Przywódca Chin Xi Jinping stoi przed olbrzymim wyzwaniem, które zdeterminuje losy jego kraju na dekady. Choć przeznacza znaczne środki na walkę z kryzysem demograficznym, sukcesów wciąż ma niewiele.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Wskaźnik dzietności zapewniający zastępowalność pokoleń wynosi 2,1 urodzeń na kobietę. W Chinach ten współczynnik wynosi 1,0 i należy do najniższych na świecie. Przyczyniają się do tego wyczerpująca, konkurencyjna kultura pracy, rosnące koszty życia, dyskryminacja w miejscu pracy, obawy przed utratą szans zawodowych oraz zmieniające się podejście młodego pokolenia.
Olbrzymi kryzys demograficzny w Chinach
W zeszłym roku współczynnik dzietności nieco wzrósł, ale wpływ na to miały opóźnienia porodów wywołane pandemią COVID-19 oraz fakt, że 2024 to korzystny, według tradycyjnych wierzeń, Rok Smoka. Ten wzrost przerwał siedmioletni spadek. Liczba urodzeń spadła z blisko 18 mln w 2016 r. — gdy Chiny zakończyły trwającą dekady politykę jednego dziecka — do zaledwie 9 mln w 2023 r.
Te statystyki budzą niepokój władz. Dzieci napędzają konsumpcję, wskaźnik gospodarczy, który Chiny starają się poprawić od zakończenia pandemicznych lockdownów, w obliczu obaw o spowolnienie wzrostu i trwający kryzys na rynku nieruchomości.
Na horyzoncie widać już perspektywę starzejącej się siły roboczej, która może pozbawić drugą największą gospodarkę świata jej dotychczasowej dynamiki. Rekordowa liczba seniorów będzie coraz mocniej obciążać skromny system zabezpieczeń społecznych. Coraz więcej pracowników będzie też musiało poświęcać czas i środki na opiekę nad własnymi rodzicami i teściami, co odbije się na ich oszczędnościach.
Chiński premier Li Qiang, przedstawiając w marcu raport z działalności rządu podczas dorocznego posiedzenia Ogólnochińskiego Zgromadzenia Przedstawicieli Ludowych, podkreślił, że zwiększenie liczby urodzeń jest sprawą najwyższej wagi dla kraju.
Jednak według Yi Fuxiana z Uniwersytetu Wisconsin-Madison, specjalizującego się w demografii, nowe działania są niewystarczające i spóźnione. — Te rozwiązania najpewniej tymczasowo spowolnią spadek wskaźnika dzietności, zamiast rzeczywiście go podnieść — powiedział Yi „Newsweekowi”.
Kryzys demograficzny uderza w Chiny
W tym roku władze centralne oraz część władz lokalnych zintensyfikowały działania, by zwiększyć liczbę urodzeń.
Rząd centralny ogłosił, że od 1 stycznia 2025 r. na każde urodzone dziecko będzie przysługiwało roczne świadczenie w wysokości 3600 juanów (ok. 500 dol). Wypłaty będą kontynuowane, aż dziecko skończy trzy lata.
Xiujian Peng, starsza badaczka w Centrum Studiów nad Polityką Uniwersytetu Wiktorii w Melbourne, uważa ten program za najbardziej znaczący, ponieważ obejmuje całe Chiny.
— To pokazuje, że rząd centralny przywiązuje dużą wagę do spadającego wskaźnika urodzeń i wskazuje, że wsparcie rodzin stało się priorytetem państwowym — powiedziała Xiujian „Newsweekowi”.
Od tego roku rząd zaczął pokrywać wszystkie koszty medyczne związane z ciążą i porodem, aby odciążyć finansowo rodziców. Władze zapowiedziały, że do 2026 r. pary będą mogły liczyć na pełny zwrot standardowych kosztów związanych z porodem, w tym badań prenatalnych i opłat za poród w szpitalu.
Od semestru jesiennego 2025 r. zniesiono opłaty za ostatni rok edukacji przedszkolnej we wszystkich publicznych placówkach w kraju. Polityka ta obejmuje dzieci w ostatnim roku przed pójściem do szkoły podstawowej i rozszerza się także na wybrane prywatne przedszkola, aby ulżyć rodzinom w kluczowym etapie rozwoju dziecka.
Według szacunków zmiana ta obejmie ok. 12 mln dzieci już w pierwszym semestrze obowiązywania. To element szerszych działań mających stworzyć bardziej „przyjazne narodzinom” środowisko społeczne poprzez zmniejszenie obciążeń finansowych młodych rodzin, szczególnie w miastach, gdzie opłaty za przedszkole bywają znaczącym wydatkiem.
Od 2025 r. prowincje w całych Chinach wydłużyły standardowy urlop macierzyński do co najmniej 158 dni. W większości regionów wprowadzono także 15 dni urlopu ojcowskiego oraz od pięciu do 20 dni urlopu rodzicielskiego do podziału.
Ważną zmianą administracyjną jest wypłacanie zasiłków macierzyńskich bezpośrednio na konto matki, a nie jak dotąd — przez pracodawcę. Na początku 2025 r. już 20 prowincji wprowadziło taki system bezpośrednich wypłat, by uprościć procedurę i wyeliminować opóźnienia.
Reforma rejestracji małżeństw
Przełomem, który ma ułatwić życie młodym rodzinom, ma być zniesienie wieloletnich ograniczeń geograficznych dotyczących rejestracji małżeństw.
Dotychczas pary musiały rejestrować małżeństwo w miejscu zameldowania („hukou”), co było dużym utrudnieniem dla osób mieszkających daleko od rodzinnych stron.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
