Zdrowy rozsądek nakazuje myśleć, że po zakończeniu wojny z Ukrainą wyczerpana Rosja nie zdecyduje się na tak szaleńczy krok, ale ryzyko konfliktu Kremla z Europą będzie wtedy znacznie większe niż dzisiaj.
Bez względu na to, jak zakończy się wojna z Ukrainą, Rosja wyjdzie z niej z większym poczuciem zagrożenia, bardziej urażona i będzie stanowiła większe zagrożenie dla Europy niż w momencie jej rozpoczęcia — uważa Eugene Rumer, były oficer wywiadu odpowiedzialny za Rosję i Eurazję w Radzie Wywiadu Narodowego USA.
Chcemy mieć nadzieję, że straty poniesione w Ukrainie zmuszą Kreml do przyjęcia bardziej przychylnego stanowiska wobec Europy. Jest to jednak bardzo mało prawdopodobne. Bo osaczony Putin, podobnie jak szczur, o którym pisał w swojej autobiografii, zna tylko jedną opcję — kontratak z wykorzystaniem wszystkich możliwych środków.
Kiedy Rosja uderzy?
— Gdy ucichną działa, Moskwa będzie się ponownie zbroić i prawdopodobnie zintensyfikuje swoje działania destabilizujące na całym kontynencie. Europa będzie nadal zwiększać wydatki na obronę, odrzucając integrację z Rosją, do której niegdyś dążyła. W obliczu narastającej nieufności, trwającego zbrojenia, minimalnej komunikacji i ciągłych prowokacji ze strony Kremla niewielka iskra może doprowadzić do pożaru na całym kontynencie. Prawdopodobieństwo wojny może wzrosnąć szczególnie, jeśli sojusz transatlantycki ulegnie osłabieniu, a nawet się rozpadnie — tak sytuację widzi analityk Rand Corporation Samuel Charap.
Ludzie wywiadu mają rozbieżne opinie, jak szybko zagrożenie dla Europy może się nasilić. Niektórzy uważają, że odbudowa zdegradowanych przez wojnę sił zbrojnych może zająć wiele lat: rosyjska armia jest przecież niezdolna do kontynuowania ofensywy w Ukrainie, nie będzie więc stanowić realnego zagrożenia dla Europy. Inni twierdzą jednak, że Moskwa będzie w stanie zaatakować wkrótce po zakończeniu wojny w Ukrainie.
Do niedawna prognozy wywiadu mówiły o 5-7 latach. Dziś podawane są znacznie bliższe daty. Według MIVD, holenderskiej służby wywiadu wojskowego, Rosja w najbardziej sprzyjającym dla niej scenariuszu mogłaby zgromadzić wystarczające siły, by zdecydować się na regionalne wyzwanie wobec NATO w ciągu roku od zakończenia walk w Ukrainie. MIVD informowała, że Rosja już prowadzi konkretne przygotowania do ewentualnego konfliktu z sojuszem. Na początku sierpnia wyciekły nowe analizy wywiadu USA, który uważa, że Rosja może podjąć działania zbrojne przeciwko Europie nawet przed zakończeniem wojny.
Sierpień 2026 r. Rosyjscy żołnierze ćwiczą obsługę dronów
Foto: Dmitry Yagodkin/TASS / Zuma Press
— Gdy wojna w Ukrainie się skończy, potencjał militarny Europy — a tym samym jej zdolność do odstraszania — osiągnie prawdopodobnie najniższy poziom w porównaniu z potęgą Rosji. Sojusznicy będą mieli do czynienia z armią, która zgromadziła wiele lat doświadczenia bojowego i wypracowała techniki walki dające jej rzeczywiste przewagi. Nadrobienie tego wszystkiego zajmie Europie całe lata — tłumaczy Franz-Stefan Gady z International Institute for Strategic Studies.
Ponad pół miliona rosyjskich żołnierzy zginęło, kolejne 800 tys. odniosło poważne rany. To gigantyczne straty. Na dodatek Ukraińcy zabili mnóstwo oficerów, co sprawia, że jakość dowodzenia bardzo spadła. Jednocześnie wielkość rosyjskich sił zbrojnych wzrosła z około 850 tys. czynnych żołnierzy przed wojną do 1,3 mln obecnie. W przypadku niektórych formacji ich stan podwoił się lub potroił (prawie 200-procentowy wzrost całkowitej liczby batalionów czołgowych i około 400-procentowy wzrost liczby batalionów piechoty). Większość z nich wzbogaciła się o jednostki dronowe oraz zajmujące się wojną elektroniczną.
Straty w sprzęcie są równie wielkie jak w ludziach, a mimo to Rosjanie dysponują może nawet nieco większą liczbą bojowych pojazdów opancerzonych, w tym czołgów, niż na początku wojny. Nie są one tak nowoczesne jak te pięć lat temu, ale Moskwa zwiększa produkcję nowych pojazdów.
Rosja jest w stanie wytwarzać znacznie więcej pocisków manewrujących i balistycznych niż na początku wojny. Po zakończeniu wojny może dysponować zapasem milionów dronów taktycznych oraz setek tysięcy większych dronów bojowych.
— Rosyjskie siły zbrojne pozostaną po wojnie zbieraniną charakteryzującą się nierównomiernym poziomem jakości i zdolności bojowych. Jednak niedociągnięcia i słabe wyniki zaobserwowane w Ukrainie nie oznaczają, że tę armię należy lekceważyć — ostrzega znany amerykański analityk wojskowy Michael Kofman.
Rosyjska armia jest znacznie większa niż w 2022 r. I znacznie lepiej dostosowana do wymagań współczesnej wojny. Jest bardzo prawdopodobne, że po wojnie znaczna część tych wojsk zostanie rozmieszczona wzdłuż wschodniej flanki NATO, aby przechylić szalę na korzyść Rosji. Fiński wywiad wojskowy zakłada, że Moskwa ponaddwukrotnie zwiększy też liczbę żołnierzy stacjonujących wzdłuż północnych granic sojuszu.
Zmiany jak po II wojnie
Gdy rozpoczęła się wojna, powszechnie postrzegano Rosję jako wielką potęgę militarną, która pokona Ukrainę w mgnieniu oka. A gdy ta przepowiednia się nie spełniła, popadnięto w drugą skrajność — armia Putina miała być w tak opłakanym stanie, że można z niej jedynie szydzić.
Rosyjskie siły zbrojne mają niezliczoną ilość wad, ale systematycznie analizują swoje doświadczenia bojowe i wyciągają z nich wnioski. — Do początku 2023 r. Moskwa po cichu stworzyła złożony ekosystem edukacyjny, obejmujący przemysł zbrojeniowy, uczelnie wyższe oraz żołnierzy na wszystkich szczeblach struktury dowodzenia. Obecnie dostosowuje producentów sprzętu do potrzeb wojennych oraz łączy start-upy technologiczne z zasobami państwowymi — tłumaczy amerykańska analityczka wojskowa Dara Massicot. — W tej wojnie cykle adaptacyjne trwają zazwyczaj od trzech do czterech miesięcy, podczas których jedna ze stron przejmuje taktyki lub technologie stosowane przez stronę przeciwną. Chociaż rosyjskie siły zbrojne są wolniejsze niż armia ukraińska, potrafią wdrożyć rozwiązania na szeroką skalę — wtóruje jej Michael Kofman.
Ponad 20 komisji zajmuje się wdrażaniem zaleceń opartych na informacjach otrzymywanych z linii frontu. Nieustannie organizuje się wspólne spotkania żołnierzy i dowódców z sił powietrznych, lądowych, wojny elektronicznej oraz przemysłu, aby szkolić ich w skuteczniejszym wykrywaniu i niszczeniu bezzałogowych statków powietrznych (UAV), które odegrały ogromną rolę w sukcesach Ukrainy. Od rozpoczęcia wojny Rosja wprowadziła około 500 zmian do podręczników bojowych. Prawdopodobnie ich treść zostanie całkowicie zrewidowana po zakończeniu wojny.
Na początku inwazji sprzęt nieustannie zawodził. Od 60 do 70 proc. awarii sprzętu do prowadzenia wojny elektronicznej spowodowane było różnego rodzaju usterkami — niedbałą konserwacją, błędami w produkcji czy konstrukcji. Liczba tego rodzaju usterek jest dziś znacznie mniejsza. W dużym stopniu dzięki innowacjom.
W Ukrainie ogromną rolę odgrywają start-upy produkujące drony i inne bezzałogowe statki powietrzne. Rosja poszła w jej ślady. Ministerstwo obrony doprowadziło do współpracy między start-upami a państwowymi przedsiębiorstwami. Rosja zaczęła zmniejszać przewagę technologiczną Kijowa.
Instruktorzy wojskowi analizują doświadczenia z frontu i włączają je do programów szkoleniowych. Wprowadzono rotację oddziałów między frontem a poligonami, aby zapewnić, że programy odpowiadają wymaganiom bojowym. Gdy wizyty na miejscu nie są możliwe, wojsko organizuje bezpieczne wideokonferencje między jednostkami na linii frontu a ośrodkami szkoleniowymi.
— Wiele obecnie toczących się procesów uczenia się przypomina te, przez które przeszła Moskwa po II wojnie światowej. Po zakończeniu wojny w Ukrainie siły zbrojne będą prawdopodobnie tworzyć więcej bezzałogowych statków powietrznych i innych systemów bezzałogowych, co wzmocni potencjał militarny w stosunku do NATO. Teoretycy wojskowości i dowódcy postrzegają sztuczną inteligencję jako niezbędny element współczesnej walki. Prowadzi się badania, jak wykorzystać AI w pociskach hipersonicznych, systemach obrony powietrznej i dronach dla poprawy ich wydajności. Stany Zjednoczone i Europa muszą zacząć zwracać na to większą uwagę. Proces uczenia się jest po rosyjskiej stronie nieustanny — ostrzega Massicot.
Jak Europa przegra
— W NATO myślenie koncepcyjne w zakresie taktyki i operacji zatrzymało się mniej więcej w 1991 r. Tak naprawdę po pierwszej wojnie w Zatoce Perskiej niewiele się zmieniło — powiedział w czerwcu Johnny Stringer, zastępca naczelnego dowódcy sił sojuszniczych w Europie. — Dopracowywaliśmy to około 35 lat i musimy teraz zrobić coś innego.
Stany Zjednoczone i NATO mają znaczną przewagę pod względem sił powietrznych i morskich, zdolności do prowadzenia precyzyjnych uderzeń czy jakości sił zbrojnych. Brakuje im jednak doświadczenia w radzeniu sobie na polu bitwy, na którym dominują drony oraz nowe środki uderzeniowe, z których obecnie korzystają Rosjanie.
Planiści współpracujący z NATO boją się też, że w przypadku wybuchu wojny z Rosją Europa nie byłaby w stanie wytrzymać długotrwałej wojny na wyniszczenie ze względu na brak gotowości swoich społeczeństw. Jeden z byłych członków brytyjskiego gabinetu przyznał, że Zachód „zawalił” edukację społeczeństwa w zakresie skali potencjalnego konfliktu z Rosją. Nasilająca się wojna hybrydowa daje inną niezwykle istotną wskazówkę dotyczącą słabości Europy. Udaremniony w zeszłym miesiącu atak na lotnisko Lipsk/Halle z wykorzystaniem drona wyposażonego w ładunki wybuchowe uwidocznił bezkarność Rosji w jej agresywnym podejściu wobec NATO. Minął miesiąc, zanim Niemcy zdecydowali się przypisać atak w Lipsku Kremlowi.
Mocno spóźniona reakcja na incydent w Lipsku pokazuje, w jaki sposób NATO może przegrać wojnę z Rosją — po prostu wykaże się podobnym brakiem zdecydowania co dziś w trakcie wojny hybrydowej.
Kilka miesięcy temu na Uniwersytecie im. Helmuta Schmidta przy niemieckiej Bundeswehrze odegrano symulację wojny Rosji z NATO, która zaczyna się od ataku na jedno z państw bałtyckich. Obejmowała ona bitwy, ale skupiono się raczej na procesie podejmowania decyzji politycznych. Uczestnicy odgrywający rosyjskie dowództwo skupili się na elementach, w których Rosja ma przewagę: będzie dysponowała dużą liczbą żołnierzy w tym rejonie, podczas gdy NATO ich nie ma. I jeśli zadziała szybko, może zdobyć to terytorium bez większego trudu. A potem będzie w stanie je utrzymać: zagrozi eskalacją do poziomu nuklearnego i w ten sposób powstrzyma NATO przed kontratakiem.
Jak relacjonuje jeden z uczestników gry wojennej: — Inwazja Rosji na Litwę była udana. Ale tak naprawdę ważne są inne pytania. Załóżmy, że Waszyngton wstrzyma się od działania, każąc Europejczykom przejąć inicjatywę: czy Europejczycy przeprowadziliby atak, czy też ulegliby rosyjskim żądaniom politycznym, aby uniknąć potencjalnej rzezi? Czy Polska zaatakowałaby samodzielnie Rosję? Zapomnijmy o kazaniach na temat przywiązania do artykułu 5 NATO. Podstawowym pytaniem jest to, czy Europejczycy sądzą, że warto wypowiedzieć wojnę Rosji w sprawie krajów bałtyckich, nawet bez pomocy Stanów Zjednoczonych. Czy jesteśmy psychicznie gotowi na wojnę?
Do ostatniej chwili nie będzie wiadomo, jak Europejczycy zachowają się w razie potencjalnego konfliktu z Rosją. Jednak doświadczenie wojny hybrydowej, w której Rosja ma nieustanną przewagę, pokazuje, że będzie jej dość łatwo wykorzystać decyzyjny paraliż i podziały w Europie.