Kim jest twórca bitcoina? „Ten podstarzały nerd zrobił w konia wiele osób”

Bo zawsze jest ktoś, kto wie?

— Nawet przy największych zagadkach zawsze ktoś taki się znajdzie. Weźmy „Unabombera”. Przykład może nie najszczęśliwszy, bo przecież Satoshi Nakamoto nie był terrorystą ani mordercą, ale nawet w tym przypadku znalazł się ktoś, kto znał sekret poza samym Tedem Kaczynskim. „Unabomber” nie zwierzał się psychoterapeucie, nie miał przyjaciół, mieszkał w chacie w Montanie i właściwie z nikim nie rozmawiał. Ale miał brata, a jego żona w opublikowanym manifeście „Unabombera” rozpoznała dziwne pomysły i język swojego pokręconego szwagra. Więc choć nikt poza Satoshim nie wie, kim jest Satoshi Nakamoto, to gdzieś w jego kręgu jest być może przyjaciel, brat, siostra, dziecko czy rodzic, ktoś, kto w kluczowych latach między 2008 a 2011 r. nie mógł się do niego dodzwonić albo zauważył, że facet wciąż opowiadał o pomyśle alternatywnego pieniądza.

Wskazał pan „krąg podejrzanych”. Jak sam pan pisze, w trakcie wieloletnich poszukiwań twórcy bitcoina wykształciła się cała specjalizacja zwana „nakamotologią”.

— Owszem, nie ja jeden zajmowałem się tymi poszukiwaniami.

Jedna z naczelnych zasad „nakamotologii” mówi, że prawdziwy Satoshi nigdy się nie przyzna, że jest Satoshim. Nie obawia się pan, że całe te poszukiwania trącą teorią spisku? Nie bał się pan, że po przeczytaniu książki ludzie pomyślą: „Facet zmarnował kupę czasu na pogoń za jakąś miejską legendą!”?

— Znaczna część książki to analiza poprzednich prób zdemaskowania Satoshiego. Poszukiwacze muszą się liczyć z ryzykiem zawodowym: niektórzy łączą kropki, których nie ma, i za bardzo wierzą we własne teorie. Przytaczam wiele takich przykładów, np. Sahila Gupty, byłego pracownika SpaceX, który obsesyjnie wierzy, że Satoshi to Elon Musk, choć moim zdaniem nie ma to sensu. Przez cały czas pilnowałem się, by nie wpaść w pułapkę, że muszę wskazać Satoshiego, nawet nie mając wystarczających dowodów. To dopiero byłaby teoria spiskowa! Właściwie to jeden z ważniejszych wątków książki: opowieść o ludzkiej skłonności do wiary w teorie spiskowe, do zbyt łatwego rozpoznawania wzorców i łączenia kropek.

Świetnie opisał pan środowisko, w jakim rozwinęły się bitcoin i inne kryptowaluty. Chociaż rzecz działa się w dużej mierze na grupie dyskusyjnej, możemy poznać ludzi z krwi i kości, pełnych rozmaitych wad, jak choćby zawiść. Czy po tym śledztwie ma pan jakichś ulubieńców albo takich, których pan nie znosi?

— Z połączenia libertarian i specjalistów od komputerów, bo tacy ludzie tworzyli środowisko, w którym narodził się bitcoin, raczej rzadko powstają ciepłe i milusie postaci. Kiedy więc trafia się na wyjątek od tej reguły, łatwo kogoś polubić. W całej tej historii na najbardziej sympatycznego wyrósł Hal Finney, który przez pewien czas był jednym z czołowych kandydatów na Satoshiego Nakamoto: libertarianin, choć nie skrajny, komputerowiec, bardzo utalentowany programista. Niestety, w 2014 r., pięć lat po uruchomieniu bitcoina, zmarł na stwardnienie zanikowe boczne.

Wielu z tych ludzi znało się jedynie z grupy dyskusyjnej o kryptowalutach. Wypowiedzi Finneya na tym forum dowodzą, że był miłym, rozważnym człowiekiem. W 2011 r. udało mi się nawet z nim porozmawiać. Już był chory, aby odpowiedzieć na moje pytania, musiał posługiwać się programem do śledzenia ruchu gałek ocznych. Nie musiał tego robić, ale podjął dla mnie ten wysiłek. Taki po prostu był.

Kto był na drugim końcu skali sympatii?

— James Donald, całkowicie aspołeczny typ. Przekonywał na przykład, że za pomocą wyższej matematyki da się zniszczyć państwo. Co więcej, w trakcie swoich poszukiwań odkryłem, że pod pseudonimem Jim prowadził bloga, na którym obrzucał hejtem praktycznie każdą grupę pod słońcem. Zupełne przeciwieństwo Finneya.

A jednak poleciał pan do Australii, żeby zadać mu wiadome pytanie. Skończyło się na trzyminutowej rozmowie…

— Leciałem tam czterema różnymi samolotami, a na koniec jechałem godzinę samochodem. James Donald był ciekawym przypadkiem, bo nigdy wcześniej nie widziano w nim kandydata na Satoshiego. Ale to właśnie on jako jedyny sprawił, że przez kilka dni byłem przekonany, że w końcu trafiłem na prawdziwego Satoshiego Nakamoto. I to było naprawdę dojmujące uczucie. Już widziałem się w roli zwycięzcy. Potem z pewnych powodów uznałem, że to jednak nie on, ale pamiętałem też, że w czasie narodzin bitcoina jako jedyny z bliskiego kręgu twórcy tej waluty otwarcie mówił, że wie, kim jest Satoshi. Uznałem, że muszę mu zadać to pytanie, patrząc mu w twarz. Po krótkiej wymianie maili przestał się odzywać. Wynająłem więc prywatnych detektywów, żeby wytropić go w Australii i upewnić się, że tam jest. Leciałem ponad 36 godzin, a potem dotelepałem się do małej mieściny nad brzegiem morza tylko po to, żeby w drzwiach wejściowych zamienić z nim kilka zdań.

Nie liczyłem, że dzięki tej rozmowie rozwiążę zagadkę, ale byłem to winien moim czytelnikom, żeby nie wkurzali się, że nie chciało mi się wysilić, żeby domknąć ten wątek.

W trakcie pisania książki nauczył się pan nawet programowania, żeby analizować duże zbiory tekstów z grup dyskusyjnych.

— Satoshi Nakamoto pod koniec 2008 r. opublikował w sieci projekt bitcoina, a w styczniu 2009 r. ruszył cały system. Opisałem to w 2011 r. w „Wired” i potem miałem oko na tę historię, ale pracę nad książką zacząłem na dobre dopiero w 2022 r. W międzyczasie wiele osób próbowało rozgryźć tajemnicę Satoshiego, ale mocno błądziło: Leah Goodman z „Newsweeka” wynalazła absurdalnego kandydata, niejakiego Doriana Nakamoto z Los Angeles, pojawił się też australijski oszust podający się za Satoshiego itd.

Wiedziałem, że jeśli mam coś osiągnąć, muszę spróbować nowych metod i wziąć pod uwagę większą grupę kandydatów, a nie tych samych pięciu czy dziesięciu, których mielono do tej pory. Aby tego dokonać, potrzeba było umiejętności programowania. Wynajęcie specjalisty kosztowałoby mnie zbyt dużo, więc sam zabrałem się do nauki Pythona i C++. W końcu udało mi się sklecić narzędzia do ściągnięcia tych potężnych archiwów i przeszukiwania ich pod kątem pewnych wzorców.

Z wykształcenia jest pan…

— …anglistą, więc nauka była żmudna. Moje kodowanie to był wstęp, potrzebowałem jeszcze specjalistów od stylometrii, czyli statystycznej analizy wzorców językowych, a potem jeszcze specjalistów od stylometrii kodu komputerowego. Ci pierwsi analizowali dla mnie przykłady wpisów na grupie dyskusyjnej, ci drudzy — pewne próbki kodu, pisane przez różnych kandydatów na Satoshiego. Dziś dzięki sztucznej inteligencji zaoszczędziłbym mnóstwo czasu, ale wtedy nie było ChatGPT.

Wspomniał pan oszusta z Australii: Craig Wright, podstarzały nerd z dalekiej Australii, w 2015 r. zdołał przekonać wiele osób, że to on jest Satoshim. Uwiarygodnił go nawet Gavin Andresen, człowiek, któremu Satoshi — mailowo — powierzył wszystkie kody do systemu bitcoina.

— Tak, w Londynie odbyło się nawet specjalne spotkanie, podczas którego Wright miał udowodnić Andresenowi, że to on jest twórcą bitcoina.

Nie wystarczyłoby po prostu pokazać oryginału maila, w którym prawdziwy Nakamoto przekazał Andresenowi kontrolę nad bitcoinem?

— Jeszcze przed spotkaniem w Londynie Andresen prosił o jakieś materiały, których Wright nie dostarczył. W takich historiach nawet tak doświadczeni ludzie jak Andresen kupują czasami absurdalne wytłumaczenia, w rodzaju „ktoś mi zhakował tamto konto, nie mam do niego dostępu”.

Brzmi to absurdalnie, ale wielu ludzi dało się na to nabrać. A za całą operacją stał kanadyjski potentat internetowego hazardu, który sponsorował Wrighta.

— Nie wiem, czy Calvin Ayre — bo tak się nazywał ów miliarder — uwierzył, że Wright to Nakamoto. Nie znał się przesadnie na technologii i być może uwiodło go paplanie Wrighta o bitcoinie. Za to był sprytnym biznesmenem i wyczuł, że patenty związane z bitcoinem mogą być warte fortunę. Opisywałem w swojej karierze wielu oszustów i wiem, że dobry oszust potrafi omotać nawet bardzo sprytnych ludzi. Wright zdołał przekonać wielu ludzi, ale wyroki co najmniej kilku sądów potwierdzają, że był oszustem.

Czym był dla pana bitcoin, kiedy zaczynał pan o nim pisać, a czym jest teraz?

— Kiedy pisałem o nim po raz pierwszy, nie miałem pojęcia, co to takiego. Mówiło się wtedy o bitcoinie głównie w kontekście Silk Road, czyli internetowego czarnego rynku, więc początkowo zafascynował mnie nowy rodzaj pieniądza, którego nie kontrolują banki ani rządy. To była pociągająca zagadka. Dziś bitcoin to jedno z największych aktywów na świecie, w historii technologii nie było anonimowego wynalazku, który tak bardzo zmieniłby świat. Owszem, nie wiemy, kto wynalazł koło, ale to przecież prehistoria, a tu mówimy o współczesnej technologii. To było najciekawsze w tej historii.

Niestety, redakcja „Wired” zatytułowała tekst „Wzlot i upadek bitcoina”, bo wtedy akurat kurs mocno się wahał. Dla prawdziwych wyznawców bitcoina takie sztampowe nagłówki były obraźliwe. Jest nawet strona BitcoinDeaths.com, która śledzi nagłówki wieszczące upadek bitcoina.

Doliczono się ich już 450. Kiedy pisałem ten tekst, kupiłem bitcoiny za 200 dol., żeby zrozumieć, jak się w to inwestuje, jak się przechowuje. W 2014 r. chciałem je sprzedać, bo bitcoin przez chwilę wart był ponad 1000 dol., a potem spadł poniżej 500. Kiedy zainwestowałem w bitcoina, kurs wynosił 17 dol., więc i tak był to ogromny zysk. Okazało się jednak, że przechowywałem bitcoiny na giełdzie, która zbankrutowała, więc nici z zarobku. Gdy ktoś mnie pyta, czy inwestować w kryptowaluty, zawsze odpowiadam, że tylko wtedy, jeśli nie chce zmrużyć oka, bo przez noc może się okazać, że kurs bitcoina spadł o 40 proc.

Mam wrażenie, że bitcoin i szerzej kryptowaluty mają dziś odcień polityczny. Najbardziej aktywni są ludzie spod znaku MAGA i pokrewnych ruchów.

— Da się znaleźć inne kryptowaluty, które nie mają takiego nacechowania politycznego, np. ethereum wydaje mi się nieco bardziej lewicowe. Ale libertarianie stojący za bitcoinem mają skłonności do prawicowych poglądów. No i jest Donald Trump, który całym sobą zaangażował się w kryptowaluty, choć jeszcze kilka lat temu mówił, że to oszustwo. Nie zamierza regulować tego rynku, choć niewątpliwie jakieś zdroworozsądkowe regulacje by mu się przydały.

Jednak otwarcie korupcyjne zaangażowanie Trumpa w ten rynek bitcoinowi wcale nie pomaga. Wzmaga tylko najgorsze mity, jakie pokutują w odniesieniu do kryptowalut.

Bitcoin powstał jako sposób na uniezależnienie się od systemów bankowych, rządowych. Ale wciąż jest zależny od jednej rzeczy: od komputerów.

— Racja. Jest zależny od technologii, od internetu. Wspomniałem nawet o tym w książce, że eksperymentowano nawet z siecią bitcoinową, w której informacje przekazywane są drogą radiową, tak jak w krótkofalarstwie. Technologicznie to możliwe. Ale nadal potrzebny jest prąd, czyli sieć energetyczna.

No i nie da się schować bitcoina do kieszeni.

— Nawet tak przełomowy wynalazek ma swoje plusy i minusy.