Linie lotnicze a prawa pasażerów. Darmowy bagaż podręczny? Ważą się losy reformy w UE

Większość z nas doskonale wie, że za mocno opóźniony lot należy się odszkodowanie. Podstawą tych praw jest rozporządzenie (WE) 261/2004. Problem w tym, że ten unijny akt prawny ma ponad 20 lat. Powstawał w czasach, gdy tanie linie lotnicze w Europie dopiero raczkowały – nikomu wówczas nie mieściło się w głowie, że trzeba będzie dodatkowo płacić za mały plecak chowany pod fotelem.

Dzisiejsza rzeczywistość zupełnie nie przystaje do tych starych przepisów, dlatego Unia Europejska próbuje je zaktualizować. Problem w tym, że od ponad dekady prace nad zmianami tkwiły w martwym punkcie z powodu oporu poszczególnych państw członkowskich.

Warto przypomnieć, że obecny proces zmian w przepisach unijnych ruszył z kopyta podczas polskiej prezydencji w 2025 roku, kiedy to minister infrastruktury Dariusz Klimczak rozpoczął ich procedowanie.

Następnie w styczniu 2026 roku Parlament Europejski, w sytuacji określanej przez ekspertów jako bezprecedensowej, niemal jednogłośnie (632 głosy „za”, przy braku głosów sprzeciwu) przyjął twarde stanowisko w obronie podróżnych, dając swoim negocjatorom potężny mandat do walki o prawa pasażerów.

Obecnie negocjacje dotyczące wprowadzenia zmian w rozporządzeniu 261/2004 o prawach pasażerów linii lotniczych weszły w decydującą fazę.

– Jesteśmy na etapie koncyliacji, czyli uzgodnień parlamentu z Radą. Trzecie czytanie to rzadko spotykana rzecz, gdzie 27 przedstawicieli Parlamentu Europejskiego negocjuje bezpośrednio z 27 ambasadorami państw członkowskich reprezentującymi Radę UE – mówi Interii europosłanka z ramienia Europejskiej Partii Ludowej Elżbieta Łukacijewska.

Jeśli do 15 czerwca nie uda się wypracować kompromisu, reforma może upaść, a w mocy pozostaną przepisy sprzed 22 lat.

Obecny spór w trilogach to w dużej mierze walka o to, czy prawa „wywalczone” przez pasażerów przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej zostaną na stałe wpisane do kodeksu, czy też Rada UE zdoła je ograniczyć.

Chociaż rozporządzenie 261/2004 w swoim oryginalnym tekście jest dość lakoniczne, to wyroki TSUE przez ostatnie dwie dekady radykalnie rozszerzyły ochronę podróżnych.

W pierwotnym tekście rozporządzenia z 2004 roku odszkodowanie pieniężne (art. 7) było przewidziane wprost tylko za odwołanie lotu lub odmowę przyjęcia na pokład. W przypadku opóźnienia pasażerom przysługiwała jedynie „opieka” (posiłki, telefon).

Trybunał uznał, że pasażerowie, których lot jest opóźniony o co najmniej trzy godziny, znajdują się w sytuacji analogicznej do tych, których lot odwołano, ponieważ tracą tyle samo czasu. Dlatego im również należy się odszkodowanie w wysokości od 250 do 600 euro.

To właśnie ten „sędziowski” przywilej jest teraz najbardziej zagrożony. Rada UE chce go ustawowo ograniczyć, wydłużając czas opóźnienia do 5-7 godzin.

Główna oś sporu przebiega między Parlamentem Europejskim (PE) a Radą UE, która reprezentuje rządy państw członkowskich.

– Parlament Europejski stoi po stronie interesu pasażerów. Druga strona, czyli Rada, chciałaby troszeczkę wyjść naprzeciwko pomysłom linii lotniczych – kreśli linię podziału europosłanka.

Jak tłumaczy, Rada dąży do osłabienia ochrony podróżnych, argumentując to stratami przewoźników z czasów pandemii. Parlament jednak odrzuca tę argumentację:

– Rada, patrząc na straty linii w okresie covidu, chciałaby im jakoś ulżyć, ale my stoimy na stanowisku, że ten czas już dawno minął. Ceny biletów, ich zyski czy dochody są całkiem dobre – podkreśla Elżbieta Łukacijewska.

W rozmowie z europosłanką padła również sugestia, że opór Rady UE wynika z faktu, iż niektóre rządy są właścicielami narodowych przewoźników.

– Bez pasażerów nie ma linii lotniczych i absolutnie nie zgadzamy się na osłabianie ich praw – podkreśliła.

Dla europosłów kluczowe jest utrzymanie progu czasowego, po którym pasażerowi przysługuje rekompensata finansowa za opóźniony lot.

– Absolutnie czerwoną linią dla nas są trzy godziny opóźnienia; ten czas musi być utrzymany. Rada natomiast naciska na wydłużenie tego progu do czterech-sześciu godzin – mówiła eurodeputowana.

W kwestii kwot odszkodowań europarlament dopuszcza minimalne ustępstwa, ale pod konkretnym warunkiem: – Dzisiaj jest 600 euro, możemy zejść do 550, ale też mówimy, że te kwoty nie były w żaden sposób waloryzowane. 600 euro kiedyś a dzisiaj – jego siła nabywcza jest zupełnie inna – wskazuje Łukacijewska.

Rewizja ma również uregulować kwestie, które dziś są polem do nadużyć ze strony tanich linii. Europarlamentarzyści walczą o prawo do bezpłatnego bagażu podręcznego (do 7 kg, o wymiarach do 100 cm łącznie) oraz „rzeczy osobistej”, a także darmowe miejsca obok siebie dla rodziców i dzieci poniżej 14 lat oraz osób z niepełnosprawnościami.

– Oceniam szanse na ten zapis jako 50 na 50 – przyznaje nasza rozmówczyni.

Innym postulatem europosłów jest zachowanie prawa do wyboru między cyfrową 
a papierową kartą pokładową bez dodatkowych opłat.

– Nie każda osoba w wieku powyżej 70 czy 80 lat jest w stanie odprawić się online – zwraca uwagę Łukacijewska.

Kolejnym wątkiem negocjacji jest próba redefinicji „sytuacji nadzwyczajnych”, za które linie nie muszą płacić odszkodowań swoim pasażerom. Przewoźnicy chcieliby dopisać do tej listy strajki własnych załóg.

– Nie możemy się na to zgodzić. Strajk załogi to nie jest siła nadzwyczajna, tylko funkcjonowanie firmy i umiejętność dogadania się (z pracownikami) albo nie – ucina europosłanka.

Linie lotnicze często unikają płacenia, powołując się na siłę wyższą. Parlament chce ścisłego i wyczerpującego wykazu okoliczności (np. wojny, klęski żywiołowe), które mogłyby ją stanowić.

Trybunał drastycznie zawęził to pojęcie, orzekając m.in., że większość usterek technicznych samolotu (nawet tych niespodziewanych) nie jest okolicznością nadzwyczajną, lecz wpisuje się w normalne ryzyko prowadzenia linii lotniczej.

Parlament Europejski, idąc śladem tych wyroków, domaga się teraz stworzenia wyczerpującego i zamkniętego katalogu takich sytuacji, aby linie nie mogły dowolnie interpretować przepisów na swoją korzyść.

Parlament Europejski kładzie także duży nacisk na to, aby proces dochodzenia roszczeń przestał być dla podróżnych „drogą przez mękę”, która często zniechęca ich do walki o swoje prawa.

Kluczowym rozwiązaniem ma być wprowadzenie obowiązku wysyłania przez linie lotnicze wstępnie wypełnionych formularzy wniosków o odszkodowanie w ciągu 48 godzin od odwołania lub dużego opóźnienia lotu.

Taka automatyzacja ma na celu wyeliminowanie z rynku pośredników – firm odszkodowawczych, które dziś pobierają od pasażerów wysokie prowizje za pomoc w formalnościach.

Szanse na porozumienie są obecnie oceniane jako niepewne. – Zobaczymy, na co przystanie Rada i komisarz. A być może zostaniemy z tym, co jest dzisiaj – mówi Elżbieta Łukacijewska.

Parlament zapowiada jednak utrzymanie twardej postawy: – Rada chciała potraktować parlament jak chłopców do bicia. Myśmy się nie zgodzili, dzielnie walczymy i mam nadzieję, że ta walka okaże się ostatecznie sukcesem – podkreśliła.

– Ostateczny termin to 15 czerwca. Wtedy dowiemy się, czy pasażerowie zyskają realną ochronę, czy zostaniemy przy tym, co jest – podsumowuje europosłanka.

Jeśli koncyliacja zakończy się sukcesem, nowe prawo zostanie poddane pod głosowanie na następnej sesji plenarnej Parlamentu Europejskiego w lipcu.