Tysiące migrantów wtargnęło do Hiszpanii. W tle spór Madrytu z Waszyngtonem

Przejście graniczne zostało zamknięte, a rząd w Madrycie wysłał na miejsce żołnierzy. Masowe próby przekroczenia granicy z Hiszpanią doprowadziły do śmierci conajmniej 18 osób. Przywódca rządu w Celcie, Juan Jesús Vivas, nazwał sytuację „absolutnym kryzysem humanitarnym i społecznym”.

Rosnące zaufanie do Hiszpanii i upadek hiszpańskiej kontroli — wszystko w jednej chwili. Ta sprzeczność jest kluczem do konfrontacji premiera Pedro Sáncheza z prezydentem Donaldem Trumpem. Madryt wciąż podkreśla swoją niezależność od Waszyngtonu. Hiszpania jednak przekonuje się, jak daleko jest od deklarowania suwerenności do realnych narzędzi, by ją utrzymać — i to na pięciu frontach naraz.

Granice i migracja

Według szacunków hiszpańskich urzędników, w ciągu 24 godzin do Ceuty nielegalnie przedostało się około 49 000 migrantów, przepływając masowo wokół granicy. Biały Dom za prezydentury Donalda Trumpa jasno określił w swojej strategii bezpieczeństwa, że masowa migracja do Europy to zjawisko destabilizujące, niszczące cywilizację i podsycane przez lewicowych polityków, takich jak ci rządzący w Hiszpanii.

Ceuta stała się tu wymownym przykładem — dowodem dla Trumpa na to, że liberalna polityka migracyjna kończy się utratą kontroli nad terytorium. Jak powiedziała rzeczniczka Białego Domu, Anna Kelly, Trump od dawna ostrzegał Europę przed polityką skrajnej lewicy i globalizmem, w tym masową migracją, stwierdzając, że Hiszpania powinna zmienić kurs „albo zaryzykuje własnym upadkiem”.

Tymczasem Madryt odmówił ogłoszenia stanu wyjątkowego w Ceucie, argumentując, że prawo ochrony ludności nie traktuje migracji jako zagrożenia dla bezpieczeństwa narodowego — co jest poprawne prawnie, lecz fatalne politycznie.

Trump nie jest już najgłośniejszym głosem sprzeciwu. Premier Włoch Giorgia Meloni zapowiedziała gotowość do użycia „nadzwyczajnych środków”, włącznie z zawieszeniem Hiszpanii w strefie Schengen — obszarze swobodnego przemieszczania się między krajami UE. Szokujące nagrania wzbudzają nową falę paniki wśród europejskich rządów i społeczeństw, które i tak są już zaniepokojone kwestią migracji. To prawdziwy prezent dla nacjonalistycznej prawicy w całej Europie, także w Hiszpanii, gdzie w większości przypadków politycznie jest ona sprzymierzona z Trumpem.

Hiszpania jako „fatalny członek” NATO

Argumenty Hiszpanii o jej wkładzie w NATO są znacznie mocniejsze, niż przyznaje Trump. Mimo to Madryt przegrywa tę debatę wewnątrz sojuszu.

Sánchez podkreśla, że Komitet Polityki Obronnej i Planowania NATO uznał, że Hiszpania spełniła cele na 2026 r., uzyskując wynik powyżej europejskiej średniej i zajmując siódme miejsce wśród 32 sojuszników. Na początku czerwca Hiszpania była trzecim największym dostawcą personelu do misji NATO, drugim pod względem sił morskich, czwartym pod względem lotniczym, a także miała największą obecność lądową na wschodniej flance. Dołączyła także do nowej arktycznej misji NATO w Finlandii. Spośród ok. 35,5 mld euro wydanych na obronność aż 44 proc. przeznaczane jest na nowy sprzęt, przy średniej NATO wynoszącej nieco ponad 20 proc.

Biały Dom nie jest tym usatysfakcjonowany. Trump zażądał podniesienia celu do 2 proc. PKB, by przerzucić więcej odpowiedzialności za bezpieczeństwo Europy na europejskich sojuszników i zmusić ich do reagowania na wyzwania XXI wieku. Obecnie publiczną „tablicą wyników” stał się tzw. cel z Hagi — 5 proc. PKB do 2035 r.

Hiszpania jako jedyna odmówiła pełnego zobowiązania się, argumentując, że ok. 2,1 proc. PKB pokrywa już zdolności przyznane jej przez NATO. Trump domaga się jednak 5 proc. — mocnego, jasnego i zrozumiałego przekazu — a Sánchez musi tłumaczyć, że planowanie sił, cele zdolnościowe i struktura wydatków oznaczają, że Hiszpania wcale nie musi osiągać tego progu. Technicznie zaawansowane, politycznie bez szans.

Hiszpania, jako jedyny taki przypadek w NATO, jawi się jako trudny sojusznik, który osłabia sojusz właśnie wtedy, gdy potrzebne jest jego wzmocnienie. Na szczycie w Ankarze z początku lipca Trump nazwał Hiszpanię „straconą sprawą” i „fatalnym partnerem w NATO”, grożąc całkowitym wstrzymaniem handlu z Madrytem. Podczas tego samego szczytu Sánchez podkreślił, że Hiszpania podtrzymuje wartości NATO i jest „krajem pokojowym i pacyfistycznym”, dodając, że rząd „podejmuje rozsądne decyzje związane z wydatkami na obronę”.

Niepewna transformacja energetyczna

W 2025 r. Hiszpania wyprodukowała 56,6 proc. energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych (licząc też autokonsumpcję), dodała blisko 10 gigawatów wiatru i fotowoltaiki, a łącznie 75,5 proc. produkcji było wolnych od emisji. Sánchez podkreśla, że dzięki temu prąd jest o ok. 20 proc. tańszy niż średnia europejska. Jest to jeden z najlepszych wyników w Europie — każdy, kto twierdzi, że hiszpańska transformacja się nie powiodła, nie czyta danych.

Problem w tym, że energia elektryczna to jedynie ok. jedna czwarta energii zużywanej przez nowoczesną gospodarkę. W pozostałych trzech czwartych — paliwa transportowe, ciepło przemysłowe, ogrzewanie — Hiszpania należy do krajów najbardziej uzależnionych w Europie. Madryt importuje ok. 70 proc. całkowitego zapotrzebowania na energię, przy średniej UE na poziomie 57 proc., i praktycznie całość ropy i gazu — wbrew własnemu celowi osiągnięcia poziomu 50 proc. do 2030 r.

Hiszpania zbudowała światowej klasy system elektroenergetyczny na fundamencie głębokiego uzależnienia od importu surowców energetycznych. To właśnie ta zależność niepokoi Trumpa, który traktuje bezpieczeństwo energetyczne jako kwestię pilną z punktu widzenia obronności i uważa, że stawianie na odnawialne źródła energii, przy jednoczesnej niechęci do paliw kopalnych i energetyki jądrowej, czyni Zachód bardzo podatnym na szantaż.

Wystarczy spojrzeć na gaz i argument Trumpa staje się jasny. Hiszpania jest obecnie jednym z największych w Unii Europejskiej odbiorców rosyjskiego skroplonego gazu ziemnego. W pierwszej połowie 2026 r. UE odebrała rekordowe 9,89 mln ton z zakładu Jamał — był to wzrost o 18 proc. rok do roku. Hiszpania znalazła się na trzecim miejscu, za Francją i Belgią.

Według Enagás, w maju Rosja odpowiadała za 27,8 proc. hiszpańskiego importu gazu (wzrost o prawie 59 proc. w skali roku). W Bilbao, jednym z największych europejskich hubów importowych, rosyjski udział od stycznia do maja wynosił aż 59 proc., a udział amerykański spadł do 40 proc. Bezpieczeństwo energetyczne i przywództwo klimatyczne się rozjechały, a Hiszpania budowała strategię w założeniu, że jest to jedno i to samo. Transformacja postępuje, ale powoli — a tymczasem zależność od importu prowadzi prosto do ryzyka szantażu.

Asymetryczna wojna handlowa

Groźby handlowe Trumpa są wyraziste i dwustronne; odpowiedzią Hiszpanii są działania instytucjonalne i europejskie. Na szczycie w Ankarze amerykański prezydent publicznie polecił swojemu sekretarzowi skarbu zakończyć handel z Hiszpanią. Sánchez odpowiedział, że Hiszpania doświadcza deficytu w wymianie towarowej z USA (choć nadwyżka w usługach sprawia, że całkowity bilans jest niemal wyrównany), a polityka handlowa to wspólna kompetencja unijna.

Oba te stwierdzenia są prawdziwe i pokazują istotę problemu: Hiszpania jest głównym celem dwustronnego konfliktu, lecz nie ma własnej polityki handlowej. Ankara była już drugą sytuacją, w której Trump nakazał wstrzymanie wymiany handlowej z Hiszpanią. Po pierwszej groźbie z marca handel toczył się normalnie. W czerwcu Sąd Najwyższy obalił główny mechanizm taryf awaryjnych Trumpa — choć ten wciąż znajduje nowe, pomysłowe sposoby wprowadzania ceł. To pokazuje, jak faktycznie działa ten mechanizm — na podstawie nieustannych gróźb i niepewności. Trump może jednym zdaniem otwierać temat ceł na nowo, w nieskończoność. Hiszpania sama nie może go zamknąć.

Hiszpania jest na tle Europy stosunkowo dobrze przygotowana na konflikt celny. Banco de España wyliczył, że handel dwustronny to 4,4 proc. hiszpańskiego PKB wobec 10,1 proc. w całej strefie euro. Zgodnie z przeprowadzonymi symulacjami, wprowadzenie jednolitej taryfy 10 proc. uderzyłoby w strefę euro cztery razy mocniej niż w Hiszpanię — skutki byłyby jednak znacznie mniejsze niż dla USA. Asymetria dotyczy więc nie tyle strat, co kontroli.

Trump może jednym zdaniem wybrać Hiszpanię jako cel i wywołać niepewność. Hiszpania nie może sama negocjować ustępstw ani wprowadzić kontrceł — Sánchez jest zależny od Komisji Europejskiej i 26 innych rządów, a każde porozumienie musi mieścić się w ramach prawa UE.

Impas moralny na Bliskim Wschodzie

Najostrzejszy spór USA z Hiszpanią dotyczył baz w Rota i Morón, zarządzanych wspólnie, lecz pozostających pod hiszpańską jurysdykcją. Po tym, jak Madryt odmówił udostępnienia tych baz do nalotów USA na Iran, uznanych przez rząd za sprzeczne z Kartą Narodów Zjednoczonych, Trump stwierdził, że USA i tak mogą tam wlecieć.

Sánchez poinformował Kongres Deputowanych, że Hiszpania odrzuciła wszelkie plany lotów związane z Iranem, w tym dotyczące tankowania w powietrzu. 15 amerykańskich samolotów opuściło Hiszpanię i co najmniej siedem z nich wylądowało w bazie Ramstein w Niemczech.

To był rzeczywisty spór o suwerenność, ale jeszcze większe konsekwencje pojawiły się gdzie indziej. W styczniu Hiszpania odmówiła udziału w tzw. Radzie Pokoju Trumpa, powołując się na prawo międzynarodowe, system ONZ i brak reprezentacji strony palestyńskiej. Następnie, 30 lipca, organ, do którego Hiszpania nie dołączyła, ogłosił porozumienie w sprawie całkowitego rozbrojenia Hamasu i stopniowego wycofania wojsk izraelskich ze Strefy Gazy — najtrudniejszego do wdrożenia elementu rozejmu.

To porozumienie wciąż jest aktualne, lecz pozostaje nierozstrzygnięte. W mechanizmie tym biorą udział Katar, Arabia Saudyjska, ZEA i Izrael. Hiszpanii przy stole nie ma. Instytucja, którą Madryt uznał za nielegitymizowaną, jest dziś głównym forum negocjacji o przyszłości Gazy. Strata polega na tym, że moralny dystans Hiszpanii stał się dystansem dyplomatycznym. Madryt ogranicza się dziś niemal wyłącznie do słownych deklaracji i nie ma dla niego miejsca przy stołach Trumpa, gdzie zapadają decyzje dotyczące Bliskiego Wschodu.

Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.