Jest z Ukrainy, ma polskie korzenie i obywatelstwo. „Każdy z nas żyje z poczuciem winy”

— Uderzyłaś mnie w najbardziej czuły punkt. To poczucie winy nie pojawiło się w 2022 r., tylko w 2014. Mam poczucie winy, że żyję. Jestem człowiekiem, który przeprasza za to, że żyje — mówi i tłumaczy, dlaczego nie poszedł na wojnę. — Mam 45 lat, nigdy nie umiałem strzelać. Starczyłoby mnie może na dwa dni. A mogę być skuteczny i mam nadzieję, że jestem skuteczny, robiąc inne rzeczy.

Klimakin opowiada, że takich jak on jest więcej. — Każdy z nas ma poczucie winy, że nie jest na Donbasie, że nie jest na pierwszej linii. Nie żyją dzieci, nie żyją żołnierze, nie żyją osoby dorosłe, nie żyją setki tysięcy osób. A każdy z nas żyje z poczuciem winy. Nie tylko za to, że czegoś nie zrobił, ale w zasadzie za to, że żyje, po prostu. Kiedy patrzysz na zdjęcia, a teraz to są dziesiątki tysięcy, setki tysięcy zamordowanych, zakatowanych, to masz poczucie winy, że żyjesz. Ale to mnie nie usprawiedliwia.

Kiedy 24 lutego 2022 r. o świcie zadzwonił telefon, Klimakin nie wiedział, co się dzieje. Dzwoniła przyjaciółka. — Ja do dziś w głowie słyszę jej słowa: wojna, Żenia, wojna. I pamiętam bardzo dobrze ten chłód, paraliż całego ciała, kiedy po prostu drętwiejesz od tych strasznych słów.

Jego rodzice zostali w Berdyczowie. Nie chcieli wyjeżdżać. W końcu namówił ich na przeprowadzę do Warszawy, ale wtedy wydarzyły się rzeczy, o których — jak mówi — długo nie miał pojęcia.

Jego ojciec przeżył zawał serca po serii ataków na Ukrainę. Zapadł w śpiączkę, a po wybudzeniu zmagał się z lękiem i stresem. Zmarł pod koniec 2022 r. Dopiero po jego śmierci Żenia dowiedział się, że w Warszawie ojca zastraszał jakiś mężczyzna.

— Rosjanin na klatce schodowej mojego bloku —— wspomina. Groził też Żenii, że coś złego go spotka, jeśli nie przestanie organizować pomocy dla Ukrainy. „Zatrzymaj się. Wierz mi, staremu czekiście” — Klimakin przytacza słowa Rosjanina.

Według sąsiadów ten sam człowiek zaczepiał jego ojca. — I to było dla mnie przerażające, że coś takiego może dziać się w Unii Europejskiej. Jak później się okazało, ten człowiek mieszka w Polsce od dłuższego czasu i ma obywatelstwo. Zastanowiłem się, a ile takich osób Rosja wysłała do krajów unijnych, ilu mamy ich w UE w ogóle? — zastanawia się Klimakin.

— Masz to samo poczucie co ja, że my już mamy dość wojny w Ukrainie? My, tu w Polsce. Że już nam się ta wojna nie klika? — pyta Rigamonti.

— My, Ukraińcy, nie mamy prawa tak myśleć. Ja nawet takiej myśli do siebie nie dopuszczam. Co mają powiedzieć osoby, które teraz żyją w Kijowie? Kiedy ktoś nocuje w swoim domu — czy jest to małe dziecko, czy starszy człowiek — a w mieszkaniu jest plus pięć stopni Celsjusza i wszyscy są w kurtkach i tak od miesiąca… Na jakie zmęczenie ja mam narzekać? Ja, członek diaspory ukraińskiej, który wyjechał do Polski 17 lat temu?

„Miesiące bólu całego ciała”

W pewnym momencie ciało Klimakina przestało wytrzymywać napięcie związane z wojną. Na początku 2023 r. dziennikarz był po miesiącach protestów, zbiórek, po śmierci ojca i po groźbach. — Obudziłem się z częściowo sparaliżowaną prawą częścią twarzy — mówi.

Potem przyszły „miesiące bólu całego ciała, bez przerwy”. Żadne leki nie pomagały.

Wtedy po raz pierwszy pojawiła się w nim myśl, by „nacisnąć stop”. — Otworzyłem okno hotelu i patrzyłem przed siebie. Zrozumiałem, dlaczego ludzie to robią. Kiedy ból jest tak wielki, nie ma znaczenia, czy śmierć będzie traumatyczna.

Zatrzymała go myśl o psie.

— Pomyślałem: kto się nim zajmie? Nie mogę mu tego zrobić — wspomina Klimakin.

Powrót do życia

Poszedł na terapię, a potem na studia psychologiczne. Właśnie kończy ostatni rok. — Może choć jednej osobie będę mógł pomóc. Po tym wszystkim, co widziałem, wiem, że narzędzia psychologiczne ratują życie — mówi.

Nadzieję dały mu rozmowy z ocalałymi z Zagłady, m.in. z Marianem Turskim. — Powiedział, że po wojnie jego przyjaciele popełniali samobójstwa. Sam zrobił 99 kroków na 100 w tym kierunku — wspomina Klimakin.

Ten obraz został z nim na długo.

W jego opowieściach są także słowa ukraińskich żołnierzy. Jeden z nich powiedział: „Nie ma tygodnia, żebym nie myślał o samobójstwie”. Inny żołnierz opowiadał o niewoli: „Zrywali paznokcie, łamali żebra, rozbijali butelki na głowie”. Rosyjscy oprawcy zmuszali jeńców do upokarzających czynności, o których Klimakin mówi z wrażliwością, ale precyzyjnie: — Jeżeli nie zaczniesz tańczyć, całować się, zostaniesz tak zakatowany, że nie podniesiesz się przez tydzień.

Misja łączenia ludzi

Mimo wszystkiego, co go spotkało, Klimakin nie wycofał się z życia publicznego. W Polsce stał się pośrednikiem między ukraińskimi twórcami, aktywistami, samorządowcami a polskimi instytucjami. — Zależy mi, bo mam w sobie dwie tożsamości. Ukraina to ból serca, Polska to babcia, która uczyła mnie polskich kolęd i „Pana Tadeusza”. Bycie mostem to wielkie szczęście — mówi gość „Rachunku sumienia”.

Na pytanie o Boga odpowiada, że dziś nie ma miejsca na te rozważania. — Piekło dzieje się tu i teraz. Teraz robimy małe kroki. Tylko tyle możemy. Pamiętasz, jak u Miłosza w wierszu „Campo di Fiori” kręci się karuzela przed ścianami getta? I ludzie się bawią po drugiej stronie getta, a tam mordują, tam getto płonie i popiół na nich leci? To my teraz jesteśmy w tej sytuacji. Jak w wierszu Czesława Miłosza. Na nas ten popiół leci. I ja nie zadaję pytań o sens, ja nie zadaję pytań o Pana Boga. Ja wiem, że nie możemy spać teraz, nie możemy być bierni, bo możemy wylądować w sytuacji, kiedy już ta ściana getta się przesunęła i nasza karuzela jest już po tamtej stronie, gdzie wszystko płonie i karuzela też.

Na początku pełnoskalowej wojny w Ukrainie Żenia Klimakin jako redaktor naczelny „Nowej Polszy” (wydawanej przez Centrum Mieroszewskiego) wydał książkę „Wojna 2022: eseje, wiersze, dziennik” — to praca zbiorowa ukraińskich poetów i pisarzy. Teraz Centrum Mieroszewskiego wydało kolejną książkę o Ukrainie — „Robaków rozgryzać nie wolno” — reporterki Tetiany Kolesnychenko i fotoreportera Macieja Stanika.

Jeśli ty lub twój bliski potrzebuje pomocy, możesz ją otrzymać, dzwoniąc na bezpłatne infolinie:

Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – 116 111

Telefon wsparcia emocjonalnego dla dorosłych – 116 123

Czym jest „Rachunek sumienia”?

Kościół. Dla jednych skompromitowana instytucja cynicznie wykorzystująca religię jako narzędzie do zarabiania pieniędzy. Dla drugich opoka oraz źródło wszelkiego dobra i miłości. „Rachunek sumienia” to nie jest podcast tylko o Kościele. To podcast o ludziach, na których kariery, a czasem i na całe życie, wpływ miała (lub nadal ma) instytucja, jaką jest Kościół katolicki. Jeśli nie macie w sobie uczuć religijnych, koniecznie posłuchajcie. Jeśli je w sobie macie — posłuchajcie tym bardziej.