Córka Julii ma 14 lat i robi jej awantury o pieniądze. „Boję się, co będzie dalej”

Joanna wypłaca córce niską tygodniówkę. — Żeby ją nauczyć oszczędzania — mówi.

14-latka dostaje tygodniowo 30 zł, co daje 120 zł w miesiącu. To wystarczy pewnie na „Maczka dla paczki” i Chicken Boxa w KFC. Oczywiście, że to mało. Dlatego Joanna założyła córce subkonto przy swoim rachunku bankowym. Nastolatka ma tam do dyspozycji dodatkowe 200 zł miesięcznie. Pieniądze są „na sytuacje awaryjne” — na przykład wtedy, gdy „padnie komunikacja miejska” i trzeba zamówić taksówkę, żeby zdążyć ze szkoły na dodatkowy angielski.

Pytam Joannę, jak często „pada” komunikacja miejska? — Dosyć często — śmieje się matka. — Ale nie zostawię córki bez środków w mieście, kiedy może wydarzyć się coś nagłego.

Pieniądze od najmłodszych lat

Rodzice bardzo różnie rozumieją rolę kieszonkowego. Płacą od symbolicznej kwoty „na drobne”, aż po budżet, z którego dziecko ma pokrywać również codzienne wydatki. Część trzyma się symbolicznych zasad. Mariusz od piątych urodzin wypłaca córce co tydzień tyle złotych, ile ona ma lat — dziś to 14 zł.

— Córce na kieszonkowym nie zależy. Dostaje od rodziny i dziadków taką kasę, że kupi sobie każdy ciuch, jaki zechce – opowiada.

Dane pokazują, że dostęp do własnych pieniędzy jest wśród dzieci powszechny. Według raportu Banku Pekao „Finansowy świat dziecka 2025” niemal każde dziecko w Polsce w wieku 9–13 lat dysponuje własnymi środkami — dotyczy to 95 proc. badanych. Co najmniej 62 proc. dzieci otrzymuje kieszonkowe regularnie — raz w tygodniu lub raz w miesiącu. To wyraźnie więcej niż dwa lata temu, gdy regularne kieszonkowe deklarowało 55 proc. badanych.

Pozostałe dzieci mogą liczyć głównie na nieregularne wpływy — pieniądze wręczane przy okazji urodzin, komunii czy świąt.

Niemal co piąte dziecko dostaje pieniądze za dobre oceny, a więcej niż co dziesiąte otrzymuje je jako nagrodę za pomoc w domu lub może zatrzymać resztę z zakupów.

Ile kosztuje nastolatka

Choć raport dotyczy młodszych dzieci, pokazuje, że pieniądz stał się nieodłącznym elementem dzieciństwa. Zanim jeszcze pojawią się poważniejsze oczekiwania i wydatki. U starszych nastolatków kieszonkowe pokrywa już koszty ubrań, kosmetyków, imprez i wyjazdów.

Dzieci doskonale zdają sobie z tego sprawę.

— Gdy syn zaczynał czwartą klasę, zapytałam, czy nie chce pieniędzy na markowe sneakersy. Tak, żeby nie wstydził się przed klasą. „Coś ty, mamo. To się liczy dopiero w ósmej klasie” — odparł — opowiada Katarzyna, mama 13-letniego dziś Olka.

Ta świadomość szybko zderza się z możliwościami rodziców. Kieszonkowe coraz bardziej obciąża rodzinne budżety — wraz z wiekiem dziecka rosną oczekiwania dzieci i kwoty, które trzeba na ich spełnienie przeznaczyć.

— Córka ma tylko 14 lat, a już ode mnie żąda kasy na kosmetyki i drogie, markowe ciuchy. Nie pójdzie do szkoły w „zwykłej” bluzie, musi być co najmniej z Croppa. Ja nie noszę Ralpha Laurena, a córka uważa, że ma do tego pełne prawo i robi mi awantury, że mnie na to nie stać — mówi Julia. — Boję się, co będzie dalej. Czy utrzymanie nastolatki musi się wiązać z ciągłymi kłótniami o pieniądze?

Małgorzata z kolei przelewa dwójce swoich licealistów po 150 zł miesięcznie — na konto. Z tego powodu wzięła dodatkowe godziny w pracy. — Ubrania i podstawowe kosmetyki oczywiście dzieciom zapewniam. Kieszonkowe mają na własne potrzeby. Syn odkłada na koncie. Jeszcze nie wie na co. Córka wydaje na bieżąco: na ciuchy albo makeup — mówi matka. Chce spełniać potrzeby swoich nastolatków. Nie ukrywa jednak zmęczenia. — Muszę harować, żeby moje dzieci żyły na konkretnym poziomie.

Ja tak dobrze nie miałam

Z raportu wynika, że dzieci wydają swoje pieniądze przede wszystkim na jedzenie i picie (56 proc.). W dalszej kolejności są wydatki związane z wyjściami z rówieśnikami, na przykład do kina. Na ubrania i obuwie kieszonkowe przeznacza co piąte dziecko. Nieco rzadziej pieniądze idą na kosmetyki (17 proc.) oraz sprzęt elektroniczny (14 proc.) — niemal tyle samo dzieci wydaje je na doładowania do gier online (13 proc.).

Rodzice z kolei lubią podkreślać, że dorastali bez kieszonkowego i właśnie to — ich zdaniem — nauczyło ich samodzielności i zarabiania pieniędzy.

— Jako dziecko nie miałam żadnego budżetu poza pieniędzmi rodziców. Na ekstra ciuchy musiałam coś kombinować albo pożyczałam od koleżanek. Dzięki temu byłam przygotowana do niskobudżetowego życia na studiach — gdy nie miałam na tramwaj, po prostu szłam piechotą — opowiada Anna. Dziś wychowuje dwie nastolatki w miasteczku pod Warszawą.

— W młodszych klasach dostawały kieszonkowe na słodycze. Gdy te potrzeby się skończyły, temat kieszonkowego ucichł. Tym bardziej że dostają różne „obrywki” od dziadków i potrafią same odłożyć na drobne zachcianki — mówi. Obawia się jednak, co będzie, gdy dzieci pójdą do liceum.

— Imprezy, ciuchy, samodzielne wyjazdy — to generuje potworne koszty. Bycie rodzicem nastolatków bardzo się zmieniło i nie da się tego oderwać od zawartości portfela.

Sto złotych i więcej

To dlatego Katarzyna nie wyznaczyła synowi kieszonkowego do dziś. Ale otworzyła mu subkonto przy swoim rachunku bankowym.

— Zasilam to jego konto drobnym wpłatami, tak żeby stale miał do dyspozycji 20-50 zł. Gdy wyjdzie z kolegami, ma na pizzę. Gdy zdarza mu się przekroczyć dostępny budżet, uznajemy na bieżąco bliki — mówi matka. Nie płaci synowi nigdy ani za dobre oceny, ani za pomoc w domu. — Nie chciałam go uczyć interesowności. Uzgodniliśmy, że to nasz wspólny dom i razem musimy o niego dbać. To znaczy, że każde z nas — matka, ojciec i syn, ma swoje obowiązki. I nie mam problemu, czy chodzi o wynoszenie śmieci, czy o sprzątanie pokoju — mówi matka.

Wysokość dziecięcego kieszonkowego najczęściej mieści się dziś w przedziale 50-100 zł. Takie kwoty przeznacza, według raportu Banku Pekao, co trzeci rodzic. Co czwarty wypłaca dzieciom jeszcze więcej — powyżej 100 zł. Rodzice najczęściej tłumaczą te decyzje wiarą w to, że regularne kieszonkowe uczy odpowiedzialności i gospodarowania pieniędzmi.

Kieszonkowe jednak nigdy nie miało służyć utrzymaniu dziecka. Przez dekady było niewielką kwotą przeznaczoną na margines wydatków: drobne przyjemności, pierwsze samodzielne wybory. Nawet gdy zaczęliśmy je traktować jako narzędzie do uczenia samodzielności i gospodarowania pieniędzmi, odpowiedzialność za zaspokojenie podstawowych potrzeb spoczywała wyłącznie na dorosłych.

Dopiero wraz z rozwojem kultury konsumpcyjnej dzieci stały się pełnoprawnymi uczestnikami rynku, a kieszonkowe zaczęło pełnić funkcję realnego dochodu. Z jakim skutkiem?

Co za dużo, to niezdrowo

Są badania, które potwierdzają, że kieszonkowe rzeczywiście jest skuteczną lekcją gospodarności i odpowiedzialności finansowej. Inne pokazują jednak, że samo regularne dawanie dziecku pieniędzy nie musi przekładać się na większą samodzielność ani lepsze nawyki finansowe. I że nie przygotowuje do prowadzenia konta i korzystania z kart kredytowych w dorosłym życiu.

Sprawdzili to m.in.włoscy naukowcy w badaniu „Czy powinniśmy dawać dzieciom kieszonkowe?” z 2018 r. Wzięli w nim udział uczniowie trzecich klas włoskich liceów.

Okazało się, że młodzież dysponująca regularnie kwotą wyższą niż 10 euro tygodniowo częściej paliła papierosy, piła alkohol aż do upicia się i grała w hazard niż ich rówieśnicy, którzy mieli do dyspozycji mniejsze sumy. Odwrotny efekt zaobserwowano u nastolatków otrzymujących pieniądze wyłącznie „na żądanie” i w niewielkich kwotach.

— Skoro daję kieszonkowe, nie interesuje mnie, na co dziecko je wydaje. To są jego pieniądze — mówi mi jeden z rodziców.

Zdaniem włoskich badaczy to właśnie ten model bywa problematyczny. Nie chodzi o same pieniądze, lecz o ich łatwą dostępność przy braku kontroli dorosłych nad sposobem ich wydawania.