Projekt ustawy frankowej wywołał poruszenie na rynku. Rządowe Centrum Legislacji 05 lutego 2025 roku opublikowało projekt ustawy z 30 stycznia 2025 roku dotyczącej szczególnych rozwiązań w zakresie rozpoznawania spraw związanych z umowami kredytowymi denominowanymi lub indeksowanymi do franka szwajcarskiego. Choć ustawodawca wyraźnie wskazał, że celem projektu jest stworzenie podstaw prawnych umożliwiających szybsze rozstrzyganie tych spraw w postępowaniu sądowym – zwłaszcza, że orzecznictwo w tzw. sprawach frankowych jest już niemal całkowicie ujednolicone – nie brakuje głosów, iż w rzeczywistości to banki będą największymi beneficjentami tych zmian.
Jaki jest cel ustawy frankowej?
Nowe przepisy mają przyspieszyć rozpoznawanie spraw dotyczących kredytów we frankach szwajcarskich. Z jednej strony chodzi o odciążenie sądów w związku z masowym napływem tego typu spraw, poprzez wprowadzenie odpowiednich mechanizmów prawnych, z drugiej – o zabezpieczenie konstytucyjnego prawa obywateli do rozpatrzenia ich sprawy w rozsądnym terminie. Istotą proponowanych zmian jest zatem „potrzeba zwiększenia ochrony praw konsumentów i poprawy efektywności wymiaru sprawiedliwości”.
Projektodawca podkreślił jednocześnie, że dotychczasowe działania (tworzenie specjalnych sekcji lub wydziałów w sądach okręgowych, wyspecjalizowanych w prowadzeniu spraw frankowych) okazały się niewystarczające.
Nie tylko banki zyskają
Chociaż nie brakuje głosów, iż projektowane zmiany stanowią przede wszystkim ukłon w kierunku banków, to analiza projektu pozwala stwierdzić, że przewidziano w nim również korzystne rozwiązania dla konsumentów. Jednocześnie należy zauważyć, że ustawa frankowa w art. 1 ust. 1 i 2 posługuje się terminem: „spraw związanych z zawartą z konsumentem umową kredytu denominowanego lub indeksowanego do franka szwajcarskiego (CHF)”.
Ustawa znajdzie zatem zastosowanie nie tylko w sprawach dotyczących roszczeń o zasądzenie świadczenia, lecz także w postępowaniach o ustalenie nieważności umowy kredytu. czy w przypadku, gdy to kredytodawca wystąpi z roszczeniem przeciwko kredytobiorcy na przykład o zwrot wypłaconego kapitału w przypadku unieważnienia umowy.
Proponowane uproszczenia można podzielić na dwie grupy: pierwsza to mechanizmy chroniące konsumenta, druga – rozwiązania wprowadzające odrębności w procedurze cywilnej.
Zabezpieczenie od momentu doręczenia pozwu jednej strony projekt zakłada, że z chwilą doręczenia pozwanemu pozwu wniesionego przez konsumenta jego obowiązek spłaty kredytu zostaje automatycznie wstrzymany do czasu prawomocnego zakończenia postępowania. Wstrzymanie płatności nie będzie traktowane jako niewykonanie lub nienależyte wykonanie umowy, a bank nie będzie mógł w związku z tym wypowiedzieć umowy ani zgłaszać informacji o zaległościach do instytucji rejestrujących nierzetelnych dłużników. Z drugiej strony, wnioski o zabezpieczenie były dotąd niemal zawsze rozstrzygane na korzyść konsumentów, więc wprowadzona regulacja nie zmieni istotnie ich sytuacji. Odciąży jednak sądy, które masowo rozpatrywały takie wnioski oraz środki odwoławcze od wydawanych postanowień.
Posiedzenia niejawne
Rozwiązanie przewidziane w art. 9 projektu jest szczególnie korzystne dla konsumentów oraz sprzyja sprawniejszemu działaniu sądów. Zgodnie z tym przepisem, wyrok sądu I instancji zasądzający świadczenie na rzecz konsumenta będzie wykonalny już z chwilą jego ogłoszenia lub doręczenia pozwanemu – również wtedy, gdy zostanie wydany na posiedzeniu niejawnym. Projektodawca, opierając się na ujednoliconym stanowisku w sprawach frankowych, zaproponował możliwość rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym, nawet jeśli strona złoży wniosek o wysłuchanie na rozprawie. W takim przypadku sąd, kierując sprawę do rozpoznania w trybie niejawnym, wyda postanowienie zawierające uzasadnienie tej decyzji oraz wyznaczy stronom co najmniej dwutygodniowy termin na wymianę pism procesowych.
W celu przyspieszenia postępowania sądowego projekt w art. 5 i 6 przewiduje także możliwość przesłuchania świadka w formie zdalnej, niezależnie od sprzeciwu strony przeciwnej. Dodatkowo strona może złożyć zeznania na piśmie, jeśli sąd uzna, że nie ma potrzeby odebrania przyrzeczenia. W takim przypadku sąd doręczy jej listę pytań wraz z pouczeniem, że może zostać wezwana na rozprawę.
Zarzut potrącenia i powództwo wzajemne
Artykuł 4 znosi ograniczenia wynikające z art. 203¹ § 1 i 2 k.p.c. dotyczące zgłaszania zarzutu potrącenia w sprawach kredytów frankowych. Wprowadzone regulacje pozwolą na zgłaszanie zarzutu potrącenia do zakończenia postępowania w drugiej instancji, co powinno zmniejszyć ilość nowych pozwów.
Projektodawca, dążąc do przyspieszenia procesów sądowych, w art. 7 projektu wprowadził możliwość wytoczenia przez pozwanego powództwa wzajemnego na wypadek uznania umowy za nieważną. Powodowie domagają się nie tylko zasądzenia świadczeń, ale także ustalenia nieważności umowy kredytu oraz dochodzenia roszczeń z tym związanych. Dotychczas banki w oddzielnym procesie pozywały konsumentów o zwrot wypłaconego kapitału. Zgodnie z proponowanymi zmianami bank będzie mógł dochodzić swoich roszczeń w ramach powództwa wzajemnego, składając wniosek o rozstrzygnięcie wzajemnych roszczeń stron wynikających z nieważności umowy oraz zasądzenie ewentualnej różnicy.
W uzasadnieniu projektu czytamy: „art. 7 stanowi reakcję na przyjętą przez Sąd Najwyższy regułę dwóch kondykcji. Jak stwierdzono w uchwale 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, jeżeli bez bezskutecznego postanowienia umowa kredytu nie może wiązać, konsumentowi i kredytodawcy przysługują odrębne roszczenia o zwrot świadczeń pieniężnych spełnionych w wykonaniu tej umowy (art. 410 § 1 w związku z art. 405 k.c.). Oznacza to, że w takiej sytuacji sąd nie może orzec o saldzie – czyli o różnicy w wysokości świadczeń o zwrot świadczenia przysługujących kredytobiorcy oraz kredytodawcy. W konsekwencji w praktyce po wytoczeniu przez kredytobiorcę roszczenia o zwrot dokonanych wpłat, kredytodawcy wytaczają powództwo o zwrot wypłaconego kapitału. Powoduje to dublowanie się postępowań inicjowanych na tle jednej umowy kredytu”.
Ugody będą premiowane
Jednocześnie projekt zakłada pewne działania mające na celu zredukowania liczby spraw frankowych w sądach. Opiniujący niniejszy projekt wskazali, iż w zamyśle wprowadza się tzw. premiowanie za ugodę.
Niewątpliwie przejawem niniejszego są regulacje wprowadzone w art. 15, gdzie przewidziano pewne bonifikaty związane z cofnięciem pozwu i środka zaskarżenia. Zgodnie z proponowanym art. 15, jeśli strona cofnie pozew lub środek zaskarżenia w ciągu 6 miesięcy od wejścia w życie ustawy, otrzyma zwrot połowy uiszczonej opłaty. Rozwiązanie to stanowi wyjątek od zasad ogólnych, które nie przewidują zwrotu w przypadku cofnięcia pozwu na późniejszym etapie postępowania.
W artykule 17 projektu przewidziano zmiany w kodeksie postępowania cywilnego. Będą one miały charakter generalny, nie ograniczający się jedynie do spraw dotyczących kredytów frankowych.
Zmiany te mają na celu ułatwienie ugodowego rozwiązywania sporów, w tym uproszczenie i przyspieszenie mediacji. Mowa tu przede wszystkim o:
- dopuszczeniu zawierania ugód sądowych na posiedzeniach zdalnych,
- umożliwieniu referendarzom sądowym wydawania postanowień o skierowaniu sprawy do mediacji,
- zmianie zasad jej prowadzenia.
Jeśli sąd skieruje strony do mediacji, nie odbędzie się ona jedynie wówczas, gdy strona wyraźnie się temu sprzeciwi. Brak stanowiska strony w terminie tygodnia będzie traktowany jako milcząca zgoda na mediację. Ponadto, w przypadku zawarcia ugody przed mediatorem w toku postępowania przed sądem drugiej instancji, przysługiwać będzie zwrot trzech czwartych uiszczonej opłaty.
Ze względu na ugruntowanie jednolitego orzecznictwa w sprawach frankowych, poszerzono uprawnienia Sądu Najwyższego do rozpatrywania skarg kasacyjnych. Jednocześnie jego dotychczasowa rola w kształtowaniu linii orzeczniczej w tych sprawach straciła na znaczeniu.. W związku z tym postuluje się, by Sąd Najwyższy mógł zmienić postanowienie o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania i odmówić jej rozpatrzenia, jeśli nie zachodzi żadna z przesłanek związana z szeroko pojętą wykładnią prawa.
Jeśli mają Państwo pytania czy wątpliwości związane z omawianym zagadnieniem, zapraszamy do kontaktu z mec. Marcinem Sykałą – [email protected]
Autor: Marcin Sykała, aplikant radcowski, Kancelaria Prawnicza Maciej Panfil i Partnerzy
