Kampania prezydencka udowadnia, że polskie wybory są źle wymyślone. Niedostosowane do potrzeb i emocji społeczeństwa. Nie wspominając już nawet o stawce kandydatów i kandydatek, z których przyjdzie nam wybierać. Już za chwileczkę, już za momencik zacznie się biadolenie – że nie ma na kogo głosować, że to taktyczne wybieranie najmniejszego zła.
Zaczniemy też przypominać brytyjską maksymę, że głosowanie to nie małżeństwo, tylko wybór autobusu, do którego wsiądziesz – nie musi być idealny, ważne, by jechał w dobrym kierunku itd.
Wybory i głosowanie. A gdyby tak głosować przeciwko?
Miliony będą przeżywały dramat związany z pójściem do lokalu wyborczego i zaznaczeniem kandydata/kandydatki wbrew sobie. Znalazłem sposób, jak ten problem rozwiązać. Mam pomysł, jak sprawić, by wszyscy oddawali głos z pełnym przekonaniem. Bez kalkulacji i poczucia niesmaku. Wystarczyłoby, żebyśmy zamiast głosu „za” mieli prawo oddania głosu „przeciw”. Nie opowiadalibyśmy się zatem za Karolem Nawrockim, tylko przeciwko Rafałowi Trzaskowskiemu. Nie za Szymonem Hołownią, tylko przeciw Joannie Senyszyn.
Nie wymyśliłem jeszcze, czy powinniśmy dysponować dwoma głosami – jednym „za”, a drugim „przeciw” – czy może po prostu „przeciw” i już. W takiej sytuacji prezydentem nie zostawałby ten, kto zdobył najwięcej głosów „za”, lecz ten, kto zebrał najmniej głosów „przeciw”. Jakże inaczej wyglądałyby kampania i decyzje wyborcze. Wybieralibyśmy tego, kto faktycznie wzbudza naszą największą antypatię? Czy tego, którego nie lubimy trochę mniej, ale zagraża kandydatowi, do którego jest nam najbliżej? To nie jest pomysł zupełnie od czapy, kampanie negatywne mają w Polsce długie tradycje. 30 lat temu Jan Rokita stworzył „Inicjatywę 3/4”, która miała nie dopuścić do zwycięstwa Aleksandra Kwaśniewskiego.
Niedoszły premier z Krakowa i aktualny publicysta tygodnika „Sieci” wymyślił, że według sondaży trzy czwarte Polaków nie chce zagłosować na lidera SLD (wliczając tych, którzy w ogóle na wybory nie chodzą). A potem upierał się, że dzięki niemu Lech Wałęsa zbliżył się do zwycięzcy w pierwszej turze. Pięć lat wcześniej Adam Michnik, zapowiadając kampanię negatywną, mówił z kolei, że ważniejsze dla niego jest to, by Wałęsa nie został prezydentem, niż to, by Tadeusz Mazowiecki nim został. Nawiasem mówiąc: za obiema próbami stali ludzie Unii Wolności (choć z bardzo różnych skrzydeł), obie skończyły się tak, jak wszystkie kampanie prezydenckie tej formacji.
Wybory prezydenckie. Jeden głos „przeciw” to za mało
Pomysł na głosowanie negatywne spadł na mnie podczas jednej z równie licznych, co niepotrzebnych prezydenckich debat. Być może inspirujące okazały się opowieści o tym, że mamy węgla na najbliższe milion lat, i zapewnienia jednego z kandydatów, że ma największe szanse na pokonanie Trzaskowskiego w drugiej turze, ale biorę też pod uwagę, że ta idea wzięła się z poczucia beznadziei. Niby wiedziałem, komu udało się zebrać 100 tys. podpisów, a jak nie wiedziałem, to zajrzałem do miejsc w internecie, w których zazwyczaj nie bywam i bywać nie chcę. Wydawało mi się, że jestem gotowy. Do momentu, gdy zobaczyłem ich razem.
Nie chcę histeryzować, także w krajach z dłuższymi tradycjami demokratycznymi na kartach do głosowania lądują gwiazdy porno, gangsterzy, płaskoziemcy, a pewnie i kosmici z planety Melmac. O niczym to nie świadczy, można z tym żyć. Nie jest to też najgorszy zestaw w historii, o prezydenturę w III RP rywalizowali wymachujący czarną teczką człowiek znikąd Stan Tymiński czy ziejący antysemityzmem Leszek Bubel.
Bardziej niż folklor przeszkadza mi liczba mniej lub bardziej ukrytych fanów Władimira Władimirowicza, która prowokuje do zastanowienia się nad formą polskich służb specjalnych, oraz bezkarne zamienianie kampanii w wehikuł promujący niskich lotów przedsięwzięcie komercyjne. Nie samo to jest zresztą najgorsze, ale to, że połowa kandydatów ochoczo się do tego projektu dokłada, dając mu twarz i dzieląc się wiarygodnością. I jeszcze zasłania się hasłem „warto rozmawiać”.
Nie wspominając już nawet o tym, że Państwowa Komisja Wyborcza pozwala na to, by biznesmen udający kandydata zamieniał się w biznesmena udającego dziennikarza i na odwrót. Głosem „przeciw” wszystkich patologii nie wyeliminujemy, nie taki jest zresztą cel. Ale wadę tego pomysłu widzę tylko jedną. Nigdy nie miałem tak, że stałem nad kartą wyborczą i czułem, że jeden głos to za mało, bo mam ochotę zaufać dwojgu albo trojgu kandydatom i kandydatkom. A jeden głos „przeciw” to zdecydowanie za mało.
