłość sprawia, iż ludzie nią otoczeni rzadziej chorują, szybciej wracają do zdrowia po zabiegach, mają silniejszy układ odpornościowy, żyją dłużej. Bo miłość to nie fanaberia emocjonalna, to biologiczna potrzeba, tak samo realna jak potrzeba snu czy jedzenia.
Naturalna witamina M
Sheldon Cohen — psychoneuroimmunolog, założyciel Laboratory for the Study of Stress, Immunity, and Disease w Pittsburghu, przeprowadził ciekawy eksperyment: zbadał poziom stresu u ludzi, a następnie podał im do nosa wirusa przeziębienia. Brzmi nieetycznie i okrutnie? Być może, niemniej wszystko odbyło się legalnie — uczestnicy wyrazili zgodę na udział w badaniu, a nauka poszła do przodu. Badanie pokazało, że im wyższy poziom stresu, tym wyższe prawdopodobieństwo rozchorowania się i rozwoju intensywnych objawów infekcji. Zespół Cohena odkrył, że chroniczny stres obniża odporność organizmu, który staje się łatwiejszym łupem dla różnych rodzajów chorób. Jednak okazało się, że nie każdy żyjący w stresie uczestnik badania był równie narażony na rozwój choroby. Najbardziej chorowali ci, którzy czuli się osamotnieni, porzuceni. Osoby w dobrych relacjach, a więc ci, którzy mieli bliski związek lub silne wsparcie społeczne — często nawet nie mieli objawów, mimo że wirus faktycznie dostał się do ich organizmu. Badacze odkryli dodatkowo, że jednym z konkretnych „leków” dających efekt terapeutyczny dobrej relacji było przytulanie. Analizy statystyczne pokazały, że przytulanie się odpowiadało za około jedną trzecią łagodzących infekcję efektów wsparcia społecznego.
Najnowszy Newsweek Psychologia jest już dostępny w kioskach
Foto: Materiały prasowe
Nie zawsze jednak bliskie osoby, takie jak partner, mama czy przyjaciel, mogą być z nami fizycznie. Wyniki badań pokazują, że pozytywnego wpływu miłości możemy także doświadczyć na odległość. Rozmowa z bliską osobą przez telefon podnosi poziom oksytocyny i obniża kortyzol. Okazuje się, że nawet patrzenie na zdjęcie ukochanego człowieka może dać podobne efekty. W jednym z eksperymentów osoby trzymające partnera za rękę odczuwały mniejszy ból podczas zanurzenia dłoni w lodowatej wodzie. Jednak gdy partnera fizycznie nie było w miejscu badania, wystarczyło jego zdjęcie. Nasz mózg reaguje na samą reprezentację miłości, stając się środkiem przeciwbólowym dostępnym bez recepty.
Dlaczego miłość leczy
Miłość reguluje pracę naszego układu nerwowego. Gdy jesteśmy przy kimś bezpiecznym — ciało przełącza się z trybu walki lub ucieczki na tryb odpoczynku i regeneracji. Aktywuje się układ przywspółczulny, spada napięcie mięśni, oddech się wyrównuje. Gdy czujemy się kochani, jesteśmy także bardziej pewni siebie, spokojniejsi, silniejsi. Równowaga psychiczna i mniejsza pobudliwość układu nerwowego doświadczane w sytuacji bycia w dobrej relacji sprawiają, że nasze ciało lepiej gospodaruje zasobami (takimi jak hormony i neuroprzekaźniki) regulującymi stany zapalne, a przez to zmniejsza się nasza podatność na choroby i zwiększa siła walki układu odpornościowego z wirusami i bakteriami.
Jednak nie każda relacja z definicji będzie działać terapeutycznie. Zła relacja potrafi truć jak najgorsza toksyna i może stać się chronicznym stresorem. A chroniczny stres to nie tylko „gorszy nastrój”, to fizjologia: stale podwyższony kortyzol, stan zapalny w ciele, rozregulowany układ odpornościowy. Innymi słowy — zła relacja dosłownie rozkłada nas od środka.
Jedno z najbardziej znanych badań w tym obszarze przeprowadziła Janice Kiecolt-Glaser (Ohio State University), pionierka psychoneuroimmunologii. Badała ona proces gojenia się ran u małżeństw. Eksperyment wyglądał następująco — każdej parze zrobiono niewielkie nacięcie skóry (lub mikrouraz w jamie ustnej) w warunkach laboratoryjnych, następnie przez kilka dni obserwowano tempo gojenia. W kolejnym kroku połowę par poproszono, aby w najbliższych dniach rozmawiały ze sobą wspierająco, z czułością. U drugiej połowy badanych celowo prowokowano trudną rozmowę, konflikt, wypominanie win, krytykę. Wyniki badania pokazały, że u par, które się wspierały — rana goiła się istotnie szybciej. U tych zaś, które się kłóciły — proces gojenia był nawet o 60 proc. wolniejszy. Mało tego, u tych „kłócących się” wykryto wyższy poziom cytokin prozapalnych, czyli substancji zwiększających stan zapalny w organizmie. A przewlekły stan zapalny to wyższe ryzyko chorób serca, cukrzycy, depresji, autoagresji układu odpornościowego, a nawet nowotworów. To nie przenośnia — zła relacja naprawdę „zjada”, niszczy nas od środka. Co więcej, jest nawet bardziej szkodliwa niż brak relacji. Dlaczego? Bo mózg traktuje odrzucenie i konflikt w związku tak jak ból fizyczny. W badaniach neuropsychologicznych (prowadzonych między innymi przez Naomi Eisenberger i in.) widać, że ten sam obszar mózgu — kora przednia zakrętu obręczy — aktywuje się zarówno przy bólu fizycznym, jak i przy odrzuceniu społecznym.
Zdrowa miłość to bezpieczna baza. Toksyczna oznacza pole ciągłej walki. W zdrowej relacji układ nerwowy może odpocząć, a w toksycznej — jest w stanie wojny 24/7. Dlatego ludzie w toksycznych związkach częściej chorują, mają gorszy sen, trudniej im schudnąć, trudniej im zajść w ciążę, częściej mają depresję i lęki, a nawet szybciej się starzeją.
Dobra relacja to nie cud
Wiele osób myśli o miłości jak o losowaniu na loterii: „Jednemu trafi się dobra, a drugi ma pecha i dostaje toksyczną relację”. Problem w tym, że to mit romantyczny, ale psychologicznie kompletnie nieprawdziwy. Dobra relacja to nie cud, lecz proces. Nie „traf”, tylko styl funkcjonowania, sposób komunikacji, gotowość do uczenia się, regulowania emocji, naprawiania konfliktów, brania odpowiedzialności. Możemy spotkać najbardziej fantastycznego partnera świata — i zniszczyć tę relację brakiem uważności, pogardą, unikaniem rozmów, wyśmiewaniem, traktowaniem siebie jak wrogów. Możemy też spotkać kogoś przeciętnego — i zbudować z nim coś niezwykle głębokiego, bezpiecznego i rozwijającego.
Miłość naprawdę leczy. Ale tylko wtedy, gdy nie będziemy traktować jej jak szczęśliwy traf, ale jako odpowiedzialność, codzienną praktykę uważności, szacunku i wspólnego wysiłku. Decyzję, że chcę widzieć drugiego człowieka. Codziennie. Wówczas miłość przestaje być iluzją, romantycznym mitem, a staje się konkretną siłą pomagającą przetrwać to, czego sami byśmy nie unieśli.
dr Ewa Jarczewska-Gerc — psycholog Uniwersytetu SWPS. Specjalizuje się w psychologii motywacji. Zajmuje się zagadnieniem efektywności i wytrwałości w działaniu oraz wpływem stymulacji umysłowych na wykonywanie zadań. Bada związki pomiędzy różnymi formami myślenia i wyobrażania sobie a efektywnością i wytrwałością w działaniu
