Atakując Iran, Donald Trump przygotował dla Władimira Putina pięć prezentów. Chociaż więc prezydent Rosji stracił swojego najważniejszego sojusznika na Bliskim Wschodzie, jakim był dla niego najwyższy przywódca Iranu Ali Chamenei, jego pozycja faktycznie się wzmocniła.
- Więcej ciekawych historii przeczytasz na stronie głównej „Newsweeka”
Dziękujemy, że jesteś z nami!
Foto: Newsweek
Na najbardziej podstawowym poziomie, konflikt ten utwierdza Putina w przekonaniu, że globalną polityką rządzi siła, a nie zasady. Jeśli Waszyngton twierdzi, że Iran stanowił niedopuszczalne zagrożenie i wymagał interwencji zbrojnej, jest to zgodne z logiką, którą Putin posłużył się, uzasadniając inwazję na Ukrainę. Z perspektywy Kremla wzmacnia to przekonanie, że wielkie mocarstwa mają prawo działać stanowczo w imię własnego bezpieczeństwa — nawet jeśli reszta świata się temu sprzeciwia.
Konflikt ten odwraca także uwagę od Ukrainy. Gdy amerykańscy urzędnicy muszą dzielić uwagę między kryzysy na Bliskim Wschodzie, energia dyplomatyczna i nacisk polityczny na Moskwę siłą rzeczy słabną. Każde spowolnienie lub załamanie rozmów pokojowych byłoby Kremlowi na rękę, zwłaszcza gdy wojna trwa już piąty rok.
Z gospodarczego punktu widzenia niestabilność w Zatoce Perskiej może podbić światowe ceny ropy. To bezpośrednia korzyść dla Rosji, której machina wojenna finansowana jest z dochodów z energii. Jeśli dostawy z regionu zostaną przerwane, najwięksi odbiorcy, tacy jak Indie czy Chiny, mogą jeszcze chętniej sięgać po rosyjską ropę, co zwiększy dochody Moskwy mimo sankcji.
Jednocześnie eskalacja konfliktu może osłabić jedność Europy, wywołując podziały, które Moskwa od lat próbuje wykorzystywać. Jeśli USA ugrzęzną na Bliskim Wschodzie, największym wygranym może okazać się właśnie Putin.
1. Trump wzmacnia twardą wizję świata Putina
Putin od dawna twierdzi, że światową polityką rządzi siła, a nie zasady. Jeśli USA otwarcie dążą do zmiany reżimu w Iranie lub traktują jego przywódców jako wrogów do wyeliminowania, wzmacnia to twierdzenie prezydenta Rosji, że to siła decyduje, co jest akceptowalne. Do ataku na Iran doszło zaledwie miesiąc po usunięciu Nicolasa Maduro w Wenezueli poprzez precyzyjny atak wojskowy.
Próba usunięcia Wołodymyra Zełenskiego przez Rosję na początku wojny w Ukrainie została powszechnie potępiona. Jednak jeśli obalanie wrogich przywódców stanie się czymś normalnym, Kreml może twierdzić, że postępuje według tych samych zasad.
Tym samym tokiem rozumowania Putin może usprawiedliwiać inwazję na Ukrainę. Jeśli Waszyngton mówi, że Iran stanowił zagrożenie nie do zaakceptowania, Moskwa może powtarzać, że rozszerzenie NATO stworzyło „niedopuszczalne zagrożenie” na granicy Rosji.
2. Trump, Iran i uwaga odwrócona od Ukrainy
Gdy w Zatoce Perskiej latają rakiety, a liczba amerykańskich ofiar rośnie, uwaga Waszyngtonu jest rozproszona. USA mogą jednocześnie radzić sobie tylko z ograniczoną liczbą kryzysów. Rzecznik Kremla Dmitrij Pieskow powtarzał, że Rosja pozostaje „otwarta” na rozmowy pokojowe w sprawie Ukrainy z udziałem USA, choć — jak donosi Bloomberg — Moskwa może się z nich wycofać, jeśli Kijów nie zrezygnuje z terenów w Donbasie.
Już teraz bliskowschodni konflikt wpływa na te rozmowy. Wołodymyr Zełenski zapowiedział, że termin i miejsce kolejnej rundy zależą od sytuacji bezpieczeństwa i realnych możliwości dyplomatycznych. Wspominał o Abu Zabi jako prawdopodobnym miejscu rozmów na początku marca, jednak Zjednoczone Emiraty Arabskie zostały wciągnięte w konflikt po amerykańskich i izraelskich atakach na Iran, co stawia rozmowy pod znakiem zapytania.
W sytuacji, gdy amerykańscy urzędnicy muszą dzielić uwagę między Iran a Ukrainę, tempo rozmów może zwolnić. Dla Moskwy rozproszony Waszyngton to atut.
Dodatkowo urzędnicy ostrzegają, że amerykańskie zapasy rakiet i systemów obrony przeciwlotniczej zostały już poważnie uszczuplone przez ostatnie operacje. Pentagon stoi przed trudnym wyborem — te same systemy służą do ochrony amerykańskich baz przed ewentualnymi atakami Iranu, jak i do obrony Ukrainy oraz wsparcia Izraela. Jeśli konflikt na Bliskim Wschodzie się przedłuży, te ograniczone zasoby mogą zostać jeszcze bardziej nadwyrężone, zmuszając Waszyngton do trudnych decyzji, gdzie wysłać deficytową broń przeciwlotniczą.
3. Wzrost dochodów Rosji z ropy naftowej
Najbardziej namacalna i natychmiastowa korzyść dla Moskwy płynąca z napięć na Bliskim Wschodzie ma wymiar gospodarczy. Światowe ceny ropy wzrosły z powodu obaw o długotrwałe zakłócenia dostaw przez cieśninę Ormuz, przez którą przepływa około 20 proc. światowego eksportu tego paliwa. Na giełdach ropa Brent zbliża się do 80 dol. za baryłkę, a niektórzy analitycy ostrzegają, że poważniejsze zakłócenia w ruchu tankowców mogą wywindować ceny do 100 dol. lub wyżej. „Już wkrótce ropa za ponad 100 dol. za baryłkę” — chełpił się na X wysłannik Kremla Kiriłł Dmitrijew.
W momencie, gdy dochody Rosji z energii zostały uszczuplone przez sankcje i spadek popytu, wyższe ceny ropy bezpośrednio podnoszą jej przychody. Rosja eksportuje niemal 5 mln baryłek ropy dziennie i zarabia znacznie więcej przy wyższych cenach na świecie, nawet jeśli musi sprzedawać po obniżonych cenach. — Dla naszego budżetu [atak na Iran] to duży plus — stwierdził wprost propagandysta Kremla Władimir Sołowiow. I przekonywał widzów, że jeśli irańskie pola naftowe zostaną zniszczone, Rosja może stać się „jednym z nielicznych pozostałych [naftowych] producentów” i zdobyć „asa w rękawie w tej skomplikowanej grze”.
Jeśli dostawy z Zatoki Perskiej zostaną zakłócone, a i ropa z Wenezueli stanie się mniej dostępna, główni odbiorcy, jak Indie i Chiny, mogą jeszcze częściej kupować rosyjską ropę. W takiej sytuacji wzrost cen nie tylko podbije dochody Moskwy, ale także osłabi skuteczność zachodnich sankcji, umożliwiając sfinansowanie rosyjskiej wojny w Ukrainie.
4. Atak na Iran i osłabienie pozycji przywódców europejskich
Europejscy przywódcy już teraz gorączkowo muszą dostosowywać swoją politykę wobec Iranu. Kluczowi sojusznicy USA (z oczywistym wyjątkiem Izraela) nie zostali należycie poinformowani przed rozpoczęciem amerykańskich ataków. To poczucie pominięcia ujawnia nowe napięcia wewnątrz NATO.
Trump publicznie krytykował premiera Wielkiej Brytanii Keira Starmera za jego stanowisko wobec Iranu, przyznając, że jest nim „bardzo rozczarowany”.
Przedłużający się konflikt grozi pogłębieniem podziałów w sojuszu, osłabiając cierpliwie budowaną jedność transatlantycką, jaka powstała wobec wojny w Ukrainie. Widoczny rozłam w NATO — zamieszanie, publiczne różnice zdań i dyplomatyczne wycofywanie się z deklaracji — to dokładnie taki obraz Zachodu, na jaki od lat liczy Moskwa.
5. Nowe możliwości dla Putina
Jeśli konflikt będzie się przedłużał lub USA nie osiągną wyraźnego zwycięstwa, wiarygodność Trumpa w regionie gwałtownie ucierpi. Amerykańska pozycja na Bliskim Wschodzie opiera się na przekonaniu, że USA potrafią działać szybko i zdecydowanie. Długotrwała, chaotyczna wojna albo ciągłe irańskie odwetowe ataki podważą zaufanie regionalnych partnerów do strategii i niezawodności Waszyngtonu. Zaniepokojone niestabilnością, państwa Zatoki Perskiej mogą zacząć naciskać na ograniczanie, a nie eskalowanie zaangażowania USA.
Wszelka oznaka słabnięcia amerykańskiej potęgi da Moskwie i Pekinowi szansę na poszerzenie wpływów, zacieśnienie relacji i zaprezentowanie się jako alternatywni partnerzy w regionie.
Największy prezent dla Putina
Iran był najbliższym sojusznikiem Rosji na Bliskim Wschodzie. Moskwa kupowała irańską broń do wojny w Ukrainie, a w ubiegłym roku podpisała z Teheranem 20-letni pakt o strategicznym partnerstwie. Osłabienie Iranu mogłoby całkowicie zmienić te relacje.
Od lat Moskwa i Pekin próbują budować luźny blok przeciwko potędze USA. Wyraźne zwycięstwo Amerykanów zburzyłoby tę narrację. Po śmierci Chameneia Putin przekazał „głębokie kondolencje” i potępił „cyniczne morderstwo”, okazując wsparcie, ale też podkreślając ograniczone możliwości Rosji. Gdy spadają rakiety, Kreml może zaoferować słowa, ale nie ochronę.
Dla Kremla idealnym scenariuszem nie jest triumf Iranu, lecz uwikłanie Amerykanów. Przedłużający się kryzys na Bliskim Wschodzie, który pochłania uwagę USA, wyczerpuje ich zasoby i destabilizuje sojuszników, potwierdza twardą wizję świata Putina i ułatwia prowadzenie wojny w Ukrainie.
W tym sensie największym prezentem nie są terytoria czy nowe sojusze, lecz czas.
Tekst opublikowany w amerykańskim „Newsweeku”. Tytuł, lead i śródtytuły od redakcji „Newsweek Polska”.