Kiedy Stany Zjednoczone i Izrael wspólnie prowadzą wojnę przeciwko Iranowi, niszcząc jego przywództwo i potencjał militarny, jeden z głównych wrogów Iranu może zyskać na regionalnej niepewności.
Grupa bojowników Państwa Islamskiego (ISIS) postrzega zarówno Iran, Izrael, jak i USA jako swoich największych wrogów. Bojownicy nasilili swoją retorykę wobec Islamskiej Republiki tuż przed rozpoczęciem wojny.
„Irański okręt jest bliski zatonięcia”
Na kilka dni przed rozpoczęciem ataków na Iran, oficjalny internetowy magazyn ISIS, „Al-Naba”, opublikował artykuł oskarżający Teheran o wykorzystywanie „polaryzacji” ruchu sunnickich dżihadystów, w tym domniemanego sojuszu Iranu z Al-Kaidą, w obliczu zagrożeń ze strony USA i Izraela. Magazyn kpił także z przeważnie sunnickich palestyńskich frakcji za ich wsparcie dla Iranu.
Państwo Islamskie Chorasanu (ISKP lub ISIS-K) już wcześniej udowodniło, że potrafi działać głęboko na terytorium Iranu, dokonując najkrwawszego zamachu w historii Islamskiej Republiki w styczniu 2024 r., podczas ceremonii upamiętniającej czwartą rocznicę zabójstwa generała Kasema Sulejmaniego, szefa sił Al-Kuds Korpusu Strażników Rewolucji Islamskiej (IRGC).
Obecnie, kiedy USA i Izreal atakują Iran z powietrza, ISIS — a być może także inne grupy rebelianckie działające w Iranie — są gotowe wykorzystać sytuację na miejscu do realizacji własnych, śmiertelnie niebezpiecznych celów.
— Zagrożenie ze strony uzbrojonych grup niemających charakteru państwowego, które mogą wykorzystać obecną niestabilność w Iranie, jest poważne, zwłaszcza że ISKP udowodniło już zarówno zamiar, jak i zdolność do uderzenia na terytorium Iranu, w ramach szeroko zakrojonej kampanii przeciwko temu, co określają jako odstępcze rządy szyitów — powiedziała Amira Jadoon, profesor nadzwyczajna Uniwersytetu Clemson, w rozmowie z „Newsweekiem”.
— W tej chwili mamy do czynienia z nałożeniem się wielu czynników: siły irańskie są rozproszone na różnych frontach, prowadzą operacje odwetowe w rejonie Zatoki Perskiej, a jednocześnie zmagają się ze skutkami wielomiesięcznych niepokojów wewnętrznych, które już nadwyrężyły ich możliwości — dodała Jadoon, która wcześniej wykładała w Centrum Zwalczania Terroryzmu w West Point. — To prawdopodobnie stworzy lukę, którą takie grupy jak ISKP świetnie potrafią wykorzystać, zwłaszcza po to by zaognić konflikt religijny i pogłębić niestabilność.
Wróg mojego wroga nie jest moim przyjacielem
Chociąz ISIS często wyśmiewało USA i ich europejskich sojuszników, a także Rosję, określając te państwa mianem „krzyżowców”, zaś Izrael nazywało „syjonistycznym”, wobec Iranu wykazuje szczególną wrogość. Wszystko ze względu na irańskie wyznanie szyickie, które ultrakonserwatywni sunniccy dżihadyści określają mianem „rafidi”, czyli ludzi odrzucających prawdziwą wiarę oraz ponad dekadę walk z sojusznikami Iranu z tzw. Osią Oporu na Bliskim Wschodzie.
Gdy ISIS pojawiło się w Iraku po amerykańskiej inwazji i szybko wkroczyło do sąsiedniej Syrii, która od lat pozostaje sojusznikiem Iranu, Teheran wspierał Damaszek, wysyłając doradców i mobilizując sojuszników z nieregularnych formacji w regionie — m.in. szyickich bojowników z Libanu, Iraku, Syrii, a nawet odległego Afganistanu i Pakistanu.
W tym samym czasie Stany Zjednoczone prowadziły własną, równoległą kampanię przeciwko ISIS, która wspierana była przez szeroką koalicję państw oraz lokalnych sojuszników, w tym kurdyjskich bojowników. Kiedy w 2019 r., podczas pierwszej kadencji Trumpa, grupę uznano za w dużej mierze pokonaną, napięcia na linii Waszyngton–Teheran zaczęły szybko narastać.
Teraz, podczas drugiej kadencji Trumpa, napięcia te przerodziły się w otwartą wojnę, a zarówno Iran, jak i wspierane przez Teheran ugrupowania Osi Oporu są poważne osłabione. Nawet w bezpośrednich konfrontacjach Islamskiej Republiki z Izraelem, ISIS wielokrotnie dawało wyraz swojej niechęci wobec Teheranu.
„Nawet jeśli Iran zabiłby tysiące Żydów, nie stałby się przez to przyjacielem ani sojusznikiem muzułmanów, ponieważ jest to państwo niewiernych rafidi, które toczy z nami wojnę, przelewa naszą krew i jest wrogo nastawione do towarzyszy naszego Proroka, niech Bóg mu błogosławi i obdarzy pokojem” — czytamy w artykule opublikowanym w „Al-Naba” bezpośrednio po 12-dniowej irańsko-izraelskiej wojnie w czerwca ubiegłego roku.
Niektórzy członkowie cyfrowego zaplecza ISIS wręcz świętowali obecne bombardowania ze strony USA i Izraela. Obserwatorzy z organizacji Counter Extremism Project naliczyli kilkanaście kanałów na Telegramie, które cieszyły się z wiadomości o konflikcie ogarniającym obecnie znaczną część Bliskiego Wschodu. Na jednym z nich nawoływano nawet odbiorców do tego, by „cieszyli się z tej radosnej nowiny”.
Skutki wojny mogą być nieprzewidywalne
ISIS nie jest jedynym ugrupowaniem, które może skorzystać na obecnym chaosie w Iranie. Pojawiają się doniesienia o przygotowywaniu ofensywy przez irańskich Kurdów, liczących na wsparcie ze strony USA i Izraela — większość z tych ugrupowań pozostaje jednak w opozycji do ISIS, mając za sobą własną historię zbrojnej walki z Islamską Republiką.
Choć utworzona w styczniu Koalicja Sił Politycznych Irańskiego Kurdystanu ogłosiła, że w starciu z rządem Iranu walczy o demokrację, to historia pięciu organizacji wchodzących w jej skład budzi kontrowersje nawet wśród części irańskiej opozycji ze względu na podejrzenia o dążenie do oderwania regionu. W Iranie istnieje także kilka ugrupowań domagających się większej autonomii dla ludności arabskiej, azerbejdżańskiej i Beludżów w Iranie.
Sunnickie ugrupowania beludżyjskie stworzyły ostatnio nową koalicję pod nazwą Ludowy Front Bojowników, na czele której stanęła dawna Jaysh al-Adl — islamska formacja uznana za organizację terrorystyczną przez USA, Iran, Pakistan oraz szereg innych państw. Działania Beludżów po obu stronach granicy irańsko-pakistańskiej doprowadziły do bezpośredniego starcia obu islamskich republik kilka tygodni po ataku ISKP na terytorium Iranu w styczniu 2024 r.
Tricia Bacon, była specjalistka ds. zwalczania terroryzmu w Departamencie Stanu USA, a obecnie profesorka na American University, ostrzega, że nawet gdy konflikt przycichnie, jego skutki mogą okazać się nieprzewidywalne — tak jak miało to miejsce w przypadku innych wojen.
— Bardzo niepokoję się o zagrożenie ze strony uzbrojonych grup rebeliantów od razu po zakończeniu tej wojny — powiedziała w rozmowie z „Newsweekiem”. — Grupy takie jak ISIS czy ISKP na pewno będą próbowały wykorzystać wszelkie osłabienia i próżnię władzy w Iranie, które będą konsekwencją tego konfliktu. To dla nich szansa na realizację radykalnie antyszyickiej agendy i podsycanie niestabilności. ISIS i ISKP na pewno będą próbowały podważać każdy system, który wyłoni się w Iranie po wojnie, a ISKP ma ku temu dobre warunki.
— Antyirańska i antyszyicka retoryka ISIS jest mocno zakorzeniona, zwłaszcza w ISKP, i sięga czasów, gdy poprzednikiem tej organizacji była Al-Kaida w Iraku — podkreśliła Bacon. — To się nie zmieni. Przykłady z Libii, Iraku czy Syrii jasno pokazują, że ISIS rozkwita tam, gdzie trwa długotrwały konflikt i chaos. Iran nie będzie tu wyjątkiem.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.