„Nie oszczędzamy, tylko racjonalizujemy”. Ze szkoły zostają przedszkole i klasy pierwsze.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Na korytarzu stoi duży, nowoczesny ekran z mobilnym stelażem. Został przywieziony, zanim zapadła decyzja, że w żadnej klasie nie będzie już potrzebny. — Nie likwidujemy wiejskiej szkoły — mówi burmistrz Koziegłów pod Częstochową Jacek Ślęczka. — Stwarzamy tylko tym dzieciom możliwość edukacji w szkole macierzystej.
***
Koniec stycznia, sesja nadzwyczajna Rady Gminy i Miasta Koziegłowy. Zwołana po tym, jak mieszkańcy przypadkiem odkrywają, że gmina planuje likwidację dwóch wiejskich podstawówek. Na sali tłok — po jednej stronie radni, po drugiej wzburzeni rodzice.
— Szkoła podstawowa to fundament dzieciństwa. Jej likwidacja nie jest jakimś neutralnym ruchem organizacyjnym — mówi jeden z ojców.
— O której moje dziecko będzie musiało wstawać na autobus? — pyta inny. — Zamiast się uczyć, będzie spędzać czas w drodze. Jak to się ma do równych szans?
Roksana Szczygieł, germanistka, pedagożka i dyrektorka szkoły w Siedlcu Dużym, podchodzi do mikrofonu. „Przyszłość należy do tych, którzy nie boją się uwierzyć w swoje marzenia” — zaczyna od cytatu. Przemowę ma przygotowaną, ale głos się jej łamie. Dzień wcześniej publikuje na Facebooku zdjęcie: stoi przed szkołą z przypiętymi, ale opuszczonymi skrzydłami.
Po tej sesji — kiedy radni już przegłosują likwidację jej szkoły — skrzydła pokoloruje na czarno. I dostanie ikonki wsparcia z całej Polski. „U nas to samo, trzymaj się!”.
Teraz na sali w Koziegłowach drży jej głos, gdy wymienia radnym nagrody, które zdobyła ze szkołą w ostatnich latach — krajowe i międzynarodowe.
Dwukrotnie eduSensus Education Awards: dla przedszkola, „w którym każde dziecko czuje się ważne i bezpieczne”, i dla szkoły, gdzie „nowoczesność spotyka się z troską i naturą”, nominacja do Global School Price i własna — do Nagrody im. Ireny Sendlerowej „Za naprawianie świata”.
— Uwierzyłam, że mała szkoła w Siedlcu Dużym ma realny potencjał rozwojowy — mówi do radnych i burmistrza. Prosi, żeby decyzja nie była wyłącznie administracyjna.
Ale decyzja już zapadła — szkoła ma zostać ograniczona do przedszkola i klas I-III. Starsze dzieci będą musiały dojeżdżać do większej szkoły w gminnych Koziegłowach. W dokumentach placówka będzie nadal figurowała — jako filia tej miejskiej. W praktyce to już koniec szkoły, jaką zarządzała.
***
W podstawówce w Siedlcu Dużym Marta ma dwóch synów. Młodszy jest na pierwszym etapie edukacji — formalnie mógłby zostać. Starszego decyzja gminy przesunie do miasta. A to właśnie on jest w spektrum.
— W zerówce psycholog mówił jasno: musi być mała szkoła — opowiada matka.
Lokalna szkoła na wsi była strzałem w dziesiątkę. Klasa 16-osobowa i wszystko mają na miejscu: zajęcia z psychologiem, logopedę, integrację sensoryczną. Wcześniej Marta szukała pomocy na własną rękę — jeździła 25 km do Częstochowy, płaciła, traciła czas.
— Był problem z jedzeniem. Spaghetti było w porządku, ale jak kokardki, to już dramat. Frytki? Proste tak, karbowane nie. Po szkolnych zajęciach z gotowania syn łatwiej toleruje różne pokarmy.
Były też lekcje z prasowania.
— W domu nie chciał pomagać. Na pomysł prasowania w szkole stukał się w czoło. Ale po tych zajęciach zauważył, że „to nie takie trudne”. I teraz chętniej angażuje się w domowe zajęcia.
Co się stanie, gdy będzie musiał przejść do szkoły w Koziegłowach, gdzie w jednym budynku — w przedszkolu, podstawówce i liceum — uczy się naraz 450 dzieci?
— Syn boi się większych grup. Unika hałasu, intensywnych zapachów, nie lubi dotykania. Tak dobrze rozwinął się w tej małej szkole. W dużej możemy to wszystko stracić — mówi matka. Wie też, że nie będzie w stanie wozić jednego dziecka tu, drugiego tam. — W efekcie obu będę musiała przenieść.
Tak zrobi wielu rodziców.
Beata Habrzyk bardzo by tego nie chciała.
Jako dziecko uczyła się na miejscu, w Siedlcu Dużym. Wtedy nie było jeszcze ani tak ładnie, ani też nie było dostępu do tych wszystkich zajęć. Jej córka ma teraz w przedszkolu robotykę z klockami Lego, zumbę, gry sportowe, dogoterapię i dodatkowy angielski.
— W miejskim gimnazjum rówieśnicy wytykali mi wieś. To było trudne — mówi Beata. Doświadczyła, że miejskie środowisko postrzega ludzi przez pryzmat tego, ile posiadają i jaką metkę noszą na ubraniach. Nie chce tego dla swoich dzieci. — U nas w Siedlcu tego nie ma — mówi.
***
Przekształcenie szkoły w filię większej jednostki brzmi łagodniej niż likwidacja. I jest na tyle skomplikowaną formułą, że trudno wobec niej protestować. Bo jak to wpisać na transparenty? Rodzice z Siedlca Dużego protestują więc przeciwko „likwidacji” szkoły. Któryś nawet skomponował za pomocą AI żałobny protest song: „W Siedlcu Dużym zgasną światła na korytarzu / choć serce biło tu mocno w naszym kalendarzu”.
Jednak burmistrz Ślęczka powtarza spokojnie:
— Przecież nie likwidujemy.
Taki język wpisuje się w promowaną przez Barbarę Nowacką strategię reagowania na zapaść demograficzną. Według prognoz Głównego Urzędu Statystycznego do 2060 r. liczba dzieci w wieku szkolnym może spaść nawet o 30 proc.
MEN przygotowało więc przepisy, które mają ułatwić nową organizację sieci szkół. Projekt — promowany hasłem „Małe szkoły ważne dla lokalnych społeczności” — zakłada m.in. łączenie klas I-III, jeśli uczy się w nich łącznie nie więcej niż 12 dzieci, oraz tworzenie szkół filialnych, podlegających większym placówkom.
W ustawie jest też pomysł „wykorzystania wolnych przestrzeni szkolnych na potrzeby lokalnych społeczności”: na żłobki, zajęcia dla seniorów czy działania kulturalne. Te rozwiązania — według resortu — mają być alternatywą dla likwidacji szkół, zwłaszcza na terenach zagrożonych wyludnieniem.
***
Dyrektorkę Szczygieł pytam, dlaczego po południu w jej szkole nie ma zajęć dla seniorów ani innych działań kulturalnych. I dlaczego świetlica — w placówce wyposażonej po zęby w sprzęt audiowizualny — jest czynna tylko w czasie godzin lekcyjnych.
— Ktoś musiałby zapłacić za dodatkową pracę nauczyciela, który zostałby w świetlicy — mówi. — Prosiłam o to w gminie, gdy kilkoro rodziców z naszego obwodu uzależniało zapisanie dzieci do szkoły od opieki świetlicowej. Mogli odbierać je dopiero po pracy.
Gmina zgodziła się wydłużyć czas pracy świetlicy — o pół godziny, do godz. 15.
— To nadal za krótko. Rodzice i tak wożą dzieci do szkół, w których świetlica działa dłużej — mówi dyrektorka.
Ta decyzja wraca dziś jako argument przeciwko szkole. Burmistrz wylicza, że 17 dzieci z obwodu szkoły w Siedlcu Dużym uczy się w innych placówkach. Przyznaje jednak, że częściowo jest tak dlatego, że w niektórych rocznikach nie tworzono klas, gdy liczba uczniów spadała poniżej 7. To dlatego szkoła nie ma dziś klasy piątej, siódmej i ósmej.
Zdaniem Szczygieł to właśnie wieloletnia polityka gminy doprowadziła do luk w rocznikach i spadku liczby uczniów. — Ta szkoła była przeznaczona do likwidacji już kilkanaście lat temu — opowiada. Odkąd tu przyszła, próbuje ją odbudować.
— Szkoła zaczęła mi się zapełniać. Wszystkie pierwsze klasy się otwierają, przedszkole mam zajęte do ostatniego miejsca. Przyciągamy uczniów spoza obwodu, a nawet spoza gminy — mówi pani dyrektor.
Ale do szkoły w Siedlcu Dużym chodzi dziś raptem 79 dzieci, w tym 25 przedszkolaków. — Do końca kadencji zebrałabym setkę — zapewnia mnie Szczygieł.
***
— Znam ten scenariusz: zaczyna się od przekształcenia w filię, potem spada nabór, bo rodzice odpływają: albo z przyczyn logistycznych, albo z niepewności, co dalej będzie ze szkołą. Po dwóch, trzech latach takiej szarpaniny urzędnicy mają już gotowy argument, że utrzymywanie filii się nie opłaca, i szkoła jest likwidowana — mówił na sesji w Koziegłowach Marcin Józefaciuk, nauczyciel i poseł wybrany z list Koalicji Obywatelskiej, dziś już niezrzeszony. Jeździ teraz od gminy do gminy — zapraszają go rodzice, którzy bronią lokalnych podstawówek.
Do końca lutego samorządy mają czas na podjęcie uchwał o zamiarze likwidacji szkół. Potem sprawa trafia do kuratora oświaty, a jego opinia jest w tej kwestii wiążąca. — Tych likwidacji będzie teraz strasznie dużo. Samorządowcy wykorzystają niż demograficzny, żeby oszczędzać na szkołach — mówi mi Józefaciuk. I od ręki podsyła informacje o bliźniaczych protestach w trzech gminach w okolicy Gorzowa Wlkp. W tym samym czasie samorządowcy z Tucholi skarżą do wojewódzkiego sądu administracyjnego decyzję kuratora, który nie zgodził się na likwidację dwóch szkół, a władze Miastka zaplanowały już likwidację pięciu z siedmiu podstawówek.
Gdy piszę ten tekst, wiceminister Henryk Kiepura (PSL), dokładnie z okręgu częstochowskiego, publikuje na Facebooku wpis: „Nowa ustawa powstrzyma zamykanie szkół!”.
W tym samym okręgu burmistrz Ślęczka — związany z PiS — odwołuje się do rządowych planów: — Przecież teraz to rząd proponuje takie rozwiązania. My się tylko w ten projekt wpisujemy.
***
Roksana Szczygieł oprowadza mnie po szkole. Wszędzie kolorowo, mebelki jak z żurnala, klocki wypadają z półek. W holu na piętrze kącik z poduchami, kanapą i stolikiem z palet. Są miękkie pufy i podwieszany fotel typu kokon.
— Zaczęliśmy od kącika relaksu. Udało mi się go wyposażyć przy wsparciu rady rodziców — opowiada dyrektorka.
Potem przyszedł projekt szkolnej spiżarni. — Tradycyjne kiszenie kapusty, wspólnie z dziadkami. Szał, muszę powiedzieć. Robimy to do dziś, cyklicznie — dodaje Szczygieł.
Następnie festyn. — Normalnie sąsiada się nie widzi, wszyscy jeżdżą samochodem, ale na festynie można poznać się od nowa.
W międzyczasie szkoła zaczęła sięgać po środki zewnętrzne: na doposażenie, na lepsze warunki. Dziś każda sala ma tablicę multimedialną. Powstał też gabinet terapeutyczny z nowoczesnymi pomocami i programami do pracy z dziećmi i sala do rehabilitacji — gdy do niej zaglądamy po godz. 14, pracuje w niej terapeutka z uczennicą. Udało się zdobyć pieniądze na remont skrzydła na przedszkole, na kapitalny remont łazienek w szkole i nowe schody przy wejściu.
— Kiedy to wszystko już mi się udało, zaczęłam promocję na szerszą skalę. Chciałam pokazać, że taka mała szkoła może robić wielkie rzeczy — mówi Szczygieł. Wtedy właśnie stanęła do konkursów i zebrała nagrody.
To wszystko jednak nie może cieszyć już burmistrza. Gdy szkołę przekształci w filię i straci uczniów starszych klas, będzie musiał zwrócić koszty projektów, które Szczygieł zdobyła z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska — np. 70 tys. zł na ekopracownię i 56 tys. zł za zieloną pracownię.
***
Burmistrza Ślęczkę pytam, ile chce oszczędzić na likwidacji szkoły w Siedlcu Dużym. — Nie mówimy o oszczędnościach, mówimy o racjonalizacji — odpowiada. — Na 1400 dzieci mamy dziewięć szkół podstawowych. A za sześć lat w gminie do pierwszej klasy pójdzie tylko 80 dzieci.
— Tylko dlaczego gmina chce się pozbyć akurat najbardziej dynamicznie rozwijającej się i najlepiej zarządzanej w gminie placówki? — pyta Marek Kawalec, koziegłowski radny z Siedlca Dużego. Walczy o uratowanie szkoły. — Jako jedyna szkoła w gminie mamy przyrost uczniów, jesteśmy najtańsi w utrzymaniu, mamy najmniejsze obłożenie etatowe i do tego pozyskujemy najwięcej pieniędzy i projektów — mówi.
***
Za szkołą tylko pola i las. Duży teren z drzewami, boiskiem i zieloną klasą plenerową zorganizowaną wokół starej wierzby. Jest tuż po godz. 14, w szkole widzę jeszcze przedszkolaki i kilka szóstoklasistek.
— Chciałybyście wyrwać się do szkoły w mieście? — pytam je.
— Niee! — odkrzykują. Jedna z nich dopiero co przeniosła się z takiego molocha na wieś. We wrześniu najpewniej będzie musiała tam wrócić.
