Można się zastanawiać czy Rafał Trzaskowski był najlepszym kandydatem w sytuacji, gdy od opinii publicznej płynęły, że potrzebni są silni, wyraziści kandydaci na prezydenta – wyniki pierwszej tury wyborów prezydenckich analizuje prof. Małgorzata Myśliwiec, politolożka z Uniwersytetu Śląskiego.
Newsweek: Jaki jest najważniejszy wniosek z w pierwszych sondażowych wyników wyborów prezydenckich?
Małgorzata Myśliwiec: Przede wszystkim to, że wahadło wychyliło się bardzo mocno w prawo, bardziej niż większość się spodziewała. Jeśli na szybko zliczymy wyniki kandydatów obozu nazywanego demokratycznym i obozu prawicowego, to widzimy, że ponad 50 proc. ma obóz prawicowy, a nieco ponad 46 proc. obóz demokratyczny. To może być ogromne wyzwanie dla obozu demokratycznego.
Karol Nawrocki jest teraz faworytem w drugiej turze?
– Nie wiem, czy od razu faworytem. Ale siła prawej strony na pewno sprzyja kandydatowi PiS, nawet jeśli nie wiadomo do końca, jak w drugiej turze zachowa się elektorat Brauna czy Mentzena. W drugiej turze będziemy też pewnie mieli mniejszą frekwencję, co też będzie sprzyjać Nawrockiemu.
Dlaczego zakłada pani, że frekwencja będzie niższa w drugiej turze?
– Zwykle jest inaczej, w drugiej turze następuje maksymalna mobilizacja. W tym roku mieliśmy aż 13 kandydatów, każdy mógł zagłosować na tego, który mu najbardziej odpowiadał. Nie wiem, czy wszyscy wyborcy, głosujący w pierwszej turze będą gotowi, by głosować na mniejsze zło. Jeśli nie zmobilizują się w drugiej turze, to układanka polityczna będzie bardzo skomplikowana. Na pewno wyniki obydwu kandydatów będą bardzo bliskie.
Z czego wynika aż tak mocne wychylenie wahadła w prawo?
– Wskazałabym na dwa czynniki: zewnętrzny i wewnętrzny. Tym wewnętrznym jest z pewnością słabe tempo rozliczeń rządów Prawa i Sprawiedliwości oraz skala mobilizacji tego środowiska – pamiętajmy, że PiS jest ciągle największą opozycyjną w Polsce. Choć wielką pracę wykonał też Sławomir Mentzen, a wielkim zaskoczeniem jest wynik Grzegorza Brauna. Nikt nie spodziewał się, że wyprzedzi on Adriana Zandberga, a już zwłaszcza Szymona Hołownię.
Czynnik zewnętrzny to oczywiście zwycięstwo Donalda Trumpa i jego styl uprawiania polityki, a także wizyta Karola Nawrockiego w Waszyngtonie. Choć krótka z pewnością mu pomogła.
Jednocześnie sondażowy wynik Nawrockiego to najsłabszy wynik kandydata PiS w pierwszej turze wyborów prezydenckich. To znak słabnięcia PiS na prawicy?
– Jak wiemy, to nie był do końca kandydat PiS, długo zmagał się z problemem rozpoznawalności w elektoracie tej partii. Był prezesem IPN, ale był mniej rozpoznawalny niż Braun czy Mentzen. Lecz gdyby nie afera mieszkaniowa, to nie wiem, czy nie wygrałby nawet pierwszej tury.
Na pewno ponad 20 proc. dla skrajnej prawicy pokazuje, że także w Polsce zachodzą te same zjawiska co we Francji, Niemczech czy Hiszpanii.
Połączony wynik kandydatów dwóch największych partii jest najsłabszy od 2005 roku. To znak chwiania się duopolu?
– Na pewno ten wynik w pierwszej turze nie wzmacnia żadnej z dwóch głównych partii. Ale jednocześnie trzeba odnotować też słaby wynik lewicy.
Połączony wynik trzech kandydatów lewicy jest najlepszy od czasu startu Napieralskiego w 2010 r.
– Tak, ale kampanię na lewicy zdominowała przede wszystkim rywalizacja Biejat z Zandbergiem. I choć kandydatka Nowej Lewicy prowadziła bardzo aktywną kampanię i włożyła w nią więcej pracy, to przegrała. Najwyraźniej także na lewicy wyborcy nie są jeszcze gotowi na prezydentkę-kobietę.
Wielkim przegranym jest też chyba Szymon Hołownia, wyprzedzony przez zarówno Brauna, jak i Zandberga. Z czego wynika tak słaby wynik?
– Hołownia nie miał w tym roku premii „tego trzeciego”, kandydata „spoza układu”, który zbiera antysystemowy elektorat. W tę rolę wszedł Sławomir Mentzen, któremu ostatecznie nie zaszkodziły ani słowa o gwałcie jako nieprzyjemności, ani pochwała klapsów dla dzieci. W tej sytuacji cała medialna sprawność Hołowni nie zdała się na wiele.
Wśród najmłodszego elektoratu prowadzą Mentzen i Zandberg. To jest zalążek przyszłej polaryzacji?
– To raczej sygnał, że polska scena polityczna szerzej rozwija obydwa skrzydła. Młodzi ludzie nie znają innego świata politycznego niż ten, za który odpowiadają Jarosław Kaczyński i Donald Tusk. I najwyraźniej czas już na zmianę. Młody elektorat jest zwykle bardziej radykalny w swoich poglądach niż starsi wyborcy. Trudno się zatem dziwić, że szukają politycznych liderów w innym miejscu niż tam, gdzie swoich nominatów wskazali dwaj główni liderzy polskiego dyskursu politycznego.
Z czego wynika chyba jednak słaby wynik Trzaskowskiego? Z kierunku kampanii? Zmęczenia rządem?
– Oba te czynniki mogły odegrać pewną rolę. Można się natomiast zastanawiać czy Trzaskowski faktycznie był najlepszym kandydatem w sytuacji, gdy ze strony opinii publicznej płynęły sygnały, że potrzebni są silni, wyraziści kandydaci na prezydenta. Tacy jak Trump, który w pierwszych tygodniach kampanii przedstawił się jako bardzo zdecydowany, narzucający swoją wolę światu polityk.
PiS postawiło na kogoś, kto potrafił budować taki wizerunek. I nie zaszkodziły mu nawet doniesienia o podejrzanych relacjach i zachowaniach.
Trzaskowski był w dodatku kandydatem kojarzonym z lewicą. W kampanii postawił z kolei na prawicowy język, w którym nie do końca potrafił być wiarygodny. W niedzielę wygłosił przemówienie, gdzie znów bardzo mocno nawiązał do wartości lewicowych – być może chcąc sięgnąć po te ponad 10 proc. elektoratu lewicowego, o którym pan mówił. Pytanie, czy to teraz dobra strategie po tym, jaką kampanię prowadził w pierwszej turze.