Nic tak nie boli jak syndrom dnia następnego po doskonałej zabawie. Kiedy kładziemy się z przekonaniem, że było super, byliśmy roztropni i nic nam nie zaszkodzi. A po przebudzeniu dramat i poczucie, że coś nam umknęło z ostatnich wydarzeń. Tak mniej więcej wygląda sytuacja w koalicji 15 października po ogłoszeniu wyników wyborów samorządowych.
Miało być tak pięknie. PiS na kolanach. Polska lokalna odbita. Zwycięzcy blasku chwały. Ale marzenia spotkały się z brutalną rzeczywistością, która wymaga natychmiastowej refleksji wszystkich koalicjantów.
Ta refleksja – przede wszystkim w Koalicji Obywatelskiej – musi odpowiedzieć na jedno istotne pytanie: dlaczego nasi wyborcy nie są tak waleczni jak wyborcy PiS-u i nie idą do urn tak masowo? To z kolei powinno prowadzić do odpowiedzi na pytanie: gdzie popełniamy błąd?
A błędów, które widać na pierwszy rzut oka jest bardzo wiele. Pierwsze są strategiczne – od podwyżki VAT na żywność do 5 proc. po niezrealizowanie większości 100 konkretów. Drugie są wizerunkowe – tu kłania się słaba komunikacja rządu. A trzecie to problemy wynikające z modelu szefowania Platformy Obywatelskiej, jaki prezentuje Donald Tusk.
Tusk dzieli i rządzi, ale co dalej?
Zacznijmy od końca. Donald Tusk jest liderem absolutnym. Jest jedynym politykiem Platformy, który gdzie się nie pojawi, tam przyciąga tłumy. Jedynym, który ma charyzmę i siłę przekonywania elektoratu mogącą sprawić, że kandydat drugi w sondażach wygra pierwszą turę wyborów. Nie, to wbrew pozorom nie są komplementy. To oznacza, że partia nie ma nikogo, kto może Tuska zastąpić. A on przecież nie może być wszędzie. Zwłaszcza kiedy jest premierem. Nie może odbyć dwóch i pół tysiąca spotkań w we wszystkich polskich gminach w półtora miesiąca, ani nawet 300 w powiatach. Mógłby być może zrobić 16 konwencji wojewódzkich, ale też z trudem.
To że nie można go zastąpić jest korzystne dla lidera. Za to niekorzystne dla partii, która wciąż musi walczyć o każdy głos i o uczestnictwo swoich wyborców w głosowaniu. W PiS-ie spotkania Jarosława Kaczyńskiego są oczywiście najważniejsze, ale w trasę ruszyło także 6 innych liderów, żeby przekonywać elektorat, że są, walczą i idą do przodu. W PO jeśli nie ma Tuska, nie ma niczego. Zresztą inni politycy PO, którzy mogliby wywołać choć lekki entuzjazm wyborców, są w rządzie i zwyczajnie nie mają czasu na wspieranie kandydatów. Zaś Rafał Trzaskowski – jedyny, który ma porównywalną do Tuska zdolność nawiązywania kontaktu z wyborcami – miał własną kampanię na głowie. Ale problem z Trzaskowskim polega także na tym, że właściwie nie wiadomo kim jest dla Platformy Obywatelskiej, ani kim będzie za chwilę dla Polski. Jeżeli Trzaskowski ma być znowu kandydatem na prezydenta to wiadomo, że nie będzie szefem partii po Tusku. Wszyscy polityczni przyjaciele prezydenta Warszawy mówią, że jego celem jest zostać głową państwa i w tej sprawie od czterech lat nic się nie zmieniło.
Platforma może się wkrótce znaleźć w sytuacji, w której Trzaskowskiego w partyjnej polityce w zasadzie nie ma, a Tusk myśli o politycznej emeryturze. Wówczas – jak w 2019 r. – partia zostanie bez realnego silnego przywództwa. Dokładnie to samo wydarzy się jeśli Donald Tusk mimo wszystko podejmie decyzję o starcie w wyborach prezydenckich. Rafał Trzaskowski od lat szykuje się do fotela w Pałacu Prezydenckim, nie do szefowania partii. Do tego ostatniego zadania brak mu po prostu miękkich kompetencji.
W PO jest co prawda przynajmniej kilku znacznie od Trzaskowskiego sprawniejszych w wewnętrznych partyjnych układankach polityków. Oni od kilku lat przygotowują się do zarządzania partią. Dla nich w polityce partyjnej (i tylko w tej) Trzaskowski wciąż jest gościem bez specjalnej pozycji w Platformie. Ma kilku stronników, ale nieliczna grupka. A przecież PO jest dużą partia, która ma silnych baronów regionalnych. Jeśli do tego dołoży się Nowoczesną i Inicjatywę Polska (która raczej gra po stronie Trzaskowskiego) to robi się sporo frakcji. Każda z nich jest silniejsza niż zaplecze prezydenta stolicy. To są sprawy, które Donald Tusk powinien jak najszybciej wyjaśnić: status Trzaskowskiego i wskazanie liderów, którzy przejmą partię po tym, jak premier podejmie już decyzję o swojej politycznej przyszłości.
Błędy Donalda Tuska w kampanii wyborczej
Ale w tej kampanii popełniono także błędy, których Donald Tusk kiedyś nie popełniał. Podwyżka VAT na żywność – oczywiście zapisana także w projekcie budżetu złożonym przez Prawo i Sprawiedliwość – wcale nie musiała zdarzyć się 1 kwietnia. Można było poczekać do końca półrocza zamiast ładować PiS amunicję do kampanijnego pistoletu.
W Platformie słychać, że formacja ma badania. A z nich wynika, że wyborcy PO i koalicjantów nie są specjalnie zainteresowani tym, czy VAT wynosi 0 proc. czy 5. I to jest problem numer dwa. Wiara w sondaże, które niekoniecznie są trafne, a ich interpretacja nie zawsze musi prowadzić do słusznych wniosków. Owszem być może wyborcy PO i Nowoczesnej nie przejmują się wysokością VAT na żywność. Tylko że to trochę mniej niż jedna trzecia wszystkich wyborców. Jeśli KO chce samodzielnie wygrywać z PiS-em to musi powiększyć poparcie o jakieś 10 pkt proc. Te 10 punktów to wyborcy, którzy przejmują się cenami żywności i benzyny. Po wyborach samorządowych – jak słyszymy – szef rządu jest co najmniej zirytowany, że – mimo przejęcia mediów publicznych – aż jedna trzecia elektoratu poparła Prawo i Sprawiedliwość. Nie ma co się jednak co irytować. Trzeba za to zrobić porządną analizę potrzeb, marzeń i lęków wyborców PiS. Wtedy opozycja może myśleć o wygrywaniu z PiS-em, a nie tylko zrównywaniu wyniku.
Sprawa ostatnia to też coś co do tej pory się Donaldowi Tuskowi zdarzało rzadko. Fundamentalne błędy w komunikacji. Przytoczmy sytuację, która miała miejsce już po wyborach samorządowych, ale dobrze obrazuje to jak premier (nie)odpowiada na trudne pytania. Pytanie na konferencji po posiedzeniu rządu dotyczyło kampanijnej zapowiedzi, że benzyna będzie po 5,19 zł za litr. Przede wszystkim nie wiadomo dlaczego Tusk w kampanii postanowił podać konkretną kwotę. Ale jak się powiedziało „A” to trzeba chociaż spróbować powiedzieć „B”. Premier wybiera odpowiedź “cena litra benzyny nie zależy od premiera, a w ogóle to jak to mówiłem, to wtedy było to możliwe”. Nawet najwierniejszy wyborca Platformy musi sobie pomyśleć, że to nie jest odpowiedź godna wybitnego gracza.
Oczywiście wynik wyborów samorządowych jest dla rządzącej koalicji ok. Powtórzyli to co wydarzyło się 15 października, wyniki są prawie identyczne, i będą rządzić w zdecydowanej większości województw. Ale jeśli największa partia z koalicji rządzącej nie wyciągnie wniosków to PiS może się pozbierać i otrzepać z kurzu wystarczająco szybko, żeby przejąć władzę za cztery lata.
