Zniszczenie posągów starożytnej egipskiej królowej Hatszepsut mogło wcale nie być częścią kampanii odwetowej prowadzonej przez jej siostrzeńca i następcę, króla Totmesa III, twierdzą archeolodzy.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Oferta, jakiej nie było
Foto: Newsweek
Hatszepsut rządziła starożytnym Egiptem w latach 1479-1458 p.n.e. u boku Totmesa III, który miał zaledwie trzy lata, gdy został faraonem po śmierci ojca. Najpierw sprawowała władzę jako regentka, później przyjęła tytuł faraona. Hatszepsut jest jedną z zaledwie kilku kobiet faraonów w historii starożytnego Egiptu Po jej śmierci Totmes III rządził sam.
Liczne posągi Hatszepsut zostały odkryte podczas wykopalisk w świątyniach grobowych grobowców Deir el-Bahri w Luksorze w latach dwudziestych XX wieku, ale wiele z nich było poważnie uszkodzonych. Zrodziło to pytanie, czy Totmes III kazał zniszczyć posąg swojej byłej współwładczyni z powodu niechęci do niej.
Jednak Jun Yi Wong, doktorant z wydziału egiptologii Uniwersytetu w Toronto podjął się zbadania wcześniej niepublikowanych dokumentów dotyczących posągu i wskazuje, że „wiele z jej posągów przetrwało w stosunkowo dobrym stanie, a ich twarze są praktycznie nienaruszone”.
Opierając się na analizie historycznych notatek terenowych, Wong doszedł do wniosku, że większość zniszczeń nie była dziełem Totmesa III. Według Wonga wiele z posągów było uszkodzonych, ponieważ wykorzystano je jako materiały budowlane.
Rytualne zniszczenia
Posągi, co do których potwierdzono, że zostały uszkodzone podczas panowania Totmesa III, zostały zniszczone poprzez złamanie ich w słabych punktach: w szczególności szyi, talii i kolanach.
Wong twierdzi, że jest to przykład „dezaktywacji” posągów — rytualnej praktyki mającej na celu zneutralizowanie mocy przedstawień. Przykłady tej praktyki można znaleźć w posągach różnych królów w historii faraonów.
Oznacza to, że posągi Hatszepsut były prawdopodobnie potraktowane podobnie jak posągi przedstawiające jej poprzedników. Nie zostały zatem zniszczone z powodu „mściwego ataku Totmesa III”. – Takie traktowanie niekoniecznie oznacza wrogość wobec przedstawionej osoby – podkreślał Wong. Stwierdził, że potrzebujemy „bardziej zniuansowanej interpretacji działań Totmesa III, które być może były napędzane rytualną koniecznością, a nie jawną antypatią”.
Dodał jednak, że historia pokazuje, że Hatszepsut była „prześladowana” po swojej śmierci, w przeciwieństwie do innych władców Egiptu, a „jej szersza działalność polityczna była nie do przecenienia”.
Podczas panowania Hatszepsut była ona często przedstawiana w sztuce i posągach jako mężczyzna. Pod jej rządami rozkwitały sztuka i kreatywność, a za jej panowania został również zbudowany kompleks Deir el-Bahri.
Po jej śmierci jej imię zostało jednak wymazane z przekazów historycznych. Zostało ujawnione tysiące lat później za sprawą wykopalisk archeologicznych.
Żródło:
Wong, J. Y. (2025). Życie pozagrobowe posągu Hatszepsut. Antiquity, 99(405), 746-761. https://doi.org/10.15184/aqy.2025.64
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.
