Broni ofiar ludobójstwa, ściga rosyjskie zbrodnie w Ukrainie, a jej klientami byli m.in. prezydent Malediwów i dwie laureatki Pokojowej Nagrody Nobla. Amal Clooney jest nie tylko fenomenalną prawniczką, ale również symbolem nadchodzących zmian. Już 13-14 maja zobaczymy ją w Poznaniu na Impact’26.
Wysiada z samochodu, fale jej ciemnych włosów opadają na plecy niczym kaskada, podnosi głowę i uśmiecha się do fotoreporterów. Błyskają flesze i słychać kliknięcia aparatów. Nie pozuje, pozdrawia ich gestem dłoni, odwraca się i szybkim krokiem zmierza w stronę Międzynarodowego Trybunału Karnego, aby przemawiać w imieniu ofiar ludobójstw. Zdjęcia za chwilę pojawią się we wszystkich serwisach lifestylowych świata, a redaktorki mody dokładnie przeanalizują każdy ich szczegół.
Dla mediów jest wymarzoną bohaterką. Ma oszałamiającą urodę, sukcesy zawodowe, męża gwiazdora, urocze bliźnięta i godną pozazdroszczenia garderobę. Jej klasyczny styl z twistem retro jest chwalony i analizowany na całym świecie. Niechętnie go komentuje. Raz, zapytana o ulubiony rodzaj krawiectwa, odpowiedziała: „It’s Ede & Ravenscroft”, wskazując markę prawniczych tog. Bardzo rzadko też mówi o życiu osobistym, a jeśli już zgadza się na osobisty wywiad, udziela go wspólnie z mężem. I to George opowiada zazwyczaj o ich miłości, małżeństwie i dzieciach.
A Amal? Z wywiadu na wywiad oraz z procesu na proces ma coraz większy wpływ na to, jak postrzegani są prawnicy — a zwłaszcza prawniczki.
Taktyczka pierwszej klasy
Większość z nas po raz pierwszy usłyszała o Amal w 2014 roku, kiedy w mediach gruchnęła wiadomość o jej zaręczynach z George’em Clooneyem. Poznali się rok wcześniej na przyjęciu w jego domu nad jeziorem Como, gdzie została zaproszona przez ich wspólnego przyjaciela. Jako adwokatka specjalizująca się w prawie międzynarodowym i prawach człowieka miała już wówczas na koncie znaczne sukcesy, co zrobiło wrażenie na hollywoodzkim gwiazdorze. Reprezentowała m.in. założyciela WikiLeaks Juliana Assange’a, byłą premier Ukrainy Julię Tymoszenko i doradzała Kofiemu Annanowi w kwestii Syrii.
Po ślubie w Wenecji nie wybrała życia wśród najwyższych hollywoodzkich sfer. Wróciła do pracy i szybko zyskała międzynarodową sławę, reprezentując ofiary masowych okrucieństw. Prowadziła sprawę Armenii dotyczącą ludobójstwa Ormian, kilka spraw Jazydów przeciw Państwu Islamskiemu, broniła ofiar ludobójstwa w Darfurze. Jej znaczącymi klientami byli także m.in. prezydent Malediwów Mohamed Nasheed i dwie laureatki Pokojowej Nagrody Nobla — iracka działaczka na rzecz praw człowieka Nadia Murad oraz filipińska dziennikarka Maria Ressa. „Genialny umysł”, „taktyczka pierwszej klasy”, „żarliwie przywiązana do prawa” i „pełna współczucia dla ludzi, którym ono służy” — napisano na stronie Uniwersytetu Columbia.
Dagmara Miler, prawniczka z Warszawy, przewodnicząca Koła Kobiet przy Okręgowej Radzie Adwokackiej w Warszawie, doskonale pamięta moment, gdy po raz pierwszy usłyszała o Amal w mediach. — To było coś niezwykłego. Ludzi naprawdę interesowały jej kompetencje! Imponowała wiedzą, zaangażowaniem i działalnością na rzecz praw człowieka. Pomyślałam wtedy, że — wow! — może wreszcie jesteśmy w takim momencie, w którym ważniejsze od tego, kto się z kim spotyka, jest to, jak pracuje, jak się kształcił i jakie wartości reprezentuje — mówi.
Zdobyć megafon
Amal urodziła się w Bejrucie w 1978 roku. Jej ojciec był przedsiębiorcą i wykładowcą akademickim, matka dziennikarką zajmującą się m.in. prawami kobiet. Wczesne dzieciństwo Amal przypadło na okres wojny domowej w Libanie i to właśnie wtedy rodzina zdecydowała się na emigrację do Wielkiej Brytanii, do Buckinghamshire. To tam dziewczynka zaczęła edukację.
Amal biegle włada angielskim i dwoma głównymi językami Libanu: arabskim i francuskim. Dyplom z prawa angielskiego uzyskała na St. Hugh’s College w Oksfordzie, a tytuł magistra prawa na Uniwersytecie Nowojorskim.
W 2002 roku została dopuszczona do amerykańskiej palestry, a dokładnie do prestiżowej kancelarii Sullivan & Cromwell w Nowym Jorku. Dwa lata później dostała się na roczny staż w Międzynarodowym Trybunale Karnym dla byłej Jugosławii w Hadze (ICTY), gdzie pracowała nad procesem Slobodana Miloševicia oskarżonego o zbrodnie wojenne.
— Z jej CV jasno wynika, że przez lata konsekwentnie budowała swoją pozycję zawodową — ocenia dr hab. Karolina Wierczyńska z Instytutu Nauk Prawnych PAN. — Pracowała w bardzo dobrych instytucjach prawa międzynarodowego, zdobywała doświadczenie w sprawach o ogromnym ciężarze politycznym i moralnym i uczyła się od najlepszych prawników.
Czy jest typem prymuski i kujonki? Nic na to nie wskazuje. — To, co wyróżnia naprawdę świetnego adwokata w praktyce prawa międzynarodowego, to kreatywność — podkreśla Geoffrey Robertson, współzałożyciel Doughty Street Chambers, w której pracuje Clooney, i jeden z gigantów w tej dziedzinie. Prawo międzynarodowe wymaga wyczucia do syntetycznych powiązań i ucha do zręcznej perswazji. — Amal jest czołową intelektualistką zajmującą się pojęciem uczciwości — podczas procesów, w których nie ma ławy przysięgłych, a czasami nie ma oskarżonego — powiedział w rozmowie z „Vogue”.
— Kiedy świat dowiedział się o niej jako o Amal Clooney, była już uznaną specjalistką w swojej dziedzinie — podkreśla Karolina Wierczyńska. — Małżeństwo z George’em Clooneyem sprawiło raczej, że jej działalność stała się bardziej widoczna. Czasem mówi się, że dostała megafon. To jest bardzo trafna metafora.
Między sądem a czerwonym dywanem
Prawo, zwłaszcza prawo międzynarodowe, wymaga cierpliwości, wielomiesięcznych przygotowań i skrupulatnej analizy materiału dowodowego. W świecie popkultury jest dokładnie na odwrót — liczy się natychmiastowa reakcja, obraz i nagłówek. Amal Clooney świetnie funkcjonuje na obu tych biegunach. Jednego dnia argumentuje przed międzynarodowym trybunałem w sprawach ludobójstwa czy zbrodni wojennych, drugiego dnia staje się bohaterką internetowych dyskusji o stylu.
Amal Clooney od lat otacza mieszanka podziwu, ciekawości i krytyki, która rzadko towarzyszy prawnikom. Laureatka Pokojowej Nagrody Nobla z 2021 Maria Ressa, filipińska dziennikarka, pisała o niej w magazynie „Time”: „Amal Clooney niechętnie mówi o sobie — zamiast tego woli wspierać innych, szczególnie kobiety, wykorzystując siłę prawa”. Jak podkreśliła, największe atuty jej adwokatki to odwaga, empatia, upór i wytrwałość, niezbędne w żmudnej pracy, jaką jest przeglądanie tysięcy dokumentów. Projektantka Donatella Versace podczas gali Albies organizowanej przez Clooney Foundation for Justice ujęła to jeszcze prościej: Clooneyowie „walczą o sprawiedliwość”. A sam George Clooney w wywiadach mówi wprost: „moja żona jest po prostu genialna”.
— Podoba mi się w niej to, że potrafi świadomie wykorzystać zainteresowanie mediów. Nie po to, żeby budować własną popularność, ale żeby wzmocnić przekaz dotyczący spraw naprawdę ważnych — mówi Dagmara Miler.
Popularność prawniczki nie pozostaje bez krytyki. „Jednego dnia nosi kreacje haute couture, a następnego pozywa ISIS. Tak, to zupełnie normalne, nie ma w tym nic dziwnego” — ironizują niektórzy komentatorzy, którzy zarzucają jej zbyt bliskie związki ze światem celebrytów. W sporach politycznych, z konserwatywnej strony, pojawiają się nawet ostrzejsze opinie — że „nie ma moralnego autorytetu, by wypowiadać się w tych sprawach”, a w jednej z medialnych polemik dotyczących Bliskiego Wschodu napisano wręcz, że „Amal Clooney nigdzie nie widać”. Ten kontrast, między podziwem a krytyką, mówi jednak więcej o skali jej obecności w debacie publicznej niż o samej bohaterce. Niewielu prawników wywołuje bowiem emocje, które zwykle zarezerwowane są dla polityków albo gwiazd kina.
— W świecie prawa międzynarodowego rozpoznawalność bywa narzędziem. — Jeśli dzięki temu sprawy dotyczące praw człowieka trafiają do głównego obiegu informacji, to znaczy, że ta popularność została wykorzystana w bardzo dobrym celu. Czynienie z tego zarzutu, wpisuje się w tzw. podwójne standardy. Bardzo często kieruje się go wobec sprawczych kobiet, celem ich uciszenia — dodaje adwokatka Patrycja Kasica, Wiceprzewodnicząca Komisji ds. Równego Traktowania i Standardów Równościowych Okręgowej Rady Adwokackiej Warszawa, nominowana w Konkursie „Adwokatka Roku” 2024.
Wyjście z cienia
Dagmara Miler przyznaje, że sposób mówienia o Amal Clooney zwiastuje zmiany w postrzeganiu prawników, a zwłaszcza kobiet wykonujących ten zawód. — Nasza praca bywa wymagająca i często odbywa się poza światłem reflektorów. Dlatego tak ważne są historie pokazujące, że prawniczka może być jednocześnie świetną specjalistką i osobą, która ma wpływ na debatę publiczną — podkreśla.
Przez wiele lat panowało przekonanie, że dobry adwokat czy prokurator powinien pozostawać w cieniu, a obecność w mediach jest czymś niepożądanym. — W naszym doświadczeniu marka osobista prawnika nie polega na autopromocji. Chodzi raczej o to, że im bardziej jesteśmy rozpoznawalne, tym większy zasięg mają sprawy i inicjatywy, w które się angażujemy — mówi adwokatka Patrycja Kasica. Szczególnie wyraźnie widać to jednak w sprawach dotyczących tzw. litygacji strategicznej. To sprawy, które mają znaczenie nie tylko dla jednej osoby czy jednej instytucji, ale mogą zmienić sposób interpretowania prawa albo wpłynąć na sytuację większej grupy ludzi. — W takich przypadkach widoczność prawnika pomaga nagłośnić problem i nadać mu odpowiednią rangę w debacie publicznej — tłumaczy Patrycja Kasica.
Kariera Amal Clooney bywa dziś przywoływana jako przykład tego, jak prawnicy mogą funkcjonować w przestrzeni publicznej, nie tracąc przy tym profesjonalnej wiarygodności. Ale jest jeszcze coś więcej: jej rozpoznawalność daje też pewien rodzaj bezpieczeństwa — może mówić rzeczy, które dla wielu prawników byłyby ryzykowne, bo jest osobą tak znaną, że trudniej ją po prostu uciszyć czy zignorować.
Chcemy posłuchać Amal
Głos Amal Clooney jest ważny nie tylko globalnie, ale i lokalnie. Jak zauważa Patrycja Kasica, w Polsce bardzo dużo rozmawiamy o równości płci i niskiej reprezentacji kobiet w zawodach prawniczych. Dotyczy to gremiów decyzyjnych, akademickich, zarządów firm, czy tych opracowujących wytyczne przyszłych polityk. — Niestety widzimy „cofkę” praw kobiet. Amal w swoich rzecznictwie używa innej stylistyki, ale zwraca uwagę na ten sam problem globalny: międzynarodowe instytucje powinny lepiej reprezentować kobiety, a osoby doznające przemocy, zwłaszcza seksualnej potrzebują w gremiach decyzyjnych więcej osób rozumiejących ich doświadczenie. Od Amal mającej doświadczenie międzynarodowe i zdecydowanie szerszą perspektywę — chciałabym usłyszeć, jaką ma receptę na ten backlash praw kobiet, i innych grup defaworyzowanych i jakie widzi rozwiązania strategiczne w tej sytuacji — mówi Patrycja Kasica. Interesuje ją też, jak Clooney patrzy na sytuację w Stanach Zjednoczonych: od ograniczeń prawa do aborcji po presję polityczną na środowiska prawnicze.
Innym wyzwaniem, z którymi mierzą się nie tylko Polki, są nierówności w dostępie do stanowisk decyzyjnych i luka płacowa. Kobiety nadal stają przed wyborem między rozwojem kariery a macierzyństwem, zwłaszcza gdy jako młode prawniczki nie mają etatu. — Wiem i doceniam, że coraz więcej ojców to aktywni partnerzy, biorący udział w wychowaniu, ale statystycznie to wciąż kobiety przejmują większą część obowiązków opiekuńczych. Dla kariery prawniczki to, nie jedyne, ale i naprawdę duże, wyzwanie — mówi Dagmara Miler.
A co na to sama Amal? W jednym z wywiadów stwierdziła, że ambicja i odwaga w tym zawodzie nie są luksusem, lecz koniecznością. „Nie powinniśmy mówić dziewczynkom, żeby obniżały swoje ambicje. Powinniśmy zachęcać je do sięgania jak najwyżej”.
Tekst pochodzi z „Impact Magazine”, specjalnego dodatku do majówkowego wydania „Newsweeka”. Wydarzenie Impact ’26 odbędzie się 13-14 maja w Poznaniu