Dwa wieloryby dzieliło 100 kilometrów. Mimo tego i tak się porozumiały

O badaniach przeprowadzonych przez japońską i duńską placówkę na walach grenlandzkich informuje „Physical Review Research”. To ogromne zwierzęta, powiedzieć można, że relatywnie nawet potężniejsze od największych wielorybów. Przy 20 metrach długości – co czyni je zwierzętami krótszymi od wielkich płetwali – wal grenlandzki waży aż 100 ton. To bardzo dużo, w przeliczeniu na metry – rekordowo wiele.

Znaczną część jego ciała stanowi wielka głowa, w której znajdują się ogromne fiszbiny długie na 5 metrów. Ssak używa ich do odflitrowywania z wody niewielkiej zdobyczy, jak skorupiaki, zooplankton czy najmniejsze ryby. Fiszbiny są tak wielkie, że nieco deformują jego głowę. Ma ona pysk w kształcie wygiętego łuku, co sprawia, że wieloryb wygląda jakby się cały czas krzywo uśmiechał.

I trzeba przyznać, że właśnie ten grymas, te fiszbiny i ten łeb były przez lata stereotypowym przedstawieniem wszelkich wielorybów na rycinach, obrazach i w literaturze.

Wśród wszystkich waleni to on był szczególnie narażony na polowania wielorybnicze. Jest bowiem wielki, ma sporo tłuszczu (żyje w zimnych wodach Arktyki) i ogromne fiszbiny, niegdyś także poszukiwane do produkcji gorsetów, lamp, grzebieni. Nade wszystko jest jednak bardzo powolny, a martwy nie tonie. 

To bardzo ułatwiało polowania nawet z małych łodzi i te wale łowiono już w średniowieczu. Polowania z XIX i XX w., już na przemysłową skalę, wyrżnęły ten największy gatunek wielorybów gładkoskórych. Teraz się on odradza. A rozmnaża się powoli, za to żyje nawet ponad 100 lat.

Wale grenlandzkie są mistrzami komunikacji

I dopiero teraz można przeprowadzić na ich temat głębsze badania. Bo chociaż mordujący i ćwiartujący zwierzęta wielorybnicy dobrze poznali ich anatomię, to zwyczaje i sposób życia pozostawały zagadką.

Naukowcy z Danii i Japonii poddali analizie zwłaszcza nurkowania 12 obserwowanych wali grenlandzkich wykonane podczas czterech miesięcy (144 dni) niedaleko Zatoki Disko u zachodnich brzegów Grenlandii, od której zwierzę wzięło nazwę. Ten gatunek pływa tylko w zimnych wodach arktycznych, wokół Grenlandii, Islandii, Szpicbergenu, Kanady, Alaski i wybrzeży rosyjskich. Rzadko zapuszcza się dalej na południe Atlantyku i Pacyfiku, do mniejszych mórz Eurazji nie wpływa nigdy.

Do badań posłużyła osławiona „Parkiem Jurajskim” teoria chaosu, mówiąca że zjawiska i zdarzenia, które często uważamy za przypadkowe w rzeczywistości podlega złożonym, ale przewidywalnym regułom. Tak jest z nurkowaniem tych wielorybów, w którym udało się odkryć pewne reguły i mechanizmy doprawdy zdumiewające.

W wypadku tego gatunku to pewien rytm cyklicznych zejść pod wodę, który zmienia się w zależności od pory roku. Wiosną wale schodzą znacznie głębiej po południu, a płycej rano, co zapewne jest związane z pionową migrację morską organizmów, a także z warunkami panującymi w morzu.

To zapewne ich podstawowe przystosowanie do trudnych warunków panujących w mroźnej Arktyce i to ono pozwala im przetrwać oraz skutecznie żerować. A wykarmienie 100-tonowego olbrzyma nie jest łatwe i wymaga sprawnego znajdowania źródeł pokarmu.

To jednak nic, bo badacze odkryli też synchronizację nurkowania tych zwierząt w znaczeniu dalekiego zasięgu. Dwa osobniki wali grenlandzkich, jedna samica i jeden nieokreślonej płci, schodziły pod powierzchnię wody w sposób zsynchronizowany mimo tego, że dzieliło je – bagatela – 100 kilometrów!

Nie wiemy jeszcze jak to robią, ale zjawisko musi być związane z dźwiękami. Wale grenlandzkie emitują sygnały akustyczne słyszalne nawet z odległości ponad 100 kilometrów. To wielka gama dźwięków, którą niegdyś profesor Kate Stafford z Uniwersytetu stanu Waszyngton w Seattle porównała do… jazzu. „O ile regularne pieśni humbaków to muzyka klasyczna, to te wydawane przez wale grenlandzkie można przyrównać do jazzowej improwizacji” – uważała.

Wieloryby te nurkują przeważnie samotnie, a jednak po zanurzeniu koordynują swe działania pod wodą i to na odległości idące w 100 kilometrów.

---

Wieloryby te nurkują przeważnie samotnie, a jednak po zanurzeniu koordynują swe działania pod wodą i to na odległości idące w 100 kilometrów – to zdumiewające odkrycie, stawiające życie morskich ssaków w zupełnie nowym świetle, czy też raczej nowym dźwięku.

Ten rodzaj zachowań społecznych pokazuje, jak wielu powiązań między wielorybami i morskimi zwierzętami wciąż nie znamy i jak bardzo to środowisko życia różni się od lądu.