Raport Polskiej Sieci Ekonomii przygotowany dla ZUS ujawnia kluczowe problemy związane z rynkiem pracy w Polsce. Wskazuje, że ulgi składkowe, takie jak „Mały ZUS plus”, wpływają na spadek liczby osób zatrudnionych na etat, promując samozatrudnienie, które często jest wymuszane przez pracodawców.
Według raportu, w 2023 roku średnio 2,25 mln osób prowadziło działalność gospodarczą, co stanowiło 12,7% wszystkich pracujących w Polsce. Po uwzględnieniu rolników odsetek ten wzrastał do 17,2%. Jednak aż 72,7% samozatrudnionych opłacało składki jedynie za siebie, co pokazuje, że większość z nich nie zatrudnia pracowników ani współpracowników.
Spadek zatrudnienia na etat
Analiza pokazuje, że od 2019 roku liczba osób zatrudnianych na etat systematycznie maleje. Ekspert Tomasz Lasocki z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego wskazuje w rozmowie z PAP, że sytuacja wynika z nadmiaru ulg składkowych, które zachęcają do zastępowania tradycyjnego zatrudnienia kontraktami B2B.
„Założenie firmy przestało oznaczać rozwój przedsiębiorczości. Często jest to jedynie sposób na unikanie kosztów pracy” – komentuje dla PAP Lasocki.
Raport ujawnia, że samozatrudnieni w Polsce często płacą składki poniżej poziomu minimalnego wynagrodzenia. Wśród korzystających z „ulgi na start” aż 92,36% stanowili niezatrudniający nikogo przedsiębiorcy. Podobnie było w przypadku korzystających z „Małego ZUS” (86,7%) i „Małego ZUS plus” (87,1%).
Zagrożenie ubóstwem emerytalnym
Według danych ZUS samozatrudnieni są szczególnie narażeni na emerytalne ubóstwo. Na koniec 2022 roku aż 22% z nich nie opłacało składek na ubezpieczenie społeczne z różnych powodów, takich jak „ulga na start” czy praca nierejestrowana. Dodatkowo, zgromadzone środki wielu samozatrudnionych mogą nie wystarczyć na minimalną emeryturę.
Eksperci proponują zmiany w systemie. Jednym z rozwiązań miałoby być uzależnienie składki na ubezpieczenie społeczne od 80% dochodu firmy. „Ten, kto faktycznie prowadzi działalność i zatrudnia, powinien być premiowany ulgami” – podkreśla Lasocki.
