Kiedy dziennikarz Żenia Klimakin wraca pamięcią do początku rosyjskiej agresji na Ukrainę, wciąż słyszy w głowie jedno zdanie. „Wojna, Żenia, wojna” — powiedziała jego przyjaciółka 24 lutego 2022 roku o świcie. Wtedy, jak opisuje w podcaście „Rachunek sumienia”, poczuł „chłód, paraliż całego ciała”. Od tamtej pory nie umie oddzielić życia osobistego od wojny. Nie umie też pozbyć się „poczucia winy, że żyje”.
Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
To rozmowa o tym, jak walczy się inaczej — bo bez broni — i jaką cenę płacą ci, którzy nie poszli na front. Ukrainiec z polskimi korzeniami, dziennikarz i aktywista Żenia Klimakin mówi otwarcie o załamaniu psychicznym, impulsie samobójczym i o tym, co go powstrzymało.
„Dlaczego cię tam nie ma?”
Klimakin mieszka w Polsce od 2009 r., ma polskie korzenie i obywatelstwo. Od lat należy do najbardziej rozpoznawalnych ukraińskich dziennikarzy i aktywistów.
— Dlaczego cię tam nie ma? Jesteś facetem, mężczyzną, człowiekiem, który mógłby bronić swojej ojczyzny — pyta Magdalena Rigamonti.
— Uderzyłaś mnie w najbardziej czuły punkt. To poczucie winy nie pojawiło się w 2022 r., tylko w 2014. Mam poczucie winy, że żyję. Jestem człowiekiem, który przeprasza za to, że żyje — mówi i tłumaczy, dlaczego nie poszedł na wojnę. — Mam 45 lat, nigdy nie umiałem strzelać. Starczyłoby mnie może na dwa dni. A mogę być skuteczny i mam nadzieję, że jestem skuteczny, robiąc inne rzeczy.
Klimakin opowiada, że takich jak on jest więcej. — Każdy z nas ma poczucie winy, że nie jest na Donbasie, że nie jest na pierwszej linii. Nie żyją dzieci, nie żyją żołnierze, nie żyją osoby dorosłe, nie żyją setki tysięcy osób. A każdy z nas żyje z poczuciem winy. Nie tylko za to, że czegoś nie zrobił, ale w zasadzie za to, że żyje, po prostu. Kiedy patrzysz na zdjęcia, a teraz to są dziesiątki tysięcy, setki tysięcy zamordowanych, zakatowanych, to masz poczucie winy, że żyjesz. Ale to mnie nie usprawiedliwia.
Kiedy 24 lutego 2022 r. o świcie zadzwonił telefon, Klimakin nie wiedział, co się dzieje. Dzwoniła przyjaciółka. — Ja do dziś w głowie słyszę jej słowa: wojna, Żenia, wojna. I pamiętam bardzo dobrze ten chłód, paraliż całego ciała, kiedy po prostu drętwiejesz od tych strasznych słów.
Jego rodzice zostali w Berdyczowie. Nie chcieli wyjeżdżać. W końcu namówił ich na przeprowadzę do Warszawy, ale wtedy wydarzyły się rzeczy, o których — jak mówi — długo nie miał pojęcia.
Jego ojciec przeżył zawał serca po serii ataków na Ukrainę. Zapadł w śpiączkę, a po wybudzeniu zmagał się z lękiem i stresem. Zmarł pod koniec 2022 r. Dopiero po jego śmierci Żenia dowiedział się, że w Warszawie ojca zastraszał jakiś mężczyzna.
— Rosjanin na klatce schodowej mojego bloku —— wspomina. Groził też Żenii, że coś złego go spotka, jeśli nie przestanie organizować pomocy dla Ukrainy. „Zatrzymaj się. Wierz mi, staremu czekiście” — Klimakin przytacza słowa Rosjanina.
Według sąsiadów ten sam człowiek zaczepiał jego ojca. — I to było dla mnie przerażające, że coś takiego może dziać się w Unii Europejskiej. Jak później się okazało, ten człowiek mieszka w Polsce od dłuższego czasu i ma obywatelstwo. Zastanowiłem się, a ile takich osób Rosja wysłała do krajów unijnych, ilu mamy ich w UE w ogóle? — zastanawia się Klimakin.
— Masz to samo poczucie co ja, że my już mamy dość wojny w Ukrainie? My, tu w Polsce. Że już nam się ta wojna nie klika? — pyta Rigamonti.
— My, Ukraińcy, nie mamy prawa tak myśleć. Ja nawet takiej myśli do siebie nie dopuszczam. Co mają powiedzieć osoby, które teraz żyją w Kijowie? Kiedy ktoś nocuje w swoim domu — czy jest to małe dziecko, czy starszy człowiek — a w mieszkaniu jest plus pięć stopni Celsjusza i wszyscy są w kurtkach i tak od miesiąca… Na jakie zmęczenie ja mam narzekać? Ja, członek diaspory ukraińskiej, który wyjechał do Polski 17 lat temu?
„Miesiące bólu całego ciała”
W pewnym momencie ciało Klimakina przestało wytrzymywać napięcie związane z wojną. Na początku 2023 r. dziennikarz był po miesiącach protestów, zbiórek, po śmierci ojca i po groźbach. — Obudziłem się z częściowo sparaliżowaną prawą częścią twarzy — mówi.
Potem przyszły „miesiące bólu całego ciała, bez przerwy”. Żadne leki nie pomagały.
Wtedy po raz pierwszy pojawiła się w nim myśl, by „nacisnąć stop”. — Otworzyłem okno hotelu i patrzyłem przed siebie. Zrozumiałem, dlaczego ludzie to robią. Kiedy ból jest tak wielki, nie ma znaczenia, czy śmierć będzie traumatyczna.
Zatrzymała go myśl o psie.
— Pomyślałem: kto się nim zajmie? Nie mogę mu tego zrobić — wspomina Klimakin.
Powrót do życia
Poszedł na terapię, a potem na studia psychologiczne. Właśnie kończy ostatni rok. — Może choć jednej osobie będę mógł pomóc. Po tym wszystkim, co widziałem, wiem, że narzędzia psychologiczne ratują życie — mówi.
Nadzieję dały mu rozmowy z ocalałymi z Zagłady, m.in. z Marianem Turskim. — Powiedział, że po wojnie jego przyjaciele popełniali samobójstwa. Sam zrobił 99 kroków na 100 w tym kierunku — wspomina Klimakin.
Ten obraz został z nim na długo.
W jego opowieściach są także słowa ukraińskich żołnierzy. Jeden z nich powiedział: „Nie ma tygodnia, żebym nie myślał o samobójstwie”. Inny żołnierz opowiadał o niewoli: „Zrywali paznokcie, łamali żebra, rozbijali butelki na głowie”. Rosyjscy oprawcy zmuszali jeńców do upokarzających czynności, o których Klimakin mówi z wrażliwością, ale precyzyjnie: — Jeżeli nie zaczniesz tańczyć, całować się, zostaniesz tak zakatowany, że nie podniesiesz się przez tydzień.
Misja łączenia ludzi
Mimo wszystkiego, co go spotkało, Klimakin nie wycofał się z życia publicznego. W Polsce stał się pośrednikiem między ukraińskimi twórcami, aktywistami, samorządowcami a polskimi instytucjami. — Zależy mi, bo mam w sobie dwie tożsamości. Ukraina to ból serca, Polska to babcia, która uczyła mnie polskich kolęd i „Pana Tadeusza”. Bycie mostem to wielkie szczęście — mówi gość „Rachunku sumienia”.
Na pytanie o Boga odpowiada, że dziś nie ma miejsca na te rozważania. — Piekło dzieje się tu i teraz. Teraz robimy małe kroki. Tylko tyle możemy. Pamiętasz, jak u Miłosza w wierszu „Campo di Fiori” kręci się karuzela przed ścianami getta? I ludzie się bawią po drugiej stronie getta, a tam mordują, tam getto płonie i popiół na nich leci? To my teraz jesteśmy w tej sytuacji. Jak w wierszu Czesława Miłosza. Na nas ten popiół leci. I ja nie zadaję pytań o sens, ja nie zadaję pytań o Pana Boga. Ja wiem, że nie możemy spać teraz, nie możemy być bierni, bo możemy wylądować w sytuacji, kiedy już ta ściana getta się przesunęła i nasza karuzela jest już po tamtej stronie, gdzie wszystko płonie i karuzela też.
Na początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie Żenia Klimakin jako redaktor naczelny „Nowej Polszy” (wydawanej przez Centrum Mieroszewskiego) wydał książkę „Wojna 2022: eseje, wiersze, dziennik” — to praca zbiorowa ukraińskich poetów i pisarzy. Teraz Centrum Mieroszewskiego wydało kolejną książkę o Ukrainie — „Robaków rozgryzać nie wolno” — reporterki Tetiany Kolesnychenko i fotoreportera Macieja Stanika.
Jeśli ty lub twój bliski potrzebuje pomocy, możesz ją otrzymać, dzwoniąc na bezpłatne infolinie:
Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – 116 111
Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych – 116 123
Czym jest „Rachunek sumienia”?
Kościół. Dla jednych skompromitowana instytucja cynicznie wykorzystująca religię jako narzędzie do zarabiania pieniędzy. Dla drugich opoka oraz źródło wszelkiego dobra i miłości. „Rachunek sumienia” to nie jest podcast tylko o Kościele. To podcast o ludziach, na których kariery, a czasem i na całe życie, wpływ miała (lub nadal ma) instytucja, jaką jest Kościół katolicki. Jeśli nie macie w sobie uczuć religijnych, koniecznie posłuchajcie. Jeśli je w sobie macie — posłuchajcie tym bardziej.
Historia Kobiet
Newsweek.pl – wiadomości z Polski i ze świata. Najnowsze wydarzenia i opinie a także artykuły z kategorii społeczeństwo, biznes, kultura, historia, psychologia, trendy.
